«Thuaän vôï thuaän choàng, taùt bieån Ñoâng cuõng caïn!»

«Thuaän» khoâng coù nghóa laø «khoâng bao giôø coù vaán ñeà».

Nhöng laø saùng suoát nhìn thaúng bao nhieâu vaán ñeà ñang coù maët giöõa chuùng ta vaø tìm caùch hoùa giaûi moät caùch toát ñeïp vaø haøi hoøa.

Trong phaàn I.- Chuùng ta haõy ñoái dieän ba loaïi vaán ñeà cuûa chuùng ta.
Trong phaàn II.- Chuùng ta phaûi hoaù giaûi theá naøo?

1.- Ba vaán ñeà cuûa chuùng ta

Trong moãi caâu chuyeän trao ñoåi hay laø trong moãi giaác mô, ñieàu khoù thuyeân giaûi nhaát laø phaân bieät minh thò: giaác mô ñang neâu leân moät vaán ñeà, ñeå chuùng ta chuû ñoäng tìm ra caùch hoùa giaûi. Ngöôïc laïi, giaác mô cuõng coù theå ñöa ra moät loái hoùa giaûi, ñeå chuùng ta nhaän ra vaø nhìn nhaän moät vaán ñeà ñang buûa vaây vaø khoáng cheá chuùng ta.

Chaúng haïn, khi giaác mô baûo chuùng ta "Em laø tin möøng"; chuùng ta caàn tìm hieåu: hieän thôøi toâi laø tin hoïa ôû ñaâu, cho ai, theá naøo...? Khi giaác mô thoû theû "Em troïng ñaïi"; Chuùng ta töï khaéc caàn keâu leân vaán ñeà: "Toâi khoâng coù taâm hoàn troïng ñaïi, trong hoaøn caûnh cuï theå naøo?"

Vôùi giaác mô, chuùng coù phaàn vuï chuû ñoäng, saùng taïo, vaän duïng moïi voán lieáng, kinh nghieäm cuï theå cuûa mình.

Trong khuoân khoå cuûa baøi chia seû naày, toâi chæ neâu leân ba vaán ñeà "Meï" maø thoâi. Toâi daønh phaàn chuû ñoäng cho ñoäc giaû, ñeå khaùm phaù, phaùt hieän nhöõng vaán ñeà "Con" thuoäc ñôøi soáng tieáp xuùc, trao ñoåi cuûa mình.

Ba caâu hoûi, ba loaïi vaán ñeà nguyeân khai

Trong moãi caâu chuyeän trao ñoåi, cuõng nhö trong moãi giaác mô, noäi dung cho duø phong phuù roäng raûi ñeán taàm ñoä naøo, cuõng ñeàu xoay vaàn chung quanh ba caâu hoûi. Thöïc ra, giaác mô cuõng laø moät loaïi caâu chuyeän trao ñoåi giöõa hai thaønh phaàn voâ thöùc vaø yù thöùc cuûa toâi.

Caâu hoûi thöù nhaát coù lieân heä ñeán thöïc taïi: Caùi gì thöïc söï ñaõ xaõy ra?

Chính thöïc taïi laïi coù ba loaïi khaùc nhau:

Thöïc taïi thöù nhaát laø söï thaät: Söï thaät thuoäc veà ai? Ai coù lyù, ai voâ lyù giöõa tao vaø maày?

Leõ ñöông nhieân vaán ñeà xung ñoät buøng noå khi coù moät trong hai ngöôøi, hai phe hoaëc hai khoái daønh ñoäc quyeàn veà söï thaät: Tao coù lyù, maøy voâ lyù. Tao ñuùng, maøy sai. Tao chính, maøy taø.

Thöïc taïi thöù hai thuoäc veà yù ñònh, naèm saâu trong noäi taâm.

"Maøy coù yù ñònh xaáu, muoán haïi tao, muoán haï beän tao phaûi khoâng ?"

Leõ ñöông nhieân, vaán ñeà xung ñoät buøng noå, khi coù moät ngöôøi khaúng ñònh moät caùch chaéc nòch raèng: Maøy coù yù xaáu.

Taâm lyù goïi hieän töôïng taâm lyù naøy laø boùi ñoaùn, ñi guoác trong buïng ngöôøi khaùc, coù "pheùp thaàn thoâng ñoïc ñöôïc yù nghó caâm nín" cuûa ngöôøi ñoái dieän.

Thöïc taïi thöù ba coù lieân heä ñeán nguyeân nhaân cuûa moät loãi laàm, moät khuyeát ñieåm hay moät thaát baïi khaùch quan ñaõ hoaëc ñang xaûy ra. Loãi veà phía ai? Ai loãi, ai laø thuû phaïm trong vuï naøy?

Leõ ñöông nhieân, vaán ñeà xung ñoät buøng noå, khi coù moät phe qui chuïp, pheâ phaùn, toá giaùc, keát toäi phe beân kia: Chính haén laø nguyeân nhaân gaây ra nhöõng ñoå naùt tang thöông! Coøn toâi, toâi hoaøn toaøn voâ toäi, trong traéng!

