Hanh Phuc Hon Nhan

Töø ngöõ hieän ñöôïc duøng trong caùc taøi lieäu chính thöùc cuûa Giaùo hoäi laø "hoân nhaân hoãn hôïp" (matrimonia mixta), aùm chæ hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi khoâng Coâng giaùo, keå caû ngöôøi ñaõ ñöôïc röûa toäi trong moät giaùo hoäi Kitoâ khaùc.

1. Töø ñaàu ñeán cuoäc Caûi caùch Luther

Caùc saùch Taân öôùc khoâng ñeà caäp ñeán vaán ñeà naày vaø coù leõ chæ coù moät tröôøng hôïp duy nhaát taïm goïi laø hoân nhaân hoãn hôïp ñöôïc thaùnh Phaoloâ baøn ñeán trong thö I göûi giaùo ñoaøn Corinthoâ (7:12-16). Tröôøng hôïp naày thöôøng ñöôïc goïi laø "ñaëc aân Phaoloâ".

Tuy khoâng ñöôïc ñeà caäp trong caùc chöùng töø Taân öôùc, cuoäc soáng chung ñuïng giöõa caùc Kitoâ höõu vaø nhöõng ngöôøi khoâng cuøng nieàm tin ñaõ trôû thaønh phöùc taïp lieân quan ñeán vaán ñeà hoân nhaân ngay töø buoåi ñaàu cuõng nhö suoát gioøng lòch söû Kitoâ giaùo. Cho duø chöa coù moät nghi leã hoân phoái rieâng vaø thöïc haønh theo tuïc leä cuûa ñeá quoác Roma, caùc Kitoâ höõu ôû nhöõng theá kyû ñaàu coù moät quan nieäm roõ reät veà ñaëc tính ñôn hoân vaø tính caùch baát khaû phaân cuûa giao öôùc hoân nhaân, ñoàng thôøi coi ñöùc tin laø neàn taûng chung cuûa hoân nhaân. Vieäc keát hoân vôùi löông daân trong caùc theá kyû ñaàu ñoàng nghóa vôùi vieäc boäi giaùo.

Nhöõng taøi lieäu nghieâm caám keát hoân vôùi löông daân cuõng ñaõ xuaát hieän raát sôùm. Tertulianoâ (+ ca. 223), trong hai taùc phaåm Ad uxorem (lib. II, cap. 2, PL (2) 1291) vaø De corona (cap. 13, PL (2) 96) khoâng nhìn nhaän hoân öôùc giöõa moät Kitoâ höõu vaø moät ngöôøi khoâng nhaän bieát Chuùa. Thaùnh Ciprianoâ (+ 258), giaùm muïc thaønh Carthage, trong taùc phaåm Ad Quirinum (lib. 3, cap. 62, Corpus Christianorum Series Latina, (3) 153) xaùc ñònh roõ raøng hoân nhaân ñoù bò caám chæ, vaø trong taùc phaåm De Lapsis, ngaøi coi ñoù nhö moät haønh ñoäng ñó ñieám "prostituere gentilibus membra Christi". Thaùnh Ambrosio (+397) vò giaùm muïc thôøi danh cuûa Milano, trong taùc phaåm De Abraham (lib.I, cap. 9, n.84, in PL (14) 451) tuy coù caùi nhìn bao dung hôn ñoái vôùi hoân nhaân hoãn hôïp khi ngaøi chuù giaûi saùch Khôûi nguyeân veà chuyeän Abraham, nhöng ngaøi vaãn coi hoân nhaân hoãn hôïp laø ñieàu caám caûn do luaät Chuùa.

Coâng nghò ñaàu tieân baøn vaán ñeà hoân nhaân hoãn hôïp coù leõ laø coâng ñoàng Elvira (Taây ban nha), khoaûng naêm 303. Coâng ñoàng coâng boá 4 khoaûn luaät vôùi nhöõng phaân tích tæ mæ veà tình traïng cuûa ñoâi beân, khi beân nöõ hay beân nam laø löông daân hay laïc giaùo. Coâng ñoàng raát khaét khe vôùi hoân nhaân giöõa moät ngöôøi nöõ Coâng giaùo vôùi moät ngöôøi nam löông daân hay laïc giaùo, coi ñoù laø cuoäc "adulterio animae" (ngoaïi tình taâm hoàn) vaø phaûi chòu hình phaït tuyeät thoâng cho ñeán khi phía khoâng Coâng giaùo höùa chaáp nhaän soáng ñöùc tin Coâng giaùo.

