VietCatholic News. 13/7/2000 Sau Thöôïng Hoäi Ñoàng caùc Giaùm Muïc AÙ chaâu vaø toâng huaán Giaùo Hoäi taïi AÙ chaâu, vaán ñeà Hoäi nhaäp vaên hoùa ñöôïc ñeà cao vaø nghieân cöùu saâu roäng, nhaát laø vaán ñeà trình baøy moät neàn thaàn hoïc AÙ chaâu döïa treân suy tö vaø neàn vaên hoùa laâu ñôøi cuûa AÙ chaâu.

Dó vaên taûi Ñaïo. Giaùo Hoäi Coâng Giaùo Vieät Nam coù theå töï haøo ñaõ ñoùng goùp phaàn to lôùn vaøo neàn vaên hoïc vaø vaên hoùa Vieät Nam. Nhieàu doøng tu vaø nhieàu vò thöøa sai, ñaëc bieät laø cha Ñaéc Loä, ñaõ coù coâng hình thaønh vaø phaùt trieån chöõ quoác ngöõ…Caùc linh muïc, thaøy giaûng, giaùo daân Vieät Nam cuõng ñoùng goùp raát nhieàu cho vaên hoïc Vieät Nam. Linh Muïc Ñaëng Ñöùc Tuaán (1806-1874) vöøa laøm vaên vöøa laøm thô, ñaõ vieát cuoán VIEÄT NAM GIAÙO SÖÛ DIEÃN CA (söû bieân nieân löôïc thuaät söï thaêng traàm cuûa Coâng Giaùo VN suoát treân 3 theá kyû töø 1528 ñeán 1874) vaø cuoán LAÂM NAÏN PHUÏNG QUOÁC HAØNH (coâng taùc cöùu quoác cuûa moät ngöôøi tuø Coâng Giaùo). Nguyeãn Tröôøng Toä gioûi caû vaên hoïc laãn khoa hoïc ñaõ vieát bieát bao baûn ñieàu traàn daâng caùc vua nhaø Nguyeãn ñeå canh taân ñaát nöôùc…Petrus Tröông Vónh Kyù vaø Paulus Huyønh Tònh Cuûa ñaõ goùp coâng ñaàu vaøo vaên xuoâi vaø baùo chí Quoác Ngöõ. Ñaëc bieät coù thi só ñaïi taøi maø yeåu meänh Haøn Maïc Töû ñaõ deät neân nhöõng baøi thô tuyeät dieäu gôïi höùng phaàn lôùn töø Ñaïo Thaùnh Chuùa, töø nguoàn phong phuù cuûa Lôøi Chuùa trong Kinh Thaùnh. Haøn Maïc Töû ñaõ coù coâng Hoäi nhaäp vaên hoùa, tin möøng hoùa neàn vaên hoaù daân toäc Vieät , baèng nguoàn caûm höùng töø thô môùi cuûa VN, maø caùc ñoäc giaû löông giaùo, Baéc Nam, trong nöôùc cuõng nhö ôû haûi ngoaïi yeâu thích raát ñoâng…..

Khoâng chòu ñeå cho vaên chöông vaø taøi naêng cuûa Haøn Maïc Töû bò mai moät hay bò choân vuøi, thaát thoaùt vôùi thôøi gian loaïn laïc, chieán tranh, neân oâng Voõ Long Teâ, nhaø vaên, nhaø thô, nhaø vaên hoïc söû Coâng Giaùo ñaõ coù coâng ñaàu truy tìm, giöõ gìn vaø phoå bieán thô vaên Haøn Maïc Töû. Nhaø thô Ñôn Phöông cuõng ñaõ hoaøn thaønh taùc phaåm Quaàn Tieân Hoäi. Linh muïc Voõ taù Khaùnh töùc nhaø thô Coâng Giaùo Traêng Thaäp Töï cuõng ñaõ laáy höùng töø Haøn Maïc Töû…