Caâu hoûi thöù hai coù lieân heä ñeán baûn chaát ñích thöïc hay laø caên cöôùc cuûa chính mình toâi: Toâi laø ai?

- Moät, toâi toát hay xaáu?
Toâi coù giaù trò hay khoâng?
Toâi coù gì quan troïng?

- Hai, toâi coù khaû naêng hay khoâng?
Toâi laøm ñöôïc gì?
Toâi höõu duïng hay voâ duïng?

- Ba, trong quan heä, tieáp xuùc, trao ñoåi... toâi coù ñöôïc thöông hay bò gheùt? Toâi deã thöông hay deã gheùt?

Leõ ñöông nhieân, khi toâi cöù ngaøy ngaøy nhai ñi nhai laïi ñieäp khuùc: Maøy voâ giaù trò, maøy baát taøi, baát töôùng, maøy ñaùng moïi ngöôøi gheùt vaø taåy chay... Chính toâi taïo ra cho baûn thaân vaø cuoäc ñôøi, moät con ñöôøng beá taéc, tieán thoái löôõng nan.

Toâi ñaùnh maát nieàm tin vaøo mình. Töø ñoù, toâi cuõng khoâng theå tin vaøo ngöôøi khaùc. Toâi nghi kî moïi ngöôøi.

Töông lai vaø cuoäc ñôøi laø ñeâm toái mòt, baõo taùp phong ba, ñöôøng haàm thaêm thaúm...

Caâu hoûi thöù ba coù lieân heä ñeán ñôøi soáng xuùc ñoäng vaø tình caûm: Toâi coù ñöôïc chaáp nhaän vaø nhìn nhaän khoâng? Toâi coù quyeàn gì khoâng? Toâi chæ laø teân voâ danh tieåu toát, bò queân laõng trong loøng moïi ngöôøi, phaûi theá khoâng?

Moät caùch cuï theå, xuùc ñoäng cuûa toâi coù thích hôïp khoâng?

Toâi caàn dieãn taûra, vì ñoù laø ñieàu quan troïng? Hay laø toâi doàn neùn, töø khöôùc, vì xuùc ñoäng chæ laø "pheá lieäu baån thæu" khoâng coù quyeàn ñöôïc tröng baøy tröôùc maët ba quaân thieân haï?

Ñoái vôùi xuùc ñoäng cuûa keû khaùc, toâi caàn coù thaùi ñoä nhö theá naøo?

Moät caùch ñaëc bieät, khi xuùc ñoäng cuûa hoï ñöôïc caûi trang thaønh lôøi pheâ phaùn, chuïp muõ, toá caùo, keát toäi... toâi caàn haønh ñoäng nhö theá naøo? Nhaän toäi, vì moät söï nhòn chín söï laønh? Hay laø thinh laëng, bôûi vì thinh laëng laø vaøng?

Thöïc ra, toâi nhòn ôû sôû laøm, nhöng toâi buøng noå vôùi vôï con... Hay laø toâi soáng "ngaát ngö ", treân ñoáng vaøng thinh laëng cuûa toâi!

Ba ví duï:

1.- Coâ A naèm mô thaáy mình ñang ñi qua moät chieác caàu vaùn raát mong manh, ñöông khi doøng soâng noåi soùng lôùn, vì baõo taùp thoåi töù beà. Trôøi ñaõ choaïng vaïng toái.

Ñaây laø giaác mô cuûa moät con ngöôøi ñang gaëp nhieàu vaán ñeà trong ñôøi soáng xuùc ñoäng.

2.- OÂng B naèm mô thaáy mình ñi ra tröôùc maët ñaùm ñoâng, khoâng maëc quaàn...

Ñaây laø giaác mô cuûa moät ngöôøi ñang gaëp moät vaøi vaán ñeà veà caên cöôùc.

3.- Anh C naèm mô thaáy mình chôi keùo giaây. Giaây ñöùt. Mình teù ngaõ.

Ñaây laø giaác mô cuûa moät thanh nieân ñang coù nhöõng tranh chaáp, xung ñoät vôùi baïn beø: ai thua, ai thaéng?

Trong thöïc teá, nhaø phaân taâm khoâng bao giôø thuyeân giaûi moät caùch ñôn phöông nhö vaäy. Chính ngöôøi thaân chuû thuyeân giaûi, nhôø moät vaøi caâu hoûi höôùng daãn, do nhaøtaâm lyù ñaët ra, ñeå "hoä sinh".

Chæ vì lyù do sö phaïm, toâi ñaõ ñöa ra ba ví duï vaø ba caùch thuyeân giaûi treân ñaây. Trong thöïc teá, caùch aùp ñaët töø ngoaøi khoâng coù giaù trò trò lieäu.