Ñeán haäu baùn theá kyû thöù IV, coâng ñoàng Laodicea ñöa ra hai khoaûn luaät nghieâm caám hoân nhaân hoãn hôïp vaø hình phaït caû cho beân nam laãn beân nöõ.

Coâng ñoàng Calcedonia (451) laø bieán coá lòch söû ñaùnh daáu giai ñoaïn keát thuùc cuoäc tranh luaän veà Ñöùc Tin lieân quan ñeán maàu nhieäm Ngoâi Hai Thieân Chuùa vôùi vieäc keát aùn laïc giaùo Nestorio phuû nhaän thaàn tính cuûa Chuùa Gieâsu. AÛnh höôûng ñeán vieäc baûo veä Ñöùc Tin, caùc nghò phuï coâng ñoàng cuõng giaûi quyeát vaán ñeà muïc vuï hoân nhaân giöõa moät beân laø Coâng giaùo vaø beân kia theo laïc giaùo Nestorio. Tieâu chuaån ñöôïc ñaët ra ôû ñaây laø bí tích röûa toäi vaø traùch nhieäm giaùo duïc ñöùc tin cho con caùi. Hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi theo phaùi Nestorio coù theå ñöôïc nhìn nhaän neáu ngöôøi ñaõ röûa toäi trong laïc giaùo trôû veà hieäp thoâng vôùi Giaùo hoäi Coâng giaùo, neáu chöa ñöôïc röûa toäi thì chæ ñöôïc röûa toäi trong Giaùo hoäi Coâng giaùo, con caùi phaûi ñöôïc röûa toäi vaø giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo. Nhö vaäy, vôùi coâng ñoàng Calcedonia, hoân nhaân hoãn hôïp tuy vaãn bò caám chæ nhöng baét ñaàu coù luaät tröø.

Coâng ñoàng Orleans II (naêm 533) caám moät ngöôøi Coâng giaùo keát hoân vôùi moät ngöôøi theo Do thaùi giaùo vôùi vaï tuyeät thoâng cho ñeán khi hai ngöôøi khoâng coøn soáng chung.

Tính caùch voâ hieäu vaø luaät caám ñoái vôùi hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi theo laïc giaùo ñöôïc minh ñònh roõ raøng hôn caû laø trong khoaûn luaät soá 72 cuûa coâng ñoàng Trullo (naêm 975). Sau coâng ñoàng Trullo, caùc taøi lieäu cuûa Giaùo hoäi khoâng thaáy baøn vaán ñeà hoân nhaân hoãn hôïp nöõa. Maõi ñeán naêm 1140, saéc leänh Graziano ñuùc keát taát caû caùc luaät caám ñaõ coù töø tröôùc: hoân nhaân giöõa moät beân laø Coâng giaùo vaø beân kia laø löông daân, ngöôøi theo laïc giaùo hay theo Do thaùi giaùo. Saéc leänh neâu leân lyù do ngaên caám laø vì phía ngöôøi Coâng giaùo coù nguy hieåm khoâng theå giöõ ñöùc tin cuõng nhö khoâng theå caàu nguyeän chung.