Gaàn ñaây nhaát laø oâng Phaïm Xuaân Tuyeån vôùi cuoán "Ñi tìm chaân dung Haøn Maïc Töû" do NXB Vaên Hoïc caáp giaáy pheùp ngaøy 22.9.1997, ñaõ phaùt haønh thaùng 3.1998. OÂng laø nhaø söu khaûo chuyeân saâu veà Haøn Maïc Töû, vôùi tính lòch söû chaân xaùc vaø coù tính khoa hoïc nghieâm tuùc. Taùc giaû ñaõ boû ra gaàn 30 naêm nghieân cöùu veà Haøn Maëc Töû . OÂng ñam meâ coâng vieäc nghieân cöùu ñeán ñoä ñaõ bò vôï boû ñi veà Hueá vaø caàm thuyeàn sang ngang. Taùc giaû khoâng phaûi laø moät ngöôøi Coâng Giaùo nhöng laø moät ngöôøi ñang thaønh taâm tìm Chuùa vaø khuyeán khích cho caùc con oâng ñöôïc röûa toäi. OÂng ñaõ ñeå heát taâm huyeát, thôøi giôø, tieàn cuûa ñi söu taàm ñeán nôi ñeán choán nhöõng taøi lieäu xaùc thöïc veà Haøn Maïc Töû. Trong cuoán "Ñi tìm chaân dung Haøn Maïc Töû " raát ñoà soä, oâng ñaõ ñeå taâm nghieân cöùu nôi sinh ra, lôùn leân, hoïc haønh, nôi laøm vieäc, nôi ñi chôi, nôi gaëp gôõ 6 ngöôøi tình coù thaät, nôi mang beänh cuøi vaø lìa ñôøi : Leä Thuûy, Tam Toaø, Ñoàng Hôùi, Hueá, Quy Nhôn, Bình Thuaän, Phan Thieát, Dalat…

Phaïm Xuaân Tuyeån ñaõ töøng traûi qua: daïy hoïc tö, laøm thueâ, laøm noâng, buoân baùn, thaát nghieäp, hieän laø hoäi vieân Hoäi vaên hoïc ngheä thuaät tænh Bình Thuaän, chuyeân ngaønh vaên hoïc. Ñòa chæ : 61E/13 Tröng Nhò, Phan Thieát, tænh Bình Thuaän.

Trong cuoán "Nhaø söu khaûo Phaïm Xuaân Tuyeån, vôùi nhöõng tö lieäu veà ñôøi soáng beân ngoaøi taùc phaåm cuûa thi só Haøn Maïc Töû " (NXB Thanh nieân 2000), taùc giaû Leâ Hoaøng Anh ñaõ vieát: "Nhaø söu khaûo Phaïm Xuaân Tuyeån, queâ taïi Quaûng Nam. OÂng ñaõ caát coâng ñi tìm "Chaân Dung Haøn Maïc Töû", moät nhaø thô lôùn cuûa VN, suoát 30 naêm roøng ñi söu khaûo, oâng ñaõ gaëp nhieàu ñieàu baát ngôø thuù vò veà thaân phaän cuûa Haøn Maïc Töû, cuõng nhö nhöõng ngöôøi thaân vaø baïn beø cuûa nhaø thô.Vaø oâng cuõng traûi qua nhieàu gian nan, coù luùc coøn gaëp khoâng ít nhöõng tai naïn doïc ñöôøng nhö luõ baát ngôø, chaùy nhaø…"

Trong moät dòp may, coäng taùc vieân Thieân Laâm, moät ngöôøi cuõng boû nhieàu coâng söùc nghieân cöùu veà Haøn Maïc Töû, ñaõ gaëp Phaïm Xuaân Tuyeån ôû Quy Nhôn vaø ñaõ troø truyeän cuøng oâng, xung quanh cuoán saùch "Ñi tìm chaân dung Haøn Maïc Töû".

Döôùi ñaây laø baøi phoûng vaán Phaïm Xuaân Tuyeån do Thieân Laâm thöïc hieän.

- Thieân Laâm: Xin anh cho bieát lyù do gaàn 30 naêm anh ñi tìm daáu veát cuûa nhaø thô Haøn Maëc Töû vaø ñaõ "phuïc hieän" gaàn nhö ñaày ñuû veà nhaø thô lôùn naøy ?