2.- Hoùa giaûi

Hoùa giaûi moät vaán ñeà khoâng coù nghóa laø trieät tieâu, daäp taét, laøm tan bieán, toáng khöù ra ngoaøi ñòa haït hieän höõu.

Nhaø trieäu phuù noï coù moät haït kim cöông tuyeät vôøi vaø quùi giaù. Cho duø cuoäc soáng baàn than, khoå sôû ñeán ñoä naøo, oâng chæ caàn ngaém nhìn vieân ngoïc cuûa mình, töùc thì oâng coù theå vöôït qua moïi chöôùng ngaïi traøn lan treân ñöôøng ñôøi.

Moät hoâm, vì baát caån, oâng ñaùnh rôi haït ngoïc xuoáng saøn ñaù. Moät ñöôøng nöùt nho nhoû hieän hình treân beà maët cuûa vieân kim cöông.

Töùc toác, oâng boû nhaø ra ñi, laën loäi khaép moïi nôi, tìm ngöôøi coù theå laøm tan bieán veát nöùt cuûa haït ngoïc quùi yeâu. OÂng saün saøng traû moïi giaù hay laø thoûa maûn moïi yeâu saùch. Theá nhöng khoâng moät ai coù khaû naêng traû veà cho oâng vieân ngoïc khoâng tì veát. Nghe tin, moät nhaø hoïa só ñeán trình dieän. Thay vaøo ñöôøng nöùt, nhaø ngheä só chaïm khaéc vaøo moät ñoùa hoàng kyø dieäu. Tieáng ñoàn lan khaép nôi. Nhieàu oâng to, baø lôùn taáp naäp tìm ñeán, töø boán phöông thieân haï, ñeå ngaém nhìn vieän ngoïc hoa hoàng "coù moät khoâng hai" treân toaøn ñòa caàu.

Caâu chuyeän naày coù theå minh hoïa cho chuùng ta hieåu theá naøo laø hoùa giaûi moät vaán ñeà. Haún thöïc, taát caû nhöõng gì hieän höõu trong loøng cuoäc ñôøi duø mang nhaõn hieäu xaáu hay toát, thanh cao hay phong traàn...ñeàu ôû treân moät tieán trình chuyeån bieán, nhanh hay chaäm, deã hay khoù... Khi ngöôøi ngheä só coù oùc saùng taïo thaáy ñöôïc tieán trình aáy vaø hôïp taùc vôùi tieán trình aáy, ngöôøi aáy coù khaû naêng thöïc hieän nhöõng kyø coâng troïng ñaïi trong baûn thaân vaø cuoäc ñôøi.

Saùng taïo hay laø chuyeån hoùa nhö vaäy, theo Freud, laø bieán voâ thöïc thaønh yù thöùc. Bieán tình traïng bò ñoäng thaønh chuû ñoäng. Bieán phieán dieän, rôøi raïc, leû teû, cuïc boä thaønh toaøn dieän, toaøn bích, toaøn boä.

"Neáu haït luùa choái töø hoùa thaân trong loøng ñaát meï,
Ñeán bao giôø coù ngaøy vui ca muøa gaët môùi?
Neáu gioït nöôùc choái töø hoøa bình vaøo doøng soâng,
Ñeán bao giôø môùi coù moät loøng bieån meânh moâng?"

Ngoân ngöõ cuûa tö duy caáu truùc coù hôi khaùc. Nhöng thöïc chaát vaø yù nghóa vaãn laø moät. Haún thöïc, theo P. Senge, ñeå coù theå tìm ra "ñieåm töïa vaø ñoøn baåy" khaû dó dôøi nuùi, laáp soâng, chuùng ta haõy laën xuoáng chieàu saâu cuûa söï coá, khaùm phaù caáu truùc cuûa thöïc taïi. Töø beân trong caáu truùc, chuùng ta coù theå chuyeån ñoåi caáu truùc. Nhöng ñöùng ôû ngoaøi "phaùn vaøo", ñöùng ôû treân "roùt xuoáng", thì ñaâu vaãn hoaøn ñaáy.

Trong tinh thaàn vaø laêng kính vöøa ñöôïc trình baøy, chuùng ta haõy khaûo saùt moät vaøi phöông thöùc hoùa giaûi vaø chuyeån bieán ñaõ ñöôïc giôùi thieäu trong nhöõng phöông phaùp nhö phaân taâm hoïc, tö töôûng caáu truùc.

Thöù nhaát: Ai coù lyù, ai phi lyù?

Laø con ngöôøi, khoâng ai naém ñoäc quyeàn veà söï thaät.
Noùi deán söï thaät laø noùi ñeán loái nhìn veà söï thaät, veà caùch thuyeân giaûi, veà chieàu höôùng nhaän thöùc.

Cho neân, tuøy vò trí, nhu caàu, kinh nghieäm... moãi ngöôøi coù quyeàn choïn löïa quan ñieåm ñoäc ñaùo cuûa mình. Moãi ngöôøi coù quyeàn khaùc bieät.