Sau khi saéc leänh Graziano ra ñôøi, moät phong traøo nghieân cöùu hoân nhaân hoãn hôïp raát soâi noåi nôi caùc nhaø thaàn hoïc luaân lyù. Ñieåm chính maø nhaø thaàn hoïc baän taâm trong vieäc giaûi thích saéc leänh laø möùc ñoä ngaên trôû hoân nhaân do yeáu toá khaùc tín ngöôõng (disparitatis cultus). Khoâng theå coi söï ngaên trôû hoân nhaân nhö nhau giöõa moät beân laø Coâng giaùo vaø beân kia laø ngöôøi ñöôïc röûa toäi trong laïc giaùo, theo Do thaùi giaùo hay löông daân. Giöõa nhöõng ngöôøi theo laïc giaùo cuõng ñöôïc chia laøm 4 möùc ñoä khaùc nhau. Ñoùng goùp ñaùng keå nhaát cuûa caùc nhaø thaàn hoïc luaân lyù sau saéc leänh Graziano, coù leõ laø Uguccione, giaùo sö taïi Bologna, veà sau laø giaùm muïc taïi Ferrara (moät trong nhöõng hoïc troø cuûa Uguccione sau naày laø Ñöùc Giaùo hoaøng Innocenzo III).

Ñieåm môùi do Uguccione ñem laïi ñoù laø: ngaên trôû do khaùc tín ngöôõng chæ nhaèm vôùi ai khoâng ñöôïc röûa toäi; caùc Kitoâ höõu khoâng theå keát hoân vôùi ngöôøi theo laïc giaùo, nhöng neáu hoï keát hoân, thì hoân nhaân ñoù thaønh söï; bí tích röûa toäi laø neàn taûng cuûa hoân nhaân Kitoâ giaùo, vì theá khaùc bieät nieàm tin giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø ngöôøi theo laïc giaùo khoâng theå laø lyù do tieâu hoân. Quan ñieåm cuûa Uguccione ñöôïc phoå bieán vaø chaáp nhaän (Xem F. Cantelar, El matrimonio de herejes. Bifurcacioùn del impedimento dis paritatis cultus y divorcio por herejía, Salamanca 1972, 61-135).

Nhöng töø theá kyû XII, caùc laïc giaùo gia taêng, vaø coù nhieàu nhoùm laïc giaùo khoâng thöïc haønh bí tích röûa toäi. Vaán ñeà hoân nhaân giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø ngöôøi theo laïc giaùo ñöôïc ñaët laïi. Nhieàu coâng nghò mieàn thuoäc caùc quoác gia Phaùp, Bæ, Ba lan, Ñöùc aùp duïng kyû luaät khaéc khe hôn ñoái vôùi hoân nhaân hoãn hôïp, nghóa laø buoäc ngöôøi theo laïc giaùo phaûi trôû laïi Coâng giaùo thì hoân nhaân môùi thaønh söï.

2. Hoân nhaân hoãn hôïp giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø Tin laønh

Ñaàu theá kyû XVI, cuoäc Caûi caùch do Luther khôûi xöôùng taïo cuoäc ly khai môùi. Nhìn töø phía Giaùo hoäi Coâng giaùo, cuoäc Caûi caùch cuûa Luther xuaát hieän nhö moät laïc giaùo trong theá giôùi Kitoâ giaùo Taây phöông. Coâng ñoàng Trento (töø naêm 1545 ñeán 1563, do Ñöùc Phaoloâ III trieäu taäp) ñaõ cöùu xeùt vaø keát aùn nhöõng luaän ñeà do phong traøo Caûi caùch Luther ñöa ra. Trong khoaù hoïp thöù 24 ngaøy 11 thaùng 11 naêm 1563 coâng ñoàng coù ñeà caäp ñeán vaán ñeà hoân nhaân giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø ngöôøi theo Tin laønh. Saéc leänh Tametsi ra ñôøi nhö keát quaû cuûa khoùa hoïp 24, ñöa ra moät thuû tuïc cöû haønh hoân leã vôùi khuoân khoå coù tính caùch giaùo luaät (forma canonica) nhö ñieàu kieän coát yeáu ñeå hoân nhaân giöõa nhöõng ngöôøi Coâng giaùo thaønh söï, ñoàng thôøi nhaèm ngaên chaän tình traïng coù nhieàu hoân nhaân cöû haønh kín, ñaëc bieät giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø ngöôøi theo Tin laønh. Khuoân khoå giaùo luaät ñoù laø, baát cöù moät hoân nhaân naøo muoán cöû haønh thaønh söï ñeàu phaûi cöû haønh coâng khai vôùi ít nhaát coù söï hieän dieän cuûa hai ngöôøi chöùng Coâng giaùo, söï hieän dieän vaø chuùc hoân cuûa cha sôû Coâng giaùo. Hoân nhaân giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø ngöôøi Tin laønh khoâng thaønh söï, vaø taát caû caùc cuoäc hoân nhaân hoãn hôïp ñaõ ñöôïc cöû haønh kín tröôùc ñoù cuõng ñeàu voâ hieäu vì thieáu "forma canonica".