- Phaïm Xuaân Tuyeån: Naêm 1964, khi baøi haùt "Haøn Maïc Töû" cuûa nhaïc só Traàn Thieän Thanh (töùc ca só Nhaät Tröôøng) ôû Phan Thieát, ñöôïc ca só Truùc Mai trình dieãn treân ñaøi phaùt thanh, thì thaønh phoá bieån nhoû beù xoân xao khaùc thöôøng, vì moái tình thô moäng nhöng ñau thöông, ñaãm nöôùc maét vôùi lôøi ca: "Laàu OÂng Hoaøng ñoù thuôû nao chaân Haøn Maïc Töû ñaõ qua… Tình yeâu vöøa chôùm xoùt xa cho chaøng cuoäc soáng pheá nhaân.Tieác thay cho thaân trai moät nöûa ñôøi chöa qua heát, traùch thay cho tô duyeân chöa thaém noàng ñaõ voäi tan… Haøn Maïc Töû xuoâi veà queâ cuõ daáu thaân nôi nhaø hoang. Moäng Caàm hôõi, thoâi ñöøng thöông tieác, tuûi cho nhau maø thoâi. Tình ñaõ lôõ xin moät caâu höùa kieáp sau ta troïn ñoâi…Tìm vaøo coâ ñôn, ñaát Quy Nhôn gaày ñoùn chaân chaøng ñeán. Ngöôøi xöa naøo bieát, choán xöa ngaäp ñöôøng phaùo cöôùi keát hoa…"

Lôøi ca tieáng nhaïc ñaõ lay ñoäng, laøm meàm loøng ngöôøi nghe, trong ñoù coù toâi, moät caäu hoïc troø trung hoïc yeâu thô vaên, kòch ngheä töø beù. Roài vôùi baûn tính ñam meâ vaên chöông thi phuù laãn tính toø moø, neân toâi töï hoûi mình laø ngöôøi Phan Thieát, nôi coù laàu OÂng Hoaøng noåi tieáng, nôi coù moái tình laõng maïn noåi tieáng maø khoâng bieát gì veà nhaø thô Haøn Maïc Töû, veà ngöôøi yeâu Moäng Caàm cuûa thi só aø? Chæ coù theá maø thaønh duyeân nôï, ñeå töø naêm 1966, toâi baét ñaàu lao vaøo cuoäc ñi tìm chaân dung ñích thöïc cuûa nhaø thô taøi hoa baïc meänh naøy.

- Thieân Laâm: Anh coù kyû nieäm naøo saâu saéc nhaát trong gaàn 30 naêm ñi söu khaûo veà thô Haøn Maïc Töû ?

- Phaïm Xuaân Tuyeån: Moät kyû nieäm saâu saéc nhaát trong gaàn 30 naêm ñi tìm thô Haøn Maïc Töû laø nieàm vui ñöôïc ñi laïi thoaûi maùi ñeå tìm tö lieäu theâm veà Haøn Maïc Töû töø Baéc, Trung, Nam. Toâi ñaõ haân haïnh gaëp nhöõng ngöôøi baïn, ngöôøi tình, ngöôøi cuøng thôøi vôùi Haøn Maïc Töû ôû mieàn Baéc nhö : nhaø thô Cheá Lan Vieân, nhaø vaên Traàn Thanh Ñòch, cuï Nguyeãn Minh Vyõ, nhaø thô Nguyeãn Vieát Laõm, nhaø thô Phaïm Hoå, cuï Töø Khöông, nhaø thô Teá Hanh… vaø ngöôøi yeâu Haøn Maïc Töû : nhaø thô Mai Ñình. Toâi ñaõ ñeán tìm thaêm moä chí oâng baø noäi Haøn Maïc Töû ôû laøng Thanh Taân, xaõ Phong Sôn, huyeän Phong Ñieàn, Thöøa Thieân Hueá; moä thaân phuï Haøn Maïc Töû ôû Phöôøng Ñuùc, Hueá; moä thaân maãu Haøn Maïc Töû ôû Goø Boài, huyeän Tuy Phöôùc, Bình Ñònh; ñeán laøng Leä Myõ (nay laø phöôøng Ñoàn Myõ), thò xaõ Ñoàng Hôùi, Quaûng Bình nôi Haøn Maïc Töû sinh ra vaø chòu pheùp Röûa Toäi ngaøy 25.9.1912 nôi nhaø thôø naøy.Vaø thaäm chí, toâi ñaõ ra "dieän kieán NXB Ñôøi Nay (hieän laø soá nhaø 80 phoá Quaùn Thaùnh, HaøNoäi) laø nôi Haøn Maïc Töû göûi taäp thô "Ñau Thöông" cho nhaø thô Theá Löõ nhôø in naêm 1937 (bò maát taïi Haûi Phoøng sau ñoù) , vaø toâi cuõng ñeán Nhaø in Raïng Ñoâng, 194 phoá Haøn Boâng, HaøNoäi laø nôi in saùch "Haøn Maïc Töû" cuûa oâng Traàn Thanh Maïi laàn ñaàu tieân naêm 1942.