Theá nhöng, thöïc chaát cuûa vaán ñeà laø chuùng ta laø gì, laøm gì, vôùi bao nhieâu khaùc bieät ñoäc ñaùo aáy, trong loøng MOÄT queâ höông, moät ñaát nöôùc?

Con ñöôøng taát yeáu cuûa chuùng ta laø tình thöông hay laø dieät vong? Chöøng naøo moãi ngöôøi quaùn trieät ñöôïc raèng chuùng ta khaùc nhau. Khaùc maø khoâng loaïi tröø. Nhöng khaùc ñeå boå tuùc, kieän toaøn...luùc baáy giôø, con ñöôøng hoùa giaûi ôû trong baûn chaát vaø caên cöôùc cuûa chuùng ta.

Toâi duøng töø QUAÙN; bôûi vì noù thuoäc ñòa haït tu thaân hôn laø kieán thöùc, moät lôùp son phaán hoaøn toaøn bì phu che ñaäy nhöõng veát nhaên xaáu xí, hì hôïm cuûa taâm hoàn!

Thöù hai: Haén coù yù ñònh haïi toâi?

YÙù ñònh cuûa tha nhaân bao giôø cuõng voâ hình, huyeàn bí, tröø khi hoï maëc khaûi mình cho toâi qua lôøi noùi roõ raøng minh baïch, khoâng uùp môû hay laø voøng vo tam quoác.

Theâm vaøo ñoù, yù ñònh duø laø cuûa ai, khoâng bao giôø ñôn thuaàn, vaø trong saùng hoaøn toaøn, thaäm chí ñoái vôùi chuû nhaân cuûa yù ñònh. Voâ thöùc coù theå len loûi vaøo ñoù. Ñoäng cô thuùc ñaåy yù ñònh, ñoâi khi vöôït ra ngoaøi moïi taàm kieåm soaùt cuûa taùc giaû. Cho neân lôïi haïi, xaáu toát, ích kyû, vò tha traø troän vaøo nhau, bao laâu chuùng ta coøn ôû trong ñieàu kieän vaø thaân phaän laøm ngöôøi.

Moãi laàn toâi noùi ñeán Traàn Thuû Ñoä, toâi nhôøm tôûm baøn tay, ñaày maùu cuûa vò coâng thaàn naày. Theá nhöng, khoâng coù Traàn Thuû Ñoä, laøm sao coù Nhaø Traàn. Vaø khoâng coù Nhaø Traàn, Ñaát Nöôùc seõ khoâng bao giôø coù moät cô sôû vaên hoùa nhö ngaøy nay!

Sau heát theo phaân taâm hoïc, khi boùi ñoaùn keû khaùc muoán laøm haïi toâi, toâi ñang cöu mang maàm moùng hay laø chuûng töû muoán laøm haïi ngöôøi trong ñaùy saâu cuûa taâm hoàn.

Thöù ba: Ai laø thuû phaïm? Ai coù loãi?

Vì nhu caàu hoïc taäp vaø tieáp xuùc, do khaû naêng saép ñaët ñaët toå chöùc cuoäc soáng, chuùng ta phaûi ñaët teân cho caùc söï vaät. Ñaët teân gaén nhaõn hieäu. Nhôø ñoù, ai ai cuõng hieåu toâi vaø ñaùp öùng nhu caàu cuûa toâi. Thaäm chí moät ñöùa hoïc troø khuyeát taät cuõng coù theå ñi laáy giuøm cho toâi moät caùi ly khoâng coù ôû lôùp hoïc.

Töø taäp quaùn vaø nhu caàu hoïc taäp aáy, chuùng ta coù xu theá gaén nhaõn hieäu treân maët keû khaùc. Cha oâng chuùng ta ñaõ noùi «xem maët ñaët teân» .

Thoùi qui chuïp, toá caùo, pheâ phaùn, ñoå loãi coù maët trong moïi ngöôøi, thaäm chí nôi treû em vöøa baäp beï hoïc noùi.

Caøng yù thöùc ñieàu naøy, chuùng ta caøng phaûi daïy con caùi taäp luyeän bieát thaáy mình trong ngöôøi vaø thaáy ngöôøi trong mình.

Khi toâi nhai haït côm, toâi oâm vaøo loøng, vôùi taám loøng bieát ôn, nhaø noâng phu, ôû Vieät Nam, Thaùi Lan hay ôû moät mieàn Chaâu Myõ Latinh. Töø nhöõng nôi aáy ñeán vôùi Thuïy Só, haït côm khoâng coù chaân bieát ñi, khoâng coù caùnh bieát bay. Ai chaép caùnh cho haït gaïo baêng ngaøn vöôït suoái, ñeán trong mieäng toâi?

Khi hoïc chuyeän Kieàu, toâi cuõng mang nhöõng taâm tình töông töï. Moät caùch naøo ñoù, toâi laø Tuù Baø, toâi laø Sôû Khanh... toâi ñoùng goùp phaàn mình trong vieäc xoâ ñaåy Naøng Kieàu vaøo con ñöôøng «baùn mình chuoäc cha».