Tình traïng baønh tröôùng mau choùng cuûa phong traøo Caûi caùch taïi caùc nöôùc Baéc vaø Trung AÂu chaâu vaøo theá kyû XVI vaø ñaàu theá kyû XVII ñaõ laøm cho caùc chuû chaên nôi caùc nöôùc naày lo aâu. Nhieàu coâng ñoàng mieàn ñöôïc trieäu taäp ñeå giaûi quyeát vaán ñeà hoân nhaân hoãn hôïp giöõa Coâng giaùo vaø Tin laønh (chaúng haïn, coâng ñoàng mieàn taïi Milano, YÙ, naêm 1569, taïi Antwerp, Ñöùc, naêm 1576, Bordeaux, Phaùp, naêm 1583, Cambrai, Phaùp, naêm 1586, Toulouse, Phaùp, naêm 1590, Antwerp vaø Augsburg, Ñöùc, naêm 1610, Lieøge, Bæ, naêm 1618, Ko¨¨hl, Ñöùc naêm 1651) vôùi chuû ñích laø aùp duïng kyû luaät nghieâm nhaët hôn. Moïi hoân nhaân hoãn hôïp giöõa Coâng giaùo vaø Tin laønh ñeàu bò caám, chæ coù ñieàu kieän duy nhaát laø ngöôøi theo Tin laønh phaûi trôû laïi Coâng giaùo.

Tuy nhieân, hoân nhaân giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø Tin laønh ngaøy caøng gia taêng, ñaëc bieät coù nhöõng cuoäc hoân nhaân ñaõ ñöôïc cöû haønh giöõa giôùi quí toäc vaø nhöõng ngöôøi coù aûnh höôûng trong laõnh vöïc chính trò. Tình traïng naày laøm cho vieäc aùp duïng saéc leänh Tametsi trôû neân khoù khaên. Vì theá, vôùi nhieàu aùp löïc khaùc nhau, ngaøy 04 thaùng 11 naêm 1741, Ñöùc Giaùo hoaøng Benedetto XIV ban haønh toâng thö Matrimonia, quae in locis, khoâng coøn ñoøi buoäc "forma canonica", ñoàng thôøi hôïp thöùc hoaù nhöõng cuoäc hoân nhaân ñaõ ñöôïc cöû haønh tröôùc ñoù giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø ngöôøi Tin laønh khoâng coù pheùp chuaån naøy. Nhöng vaøi naêm sau, cuõng chính Ñöùc Benedetto XIV, trong toâng thö Magnae Nobis göûi Hoäi ñoàng Giaùm muïc Ba lan, ban haønh ngaøy 29 thaùng 06 naêm 1748, neâu vaán ñeà pheùp chuaån daønh rieâng cho Ñöùc thaùnh cha ñoái vôùi hoân nhaân hoãn hôïp giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø Tin laønh. Pheùp chuaån naày chæ aùp duïng trong tröôøng hôïp raát ñaëc bieät nhö hoân nhaân cuûa nhöõng phaàn töû thuoäc hoaøng toäc coù aûnh höôûng nghieâm troïng ñeán coâng ích, vaø tröôùc khi ban pheùp chuaån, Toaø thaùnh cuõng luoân ñaët vaán ñeà trôû laïi Coâng giaùo cuûa phía khoâng Coâng giaùo.