- Thieân Laâm: Vaø baøi thô naøo cuûa Haøn Maïc Töû laøm anh yeâu thích nhaát? Vì sao?

- Phaïm Xuaân Tuyeån: Baøi thô "Lang Thang" cuûa Haøn Maïc Töû taëng Troïng Quïy (töùc nhaø soaïn töï ñieån Thanh Nghò) laø baøi thô toâi yeâu thích nhaát, trong ñoù coù nhöõng caâu ñaëc thuø cuûa Haøn Maïc Töû, gaây aán töôïng maïnh meõ, aûnh höôûng ñeán cuoäc ñôøi söông gioù "côm haøng chaùo chôï" cuûa chính toâi. Xin trích daãn ñoâi caâu thô trong baøi ñeå minh chöùng :

Laõng töû ôi! mi laø tieân haønh khaát
May khoâng cheát laïnh tröôùc laàu myõ nhaân.
Ta ñi tìm moäng taàm xuaân.
Gaëp vua nhaø Nguyeãn bay treân maây.
Röôïu naéng uoáng vaøo thì say.
Aùo ta raùch trôøi khoâng vaù.
Suoát boán muøa traêng maëc vaûi traêng…
Trôøi hôõi! Nhôø ai cho khoûi ñoùi?
Gioù traêng coù saün laøm sao aên?
Laøm sao gieát ñöôïc ngöôøi trong moäng.
Ñeå traû thuø duyeân kieáp phuï phaøng !

- Thieân Laâm: Coù nhieàu giai thoaïi vaø huyeàn thoaïi veà Haøn Maïc Töû, anh laøm theá naøo "chaét loïc" ñeå bieát ñaâu laø thöïc ñaâu laø hö ?

- Phaïm Xuaân Tuyeån: Ñuùng laø quanh cuoäc ñôøi cuûa Haøn Maïc Töû, coù raát nhieàu giai thoaïi vaø caû huyeàn thoaïi. Ñeå "chaét loïc" giöõa hö vaø thöïc, toâi tuaân thuû trong suoát gaàn 30 naêm haønh trình ñi tìm Haøn Maïc Töû laø "NGHE, ÑOÏC, HOÛI " vôùi nhöõng chöùng nhaân SOÁNG coù lieân quan ñeán Haøn Maïc Töû, töø chính nhöõng ngöôøi tình, ngöôøi thaân trong gia ñình, baïn beø chí coát vaø tìm caùch lieân laïc vôùi caùc giaùo sö, caùc nhaø hoïc giaû teân tuoåi trong, ngoaøi nöôùc ñeå trao ñoåi tin töùc veà caùc nhaân chuùng, tham khaûo saùch baùo, caùc vaät chuùng maø giaù trò ñích thöïc laø caùc tö lieäu thaät chaân xaùc, ñaùng tin caäy nhaát, ñaõ coù töø nhöõng naêm Haøn Maïc Töû coøn soáng hoaëc cho ñeán khi Haøn Maïc Töû maát gaàn 60 naêm qua. Toâi caån troïng nhaát laø khi naøo thaáy "ñoä chính xaùc cao" , toâi môùi coâng boá treân vaên ñaøn ñeå moïi ngöôøi cuøng bieát vaø toâi cuõng raát thaúng thaén, duõng caûm chæ ra nhöõng ñieåm chöa ñuùng hay sai ôû nhöõng baøi, hay ôû moät soá saùch vieát veà Haøn Maïc Töû thôøi gian qua.Vì toâi chuû yeáu laø ngöôøi theo höôùng nghieân cöùu tìm kieám nhöõng tö lieäu veà ñôøi soáng "beân ngoaøi taùc phaåm" cuûa Haøn Maïc Töû neân toâi chæ xin nhaän mình laø "ngöôøi söu khaûo" ( söu taàm coäng khaûo cöùu) töùc "chaét loïc" boû "hö" ñeå coøn "thöïc" maø vieát theo "vaên phong tö lieäu vuïng veà".