Thaân chöùng ñöôïc phaàn ñoùng goùp xa hay gaàn, nhöng aét coù cuûa chính mình, trong moãi vaán ñeà ñaõ vaø ñang xaûy ra, trong loøng queâ höông, ñaát nöôùc... toâi seõ thöùc tænh hôn, trong lôøi aên, tieáng noùi, moãi laàn toâi noùi veà ngöôøi anh, chò, em; duø hoï laø Baéc hay Nam, theo Ñaïo Phaät hay la tín ñoà cuûa Thieân Chuùa Giaùo. Veà vieäc laønh cuõng nhö veà ñieàu döõ, con ngöôøi khoâng «toaøn thaéng». Khoâng ai laøm moät mình. Chuùng ta lieân ñôùi, ñoàng traùch nhieäm.

Thöù boán: Toâi laø ai?

Moät ñöùa beù, sau moät vaøi ngaøy sinh ra, ñaõ bieát nhìn Meï. Nhôø nhìn meï, töø ngaøy naày qua ngaøy khaùc, noù môùi töø töø yù thöùc veà mình : «toâi laø ai».

Neáu baø Meï caûm thaáy mình sung söôùng haïnh phuùc ñöôïc laøm Meï, baø seõ chuyeàn qua cho con, taâm traïng haïnh phuùc vaø sung söôùng cuûa mình. Meï vaø con laäp thaønh moät caáu truùc «bình thoâng ñaùy» . Ban ñaàu, bình chæ môû ra veà phía Meï: Meï ñaày thì con ñaày. Meï caïn thì con caïn.

Neáu trong loøng queâ höông, ai ai cuõng yù thöùc mình ñang laøm neân moät «bình thoâng ñaùy», vôùi anh chò em; mình chæ roùt ñaày cho mình tình töï queâ höông, thì khoâng coøn ai seõ «bò khoâ haïn» veà loøng yeâu nöôùc.

Ñoù laø cô baûn cuûa loøng töï tin. Ngöôøi töï tin laø ngöôøi bieát mình «laøm» keû luyeän vaøng, coù khaû naêng luyeän vaøng, duø keû khaùc coøn laø ñoàng, chì, saét, keõm...

Cô hoà baø Meï töï tin ñaõ thaáy ñöùa con mình chuû ñoäng, luùc vöøa coù tuoåi ñôøi hai, ba tuaàn leã. Nhôø baø thaáy ñöôïc nhö vaäy, ñöùa con môùi daàn daàn hoïc laøm ngöôøi. Vaø trôû thaønh ngöôøi, sau chöøng 20 naêm hoïc taäp!

Trong cuoäc soáng laøm ngöôøi, ñeå hoùa giaûi bao nhieâu vaán ñeà coù lieân heä ñeán loøng töï tin, chuùng ta caàn ghi nhaän theâm nhöõng ñieàu cô baûn sau ñaây:

1- Con ngöôøi thieáu töï tin laø con ngöôøi «hoaëc coù hoaëc khoâng». Traùi laïi, ngöôøi coù loøng töï tin, thaáy mình, «vöøa coù vöøa khoâng», caùi gì ñaõ coù roài, toâi kieän toaøn. Caùi gì chöa coù, toâi töï nguyeän hoïc taäp, reøn luyeän cho coù. Cho neân, tröôùc moät lôøi nhaän ñònh, pheâ bình cuûa keû khaùc - moät ñaøng toâi khoâng nhaém maét laøm ngô, khöôùc töø phaàn ñoùng goùp cuûa hoï. ÔÛû moät phöông dieän naøo ñoù, hoï ñang laø vò thaày mang ñeán cho toâi moät baøi hoïc.
- Ñaøng khaùc, ñieàu hoï noùi ra khoâng phaûi laø caâu «saám» coù taát caû moïi giaù trò. Toâi khoâng theå hoaøn toaøn phoù thaùc cho hoï toaøn quyeàn xaùc ñònh veà baûn chaát, hoaëc caên cöôùc cuûa toâi. Taùc giaû cuûa ñôøi toâi vaãn luoân luoân laø toâi.

2. Nhaân caùch cuûa con ngöôøi töï tin bao goàm nhöõng ñaëc ñieåm cô baûn sau ñaây:

- Thöù nhaát, con ngöôøi töï tin yù thöùc mình laø moät giaù trò ñoäc ñaùo. Giaù trò aáy ñaõ coù maët, töø ngaøy toâi hieän höõu trong loøng cuoäc ñôøi. Khoâng moät ai, khoâng moät quyeàn löïc naøo thuoäc giôùi sieâu nhieân hay töï nhieân coù theå truaát pheá hoaëc töôùc ñoaït giaù trò töï taïi aáy.

- Thöù hai, loøng töï tin khoâng bao giôø laø moät taän ñieåm. Moät ñieåm cuoái cuøng, chaám heát. Traùi laïi, ñoù laø moät tieán trình hoïc taäp, toâi luyeän khoâng ngöøng, töø ngaøy toâi sinh ra, töø loøng Meï.