Vaán ñeà hoân nhaân giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø Tin laønh caøng ngaøy caøng trôû neân phöùc taïp vaø teá nhò hôn. Tình traïng khoù khaên vaø xao laõng ñöùc tin cuûa phía ngöôøi Coâng giaùo vaø con caùi ñöôïc sinh ra trong caùc nhaân hoãn hôïp moãi ngaøy caøng laøm cho giaùo trieàu Roma baän taâm, trong khi ñoù, caùc vò chuû chaên taïi caùc Giaùo hoäi ñòa phöông phaûi ñoái dieän vôùi nhieàu khoù khaên lieân quan ñeán vieäc aùp duïng saéc leänh Tametsi. Naêm 1782, Ñöùc Toång giaùm muïc Malines, theo yeâu caàu cuûa chính phuû Bæ, ñaõ xin Ñöùc thaùnh cha Pio VI khoan dung hôn trong vaán ñeà hoân nhaân hoãn hôïp, ñoàng thôøi cho caùc cha sôû Coâng giaùo chöùng hoân trong caùc cöû haønh hoân leã naày. Veà vieäc khoan dung hôn ñoái vôùi hoân nhaân hoãn hôïp, Ñöùc thaùnh cha Pio VI taùi xaùc nhaän kyû luaät cuûa caùc vò tieàn nhieäm vaø khoâng chaáp nhaän moät pheùp chuaån phoå quaùt cho moïi tröôøng hôïp, nghóa laø pheùp chuaån vaãn daønh rieâng cho Ñöùc thaùnh cha, ñoàng thôøi chæ daønh cho nhöõng tröôøng hôïp coù lyù do nghieâm troïng vaø aûnh höôûng ñeán coâng ích. Ñoái vôùi vieäc chöùng hoân cuûa cha sôû coâng giaùo, Ñöùc thaùnh cha traû lôøi: Khi khoâng theå ngaên caûn moät hoân öôùc hoãn hôïp giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi theo Tin laønh vaø bieát chaéc chaén laø hai ngöôøi seõ tieán ñeán hoân nhaân, cha sôû Coâng giaùo coù theå chöùng hoân vôùi caùc ñieàu kieän: hoân leã khoâng ñöôïc tieán haønh ôû nôi thaùnh; phía khoâng Coâng giaùo phaûi cam keát baèng giaáy tôø laø phaûi ñeå cho ngöôøi baïn Coâng giaùo ñöôïc töï do soáng ñöùc tin Coâng giaùo ñoàng thôøi con caùi sinh ra trong hoân nhaân ñöôïc giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo. Phía Coâng giaùo phaûi coâng khai tuyeân boá tröôùc maët hai ngöôøi chöùng laø khoâng chæ trung thaønh vôùi ñöùc tin Coâng giaùo maø coøn phaûi giaùo duïc ñöùc tin Coâng giaùo cho con caùi, ngaên ngöøa ñeå chuùng khoûi bò nhöõng aûnh höôûng nghòch ñöùc tin Coâng giaùo (Pius VI, rescript. Ad Card. Archiep. Mechlinien., in Fontes CIC (2), 471).

Vôùi caùch traû lôøi cuûa Ñöùc Pioâ VI cho pheùp coù ñieàu kieän caùc hoân nhaân hoãn hôïp ñöôïc chöùng bôûi cha sôû coâng giaùo, chuùng ta thaáy baét ñaàu heù môû moät hình thöùc pheùp chuaån cho hoân nhaân hoãn hôïp.