- Thieân Laâm: Anh ñaõ töøng gaëp gôõ nhöõng ngöôøi naøo giuùp ñôõ anh nhieàu nhaát laø nguoàn ñoäng vieân cho anh laøm coâng trình söu khaûo naøy?

- Phaïm Xuaân Tuyeån: Nguoàn ñoäng vieân cho toâi laøm coâng trình söu khaûo Haøn Maïc Töû ñi ñeán thaønh coâng, tröôùc heát phaûi keå ñeán ngöôøi Meï cuûa toâi (toâi ñaõ "thaønh kính daâng leân troïn veïn taäp saùch cho Meï toâi" ôû trang ñaàu saùch), vì chính meï toâi laø ngöôøi gaëp gôõ, giuùp ñôõ toâi nhieàu nhaát caû veà tinh thaàn laãn taøi chaùnh (phaûi keå coù söï ñoùng goùp cuûa caùc em toâi). Thöù ñeán laø oâng Nguyeãn Hoaøng Töï vaø moät vò ôû Saøigoøn (toâi xin giaáu teân), cuøng nhoùm baïn Ngöôøi Phong Saigon, caùc baïn ôû taát caû tænh thaønh toâi döøng chaân daøi laâu hay ngaén ngaøy ñeå tìm veà Haøn Maïc Töû nhö : Saigon, Phan Thieát, Dalat, Nha Trang, Phuù Yeân, Bình Ñònh, Quaûng Nam Ñaø Naüng, Thöøa Thieân Huieá, Ñoàng Hôùi, Quaûng Bình, Thanh Hoùa vaø caû HaøNoäi, Haûi Phoøng…

Nhöng noùi ñeán "nhöõng ngöôøi giuùp ñôõ toâi nhieàu nhaát" seõ laø thieáu soùt neáu khoâng nhaéc nhôû ñeán soá ñoâng vì nhieàu leõ maø toâi chæ gaëp vaøi laàn hoaëc chæ moät laàn duy nhaát nhöng ñaõ giuùp ñôõ toâi nhieät taâm vaø thieät tình ñoäng vieân toâi. Soá ñoâng naøy toâi xin ñöôïc keå moät ít nhö sau: oâng Nguyeãn Baù Tín vaø gia ñình caät ruoät cuûa Haøn Maïc Töû; caùc ngöôøi yeâu cuûa Haøn Maïc Töû : Kim Cuùc, Moäng Caàm, Mai Ñình, Ngoïc Söông vaø gia ñình; cuï Phaïm Haønh, ngöôøi em chuù baùc töøng nuoâi Haøn Maïc Töû 4 naêm beänh taät; cuï Nguyeãn vaên Xeâ, baïn ñoàng beänh, ñaõ saên soùc Haøn Maïc Töû  52  ngaøy cuoái cuøng ôû Quy Hoøa…

- Thieân Laâm: Anh coù caûm thaáy haøi loøng khi cuoán " Ñi tìm chaân dung Haøn Maïc Töû" ra ñôøi khoâng ?

-Phaïm Xuaân Tuyeån: Toâi coù thaáy ñöôïc haøi loøng khi cuoán "Ñi tìm chaân dung Haøn Maïc Töû" do NXB Vaên Hoïc caáp pheùp ngaøy 22.9.1997 (moät söï truøng hôïp vinh haïnh laø ñuùng 85 naêm ngaøy sinh Haøn Maïc Töû) vaø ñaõ phaùt haønh thaùng 3.1998. Sôû dó toâi noùi "haøi loøng" vì tröôùc ñoù " con tinh thaàn cuûa toâi" (baûn thaûo) ñaõ bò "giam caàm", "reû ruùng", "cheâ bai" ôû NXB Vaên Ngheä TP.HCM vaø seõ "bò giaûi phaãu naëng" (caét boû) neáu ñeán NXB Giaùo Duïc.Vaäy maø khi baûn thaûo ñeán nhaø vaên Hoaøng Laïi Giang, thaïc só Traàn Mai Nhaân (bieân taäp) ôû Saøigoøn, nhaø thô Löõ Huy Nguyeân, vaø nhaø vaên Hoaøng Thuùy Toaøn ôû Haø Noäi thì hoï ñaõ cuøng thoáng nhaát caáp pheùp cho saùch toâi ra ñôøi nhö noùi treân.