- Thöù ba, treân tieán trình laâu daøi vaø lieân tuïc aáy, toâi ñaõ vi phaïm nhieàu laàm loãi. YÙ ñònh cuûa toâi khoâng bao giôø hoaøn toaøn ngay chính; trong saùng, khoâng tì veát. Theâm vaøo ñoù, toâi yù thöùc veà phaàn ñoùng goùp cuûa toâi trong vieäc toát cuõng nhö trong ñieàu xaáu. Toâi saùt caùnh vôùi moïi ngöôøi anh chò em cuûa toâi. Toâi vöøa laø Mî Chaâu ñaõ ñaùnh maát noû thaàn. Toâi ñaõ coù maët trong nhöõng chieán coâng laãy löøng cuûa Nguyeãn Traõi vaø Traàn Höng Ñaïo...

Ba thöïc taïi lieân heä ñeán «loãi laàm, yù ñònh phöùc taïp vaø phaàn ñoùng goùp», luoân luoân coù maët trong baûn thaân cuûa toâi.

3. Ngoaøi ra, ñeå ñaùnh giaù moät caùch khaùch quan loøng töï tin, toâi döïa vaøo boán taùc phong sau ñaây:

- Thöù nhaát, toâi toân troïng chuû quyeàn cuûa ngöôøi khaùc. Toâi khoâng leøo laùi, kieåm soaùt. Toâi khoâng nuoâi aúm yù ñoà thay ñoåi hoï, töø ngoaøi, moät caùch ñoäc taøi. Toâi khoâng aùp ñaët töø treân yù chí quyeàn löïc cuûa toâi, cho duø vôùi danh nghóa naøo.

- Thöù hai, trong quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi, neáu toâi laøm ñöôïc moät boùng maùt cho moät vaøi ba löû khaùch treân ñöôøng hoï ñi, giöõa tröa heø ñöùng ngoï... toâi thaáy cuoäc ñôøi ñaõ ñaùng soáng.

. Toâi laéng nghe hoï,
. Toâi ñoùn nhaän hoï,
. Toâi chia seõ ngoït buøi, ñaéng cay...

Toâi bieát raèng khi naøo toâi gieo vaõi trong vöôøn loøng cuûa moät ngöôøi, moät haït maàm thöù tha, bao dung, toâi seõ gaët haùi chính hoâm aáy moät ñoùa hoa nuï cöôøi haïnh phuùc, ñaâu ñoù treân nhöõng con ñöôøng xuoâi ngöôïc cuûa cuoäc ñôøi...

- Thöù ba, trong nhöõng luùc khoå ñau, kieät queä, heùo moøn... toâi chæ caàn hình dung trong 10 naêm, 20 naêm, 30 naêm saép tôùi, toâi laø tro buïi, phaân boùn ñang nuoâi soáng moät maàm non, treân caùnh ñoàng bao la cuûa Ñaát Nöôùc.

Neáu Meï Aân Cô nhìn toâi vaøo chính luùc naøy, Meï seõ xin toâi cho Meï ñieàu gì...

- Thöù boán, neáu ngaøy mai toâi ngaõ quò treân ñöôøng ñi, toâi chaéc chaén coøn coù raát nhieàu ngöôøi seõ döøng laïi, ñôõ toâi daäy.

Neáu hoï chöa ñeán kòp, «cuoái ñôøi con saâu laø ñaàu ñôøi con böôùm!»

Ngoaøi nhöõng hoaøn caûnh traàm troïng aáy, toâi chæ caàn dieãn taû nhu caàu vaø lôøi yeâu caàu... moät caùch roõ raøng, boäc tröïc, xaùc tín...moät ngöôøi anh chò em seõ ñeán, baát kyø vôùi boä maët naøo...

Trong taâm tình aáy, toâi keát luaän vôùi lôøi chuù nieäm cuûa moät taùc giaû voâ danh. Toâi xin pheùp taùc giaû cho toâi nhaän lôøi aáy laøm cuûa mình.

Xin cho toâi coù loøng can ñaûm, ñeå ñoåi thay nhöõng gì phaûi thay ñoåi. Ñieàu phaûi thay ñoåi aáy, chính laø con ngöôøi cuûa toâi!

Xin cho toâi taâm hoàn an laïc, ñeå ñoùn nhaän ngöôøi anh chò em treân moãi chaëng ñöôøng cuûa cuoäc soáng vaø nhìn nhaän quyeàn khaùc bieät cuûa hoï.

Xin cho toâi trí hueä nhieäm maàu, ñeå thaáy ñöôïc hoï ñang coù maët trong toâi, vaø thaáy toâi trong bao nhieâu loãi laàm cuûa hoï. Nhôø ñoù, toâi laøm ngöôøi gieo vaõi haït maàm thöù tha.