Hoân nhaân hoãn hôïp giöõa moät beân laø Coâng giaùo vaø beân kia laø Tin laønh ñöôïc minh ñònh roõ hôn qua vaên thö traû lôøi cuûa Boä Truyeàn giaùo göûi Ñaïi dieän Toâng toaø taïi Thuïy ñieån (sau hôn 200 naêm ñoaïn giao, naêm 1783 vua Gustav III cuûa Thuïy ñieån (vaø cuõng laø vua cuûa Na uy) ñaõ bang giao vôùi Toaø thaùnh, ñaïi dieän Toâng toaø ñaõ ñöôïc thieát laäp taïi Stockholm). Naêm 1785, vò ñaïi dieän Toâng toaø taïi Thuïy ñieån xin boä Truyeàn giaùo ñeå caùc ñoâi hoân nhaân hoãn hôïp ñöôïc cöû haønh trong caùc nhaø thôø Coâng giaùo vaø ñöôïc chuùc hoân bôûi caùc linh muïc Coâng giaùo. Boä ñaõ khoâng chaáp nhaän lôøi xin cuûa vò ñaïi dieän Toâng toaø, ñoàng thôøi yeâu caàu ñöøng baän taâm ñeán caùc noá hoân nhaân naày, haõy cöù ñeå caùc muïc sö Tin laønh chöùng hoân. Ngoaøi ra, boä cho pheùp vò ñaïi dieän Toâng toaø vaø caùc linh muïc Coâng giaùo, trong tröôøng hôïp thaáy höõu ích, coù theå chöùng hoân nhöng khoâng coù nghi thöùc chuùc laønh vaø khoâng cuøng hieän dieän vôùi thöøa taùc vieân Tin laønh cuõng nhö khoâng cöû haønh trong nhaø thôø Tin laønh (S.C. de Prop. Fide, instr. Ad Vic. Ap. Sveciae, 6.9.1785, in Fontes CIC (7) 4606).

Vaên thö naày cuõng xaùc ñònh nhöõng lyù do ngaên trôû cuûa hoân nhaân hoãn hôïp: (1) nguy hieåm cho phía beân Coâng giaùo khoâng theå soáng ñöùc tin cuûa mình, (2) neáu beân laïc giaùo khoâng trôû laïi Coâng giaùo thì hoân nhaân ñoù khoâng thaønh söï, do luaät töï nhieân cuõng nhö luaät Chuùa, cho duø coù baát cöù pheùp chuaån naøo. Moät hoân nhaân ñöa ñeán moät töông lai coù nguy hieåm maát ñöùc tin vaø con caùi khoâng ñöôïc giaùo duïc trong loøng Giaùo hoäi Coâng giaùo thì khoâng khi naøo ñöôïc pheùp.

Naêm 1825, daân luaät cuûa moät soá mieàn thuoäc nöôùc Ñöùc ngaøy nay ñoøi caùc linh muïc phaûi chöùng vaø chuùc laønh cho caùc ñoâi hoâân nhaân hoãn hôïp, ñoàng thôøi khoâng coù ñieàu kieän naøo veà ñôøi soáng ñöùc tin cuûa con caùi trong caùc ñoâi hoân phoái naày, chuùng phaûi theo toân giaùo cuûa ngöôøi cha. Ñöùc Giaùo hoaøng Pioâ VIII, trong thö Litteris altero göûi cho caùc giaùm muïc K¨¨o¨¨hl, Munster, Paderborn, phaûn öùng choáng laïi vieäc aùp ñaët naày vaø taùi xaùc nhaän quan ñieåm cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo veà hoân nhaân hoãn hôïp. Chæ trong nhöõng tröôøng hôïp nghieâm troïng, hoân nhaân naày môùi ñöôïc pheùp chuaån daønh rieâng cho Toaø thaùnh.

Daân luaät ñoøi caùc linh muïc phaûi chöùng hoân cho caùc hoân nhaân hoãn hôïp caøng ngaøy caøng cöùng raén, ñaëc bieät trong vuøng Bavarie. Vì theá vaøo naêm 1832, Ñöùc Giaùo hoaøng Gregorioâ XVI phaûi ra toâng thö Summo iugiter ñeå chæ thò caùc giaùm muïc vuøng Bavarie phaûi trung thaønh vôùi luaät cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo ñoái vôùi hoân nhaân hoãn hôïp. Tuy nhieân ñeå aùp duïng kyû luaät cuûa Giaùo hoäi theo toâng thö Summo iugiter trong nhöõng vuøng luaät daân söï ñoøi caùc linh muïc phaûi hieän dieän trong caùc hoân leã, Phuû Quoác vuï khanh Toaø thaùnh, xaùc nhaän ngaên trôû khaùc tín ngöôõng nhöng cho pheùp caùc linh muïc Coâng giaùo hieän dieän trong luùc ñoâi hoân nhaân baøy toû söï öng thuaän theo nhö daân luaät ñoøi hoûi, duø Giaùo hoäi khoâng nhìn nhaän caùc hoân nhaân ñoù thaønh söï.