Trong saùch, toâi coù laém phaùt hieän thuù vò maø toâi "thì khoâng muoán chæ moät mình mình bieát "ñoäc quyeàn", toâi muoán coâng boá cho toaøn theå quaàn chuùng bieát, chaúng haïn buùt danh cuoái cuøng cuûa Nguyeãn Troïng Trí laø Haøn Maïc Töû chöù khoâng phaûi Haøn Maëc Töû. Thaùnh Danh Röûa Toäi cuûa Haøn Maïc Töû laø Francois(Phanxicoâ) chöù khoâng phaûi laø Pheâroâ hoaëc Pheâroâ Phanxicoâ (maø caû gia ñình ñaõ nhieàu naêm caàu nguyeän vaø xin leã laàm cho Pheâroâ). Haøn Maïc Töû töø traàn luùc 05 giôø45 phuùt chöù khoâng phaûi 11 giôø. Haøn Maïc Töû cheát khoâng phaûi vì beänh phong, maø laø do uoáng thuoác coù quaù nhieàu ñoäc toá cao. Chò ba cuûa Haøn Maïc Töû laø Nhö Nghóa chöù khoâng phaûi Nhö Ngaõi nhö bia ôû Gheành Raùng ghi.Vaø chæ coù nhaùnh cha Haøn Maïc Töû ñoåi hoï Nguyeãn vì oââng noäi tröôùc kia vaø caùc chuù ruoät Haøn Maïc Töû hieän nay ñeàu mang hoï Phaïm.

Veà caùc taùc phaåm cuûa Haøn Maïc Töû thì baøi " ÔÛ ñaây thoân Vó DaÏ" chöù khoâng phaûi "Ñaây thoân Vó Daï", " Ave Maria" chöù khoâng phaûi "Thaùnh nöõ ñoàng trinh Maria", "Sao, Vaøng, Sao" chöù khoâng phaûi "Ñöøng cho loøng bay xa "…..

Nhöng nhöõng thôøi gian gaàn ñaây, moät soá saùch vieát veà Haøn Maïc Töû cuûa caùc NXB ñaõ laøm toâi "buoàn loøng" vì nhöõng " tö lieäu chính xaùc" cuûa toâi vaãn khoâng ñöôïc löu yù xöû duïng.

- Thieân Laâm: Saép tôùi theá kyû XXI, anh coù coøn ñi tìm chaân dung ai nöõa?

- Phaïm Xuaân Tuyeån: Trong keá hoaïch saép tôùi, toâi seõ " Ñi tìm chaân dung Bích Kheâ" laø moät nhaø thô trong " Tröôøng thô Loaïn" vôùi Haøn Maïc Töû (cuõng bò beänh nan y tröôùc khi cheát: beänh lao phoåi, cuõng cheát treû nhö Haøn Maïc Töû). Bích Kheâ : 1916-1946 (30 tuoåi). Nhöng tröôùc ñoù, toâi seõ soaïn vaø cho xuaát baûn rieâng 3 cuoán Haøn Maïc Töû cho caùc ñòa phöông Haøn Maïc Töû ñaõ töøng ôû, hay coù kyû nieäm laø Quy Nhôn, Phan Thieát, Ñoàng Hôùi, Hueá, (Dalat).

Böôùc sang ñaàu theá kyû XXI, toâi öôùc mong Boä Vaên Hoùa Thoâng Tin, Boä Giaùo Duïc vaøÑaøo Taïo, Vieän Vaên Hoïc, caùc Tröôøng Ñaïi Hoïc, Cao Ñaúng toå chöùc hoäi thaûo veà Haøn Maïc Töû nhaân 60 naêm ngaøy Haøn Maïc Töû maát (1940-2000) ñeå töø ñoù thoáng nhaát nhöõng gì maø caùc taùc giaû vieát veà Haøn Maïc Töû coøn raát khaùc bieät nhau. Chuùng ta neân nhôù Haøn Maïc Töû ñöôïc yeâu thích nhieàu ôû ngoaïi quoác chöù khoâng rieâng gì ôû Vieät Nam ta.