Thöù naêm: Hoùa giaûi nhöõng xuùc ñoäng

Treân ñaây, toâi ñaõ chia seû nhieàu tin töùc thieát yeáu veà xuùc ñoäng. Vaø trong gaàn nhö taát caû moïi cuoán saùch toâi ñaõ aán haønh, luoân luoân coù moät chöông noùi veà taàm quan troïng cuûa xuùc ñoäng trong toaøn theå cuoäc soáng laøm ngöôøi, töø luùc ñi xa khoûi loøng Meï ñeán luùc trôû veà vôùi loøng Trôøi Ñaát.

Sôû dó toâi nhaán maïnh lui tôùi nhö vaäy, vì raát nhieàu lyù do chính ñaùng.

Lyù do moät: Giaùo lyù «töù dieäu ñeá» trong Ñaïo Phaät cuõng nhö «maàu nhieäm Thaùnh giaù» trong Kitoâ-giaùo ñeàu coi troïng vaán ñeà «Khoå ñau» cuûa ñôøi soáng laøm ngöôøi.

Coi troïng khoâng coù nghóa laø voøng vo, luaån quaån, ñaém chìm, traàm luaân suoát ñôøi trong ñoù.

Nhôø chuyeån hoùa ñöôïc khoå ñau, chuùng ta môùi thaønh Buït, ñöôïc giaûi thoaùt, trôû thaønh con ngöôøi tænh thöùc, coù khaû naêng thaáy ñöôïc con ñöôøng Hieåu Bieát vaø Tình Thöông.

Toâi chæ caàn thay ñoåi Buït thaønh Ñöùc Kitoâ, giaûi thoaùt thaønh cöùu ñoä, tænh thöùc thaønh soáng laïi, toâi ñaõ dieån taû Ñöùc Tin cuûa Toâi vaøo Ñöùc Kitoâ. Theo Thaùnh Phaoloâ, neáu Ñöùc Kitoâ khoâng soáng laïi vaø moãi ngöôøi Kitoâ khoâng soáng laïi vôùi Ngaøi, Ñöùc Tin töï khaéc trôû thaønh voâ ích, voâ hieäu, troáng roãng voâ nghóa. Troáng roãng coù nghóa laø «thanh la pheøng pheøng, chuõm choïe xoang xoaûng».

Chöøng aáy nhaän xeùt chæ muoán nhaán maïnh moät ñieàu: Chuyeån hoùa khoå ñau cho mình vaø cho moãi ngöôøi anh chò em ñoàng baøo, trong loøng queâ höông, daân toäc laø moät giaù trò cô baûn thuoäc ñôøi soáng laøm ngöôøi. Moãi ngöôøi - baát keå laø ai, khoâng tröø soùt moät ngöôøi naøo - ñeàu goùp phaàn vaøo coâng cuoäc xaây döïng haïnh phuùc cho anh chò em ñoàng baøo.

Khoâng laøm coâng vieäc aáy, chuùng ta coøn laøm ngöôøi nöõa khoâng? Khoâng ñaûm nhaän traùch nhieäm aáy, toân giaùo coøn lyù do toàn taïi nöõa khoâng?

Lyù do hai: Nhöõng phöông phaùp coù maët trong loøng xaõ hoäi nhö Phaân taâm hoïc, tö duy caáu truùc cuõng löu taâm chuùng ta ñeán ñieàu aáy. Haún thöïc, bao laâu chuùng ta khoâng coù khaû naêng ñem ra aùnh saùng nhöõng vaán ñeà coù maët trong ñòa haït tình caûm vaø xuùc ñoäng, chuùng ta seõ loay hoay, voïng ñoäâng, baát oån, khoâng coù ñaày ñuû aùnh saùng caàn thieát ñeå khaûo saùt nhöõng vaán ñeà trong caùc ñòa haït nhaân sinh. Noùi caùch khaùc, chuùng ta trôû neân muø quaùng. Bò vaán ñeà xuùc ñoäng vaø tình caûm khoáng cheá, chuùng ta maát heát ñoäng löïc, haêng say, haøo höùng. Ñôøi soáng trí thöùc bò khoâ heùo, teâ lieät, taøn taï.

Moät ngöôøi Meï khoå ñau (xem cuoán saùch « Quan heä Meï con ») khoâng coøn «bieát» laøm nhöõng ñieàu baø ñaõ coù khaû naêng laøm tröôùc ñaây.

Trong moät nhoùm hay taäp theå bò hao moøn, teâ lieät vì nhöõng tranh chaáp, xung ñoät, nhöõng giaùo vieân maát naêng xuaát trong coâng taùc daïy hoïc... nhöõng thaønh vieân chí khí, khaû naêng saùng taïo.

Moät hoïc sinh coù vaán ñeà vôùi Cha Meï trong gia ñình, giaûm suy daàn daàn trong laõnh vöïc hoïc haønh. Ñieàu noù hieåu tröôùc ñaây, baây giôø taåy xoùa hay laø bieán tan ñaâu maát.