AÙp löïc töø phía daân luaät vaãn lan roäng trong caùc nöôùc AÂu chaâu khaùc, chaúng haïn Hoäi ñoàng giaùm muïc Thuïy só döï ñònh cho aùp duïng thöû caùc ñoøi hoûi cuûa daân luaät buoäc caùc cha sôû Coâng giaùo chöùng vaø chuùc hoân caùc hoân nhaân hoãn hôïp maø khoâng caàn xeùt ñeán söï khaùc bieät nieàm tin cuûa hai ngöôøi, ñoàng thôøi boû caùc hình phaït theo Giaùo luaät. Khuynh höôùng naày cuõng aûnh höôûng taïi Hung gia lôïi. Ñeå chaän ñöùng tình traïng naày, Ñöùc Giaùo hoaøng Gregorioâ XVI ñaõ ban haønh toâng thö Commissum divinitus naêm 1835 taùi xaùc quyeát laø Giaùo hoäi khoâng theå chaáp nhaän caùc khoaûn luaät nhö theá. Vaøo naêm 1841 ngaøi ñaõ göûi thö cho caùc giaùm muïc Hung gia lôïi khoâng ñöôïc chöùng vaø chuùc hoân cho caùc cuoäc hoân nhaân hoãn hôïp. Ngaøi cuõng minh ñònh roõ raøng, trong nhöõng tröôøng hôïp ñaëc bieät vì söï ñoøi buoäc cuûa daân luaät hoaëc do öôùc muoán cuûa ñoâi taân hoân caàn coù söï hieän dieän cuûa linh muïc Coâng giaùo trong cöû haønh hoân nhaân hoãn hôïp thì linh muïc Coâng giaùo coù theå hieän dieän moät caùch thuï ñoäng trong luùc thöøa taùc vieân Tin laønh chöùng vaø chuùc hoân. Söï hieän dieän thuï ñoäng naày cuõng khoâng coù nghóa laø hoân nhaân ñoù hôïp phaùp vaø thaønh söï.

Keå töø cuoäc Caûi caùch Tin laønh vaøo giöõa theá kyû XVI, hoân nhaân giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø Tin laønh caøng ngaøy caøng gia taêng caû veà soá löôïng laãn nhöõng khoù khaên. Cuõng vì theá hoân nhaân hoãn hôïp haàu nhö chæ coøn hieåu laø hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi Tin laønh. Cho duø aùp löïc cuûa chính quyeàn daân söï taïi caùc nöôùc AÂu chaâu treân vai troø cuûa linh muïc Coâng giaùo ñoái vôùi cöû haønh hoân leã giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø Tin laønh, kyû luaät cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo maõi ñeán cuoái theá kyû XIX vaãn theo saéc leänh Tametsi cuûa coâng ñoàng Trento (1563) vaø toâng thö Magnae nobis cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng Benedetto XIV (1748), nghóa laø, hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi Tin laønh khoâng thaønh söï neáu khoâng coù pheùp chuaån, vaø pheùp chuaån chæ daønh rieâng cho Ñöùc thaùnh cha trong moät soá tröôøng hôïp raát ñaëc bieät ñoái vôùi nhöõng cuoäc hoân nhaân coù aûnh höôûng nghieâm troïng ñeán traät töï xaõ hoäi.