Ñeå hieåu roõ lyù do taïi sao coù nhöõng hieän töôïng sa suùt, suïp ñoå nhö vaäy, toâi yeâu caàu ñoäc giaû haõy sô ñoà trình baøy caùch toå chöùc cuûa noäi taâm: giöõa tö duy vaø xuùc ñoäng coù nhöõng aûnh höôûng qua laïi hai chieàu. Khi xuùc ñoäng traøn ngaäp, ñôøi soáng tö duy bò teâ lieät, khoáng cheá, suy ñoài.

Cô hoà moät ñöùa beù khi cha meï khoâng laéng nghe vaø traû lôøi cho noù, noù trôû neân oàn aøo, naùo ñoäng, gaây chuù yù baèng nhöõng taùc phong quaáy raày, gaây roái... xuùc ñoäng cuõng phaûn loaïn nhö vaäy. Vaø khi xuùc ñoäng laøm oàn, noåi loaïn, chuùng ta ñöøng hoàng bieát laéng nghe keû khaùc. Hay laø bieát saùng suoát nhaän ñònh ñieàu caàn laøm, ñieàu phaûi traùnh. Chuùng ta maát bình taâm, ñeå suy luaän, baèng caùch ñi leân töøng böôùc moät, moät caùch coù heä thoáng. Traùi laïi, chuùng ta laêng xaêng, voïng ñoäng, noân noùng, ñöùng ngoài khoâng yeân. Lyù trí cuõng nhaûy voït roái loaïn, nhö «vöôïn chuyeån caønh».

Noùi toùm laïi, khi vaán ñeà xuùc ñoäng khoâng ñöôïc hoùa giaûi, ba laõnn vöïc bò toån thöông moät caùch traàm trong laø :

- Nhaän thöùc veà thöïc taïi,
- Loøng töï tin,
- Quan heä tieáp xuùc giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi.

Veà phöông thöùc hoùa giaûi, toâi xin nhaéc laïi moät caùch vaén taét nhöõng böôùc ñi leân, nhö sau:

Böôùc moät: Thöông löôïng

Khi thöông löôïng, chuùng ta caàn ghi nhaän ít nhaát ba ñieàu:

1.- Xuùc ñoäng thöôøng ít khi ñi moät mình. Xuùc ñoäng naày loâi keùo theo mình nhieàu xuùc ñoäng khaùc. Giaän, buoàn, sôï... gaén lieàn vaøo nhau, nhö moät "chuøm" chìa khoùa.

2.- Xuùc ñoäng thöôøng nguïy trang, aån nuùp ôû döôùi nhöõng lôøi pheâ phaùn, toá caùo, qui chuïp...

3.- Xuùc ñoäng coù lieân heä gaén boù vôùi nhaän thöùc hay laø thuyeân giaûi.

Böôùc hai: Dieãn taû, chia seû

Trình baøy cho ngöôøi khaùc nhöõng ñieàu chuùng ta ñaõ thöông löôïng moät caùch ñaëc bieät vôùi "söù ñieäp toâi".

Böôùc ba: Nhìn nhaän, thuù nhaän

Ñieàu quan troïng ñöôïc neâu roõ:

- Muïc ñích cuûa toâi laø ñöôïc baïn laéng nghe...
- Toâi muoán ñöôïc noùi ra yù kieán cuûa mình...
- Toâi khoâng muoán laøm ngöôøi cöù daï daï... hay laø ñöôïc quy chuïp...

Ñoái vôùi xuùc ñoäng cuûa ngöôøi khaùc, chuùng ta cuõng khoâng theå boû qua giai ñoaïn naøy.

Böôùc boán: Yeâu caàu, ñeà nghò, traû lôøi toâi trình baøy trong tinh thaân "ngöôøi thaéng, toâi thaéng".

Moät moân ñoà sau moät thaùng thuï giaùo, hoûi vò Thieàn sö cuûa mình:

- Thöa sö OÂng, con nhaän thaáy sö OÂng luoân luoân vui töôi, khoâng bao giôø ñaùnh maát giaây phuùt an laïc cuûa mình. Xin daïy cho con bí quyeát!
- OÂng cuõng thöôøng ñaùnh maát giaây phuùt an laïc, gioáng nhö con. Tuy nhieân, vöøa ñaùnh maát giaây phuùc an laïc, OÂng bieát ngay: OÂng ñang ñaùnh maát. Laäp töùc, OÂng mæm cöôøi, döøng laïi, thôû vaø trôû veà vôùi phuùt giaây an laïc. Ñoù laø bí quyeát cuûa oâng.
-Theá thì con cuõng laøm ñöôïc nhö OÂng?
- Vaâng, con laøm ñöôïc nhö OÂng. Vaø ai ai cuõng laøm ñöôïc, neáu hoï khieâm cung hoïc hoûi... Moät oâng thaày seõ xuaát hieän ñaâu ñoù...

Nguyeãn Vaên Thaønh

Lausanne