Dó nhieân vieäc aùp duïng saéc leänh Tametsi gaëp nhieàu khoù khaên nôi caùc vuøng ña soá theo Tin laønh. Thænh thoaûng caùc giaùm muïc ñaønh laøm ngô trong vieäc thi haønh kyû luaät cuûa saéc leänh, chaúng haïn nhö ôû Ñöùc, ôû Hung gia lôïi. Sang ñaàu theá kyû XX, Ñöùc Pioâ X ban haønh Hieán cheá Provida (1906) vaø saéc leänh Ne temere (1907) ñeå xaùc ñònh laïi kyû luaät cuûa saéc leänh Tametsi, ñoàng thôøi aán ñònh roõ raøng thuû tuïc hoân nhaân Coâng giaùo. ( Cuõng neân bieátø, maõi ñeán theá kyû XVI, Giaùo hoäi chöa coù moät qui ñònh roõ reät veà cöû haønh hoân leã. Ngoaøi ñaëc tính ñôn hoân vaø baát khaû phaân, vieäc cöû haønh hoân leã giöõa nhöõng ngöôøi Coâng giaùo vaãn theo thuû tuïc daân söï ôû caùc ñòa phöông).

Hieán cheá Provida ñoøi buoäc moïi cuoäc hoân nhaân giöõa ngöôøi Coâng giaùo taïi Ñöùc phaûi hoäi ñuû hình thöùc giaùo luaät (forma canonica) nhö ñaõ ñöôïc saéc leänh Tametsi qui ñònh. Nghóa laø phaûi cöû haønh coâng khai tröôùc söï hieän dieän cuûa hai ngöôøi Coâng giaùo, vaø phaûi do linh muïc Coâng giaùo chöùng hoân. Vôùi saéc leänh Ne temere, Ñöùc Pioâ X ñoøi buoäc aùp duïng gaét gao kyû luaät cuûa saéc leänh Tametsi treân toaøn Giaùo hoäi Coâng giaùo. Töø nay quyeàn taøi thaåm cuûa caùc cha sôû vaø giaùo quyeàn ñòa phöông trong vaán ñeà hoân nhaân ñöôïc qui ñònh roõ raøng theo laõnh thoå. Keå töø Phuïc sinh naêm 1908, moïi cuoäc hoân nhaân hoãn hôïp ñöôïc cöû haønh ngoaøi nhaø thôø Coâng giaùo ñeàu khoâng chæ baát hôïp phaùp maø coøn baát thaønh.

Cuõng töø thôøi Ñöùc Pioâ X, coù moät nhu caàu caáp baùch trong Giaùo hoäi Coâng giaùo laø caàn coù nhöõng qui ñònh thoáng nhaát vaø phoå quaùt trong moïi laõnh vöïc cuûa ñôøi soáng Giaùo hoäi vaø treân toaøn Giaùo hoäi. Moät boä Giaùo luaät baét ñaàu ñöôïc nghó tôùi vaø soaïn thaûo trong suoát thôøi ñaïi cuûa ngaøi cuõng nhö cuûa vò giaùo hoaøng keá tieáp laø Ñöùc Benedetto XV. Vieäc ban haønh nhöõng ñieàu luaät phoå quaùt vaø thoáng nhaát cho toaøn Giaùo hoäi lieân quan ñeán hoân nhaân hoãn hôïp, chöù khoâng chæ laø nhöõng kyû luaät ñöôïc aùp duïng rieâng cho töøng mieàn, töøng quoác gia nhö tröôùc, cuõng laø moät trong nhöõng baän taâm chính cuûa vieäc ra ñôøi boä Giaùo luaät.

3. Boä Giaùo luaät 1917 vaø vaán ñeà hoân nhaân hoãn hôïp

Laàn ñaàu tieân moät boä luaät chung aùp duïng cho toaøn Giaùo hoäi ñöôïc ban haønh ngaøy 19 thaùng 05 naêm 1917. Caùc khoaûn 1060-1064 baøn veà kyû luaät, pheùp chuaån vaø muïc vuï ñoái vôùi caùc hoân nhaân hoãn hôïp. Khoaûn 1094 ñoøi hoûi nhöõng ñieàu kieän theo giaùo luaät. Khoaûn 1102 höôùng daãn thuû tuïc cöû haønh vaø khoaûn 2319 neâu leân nhöõng hình phaït cho caùc tröôøng hôïp khoâng tuaân theo caùc khoaûn luaät treân.

Tröôùc heát, khoaûn 1060 xaùc ñònh: Giaùo hoäi Coâng giaùo nghieâm caám hoân nhaân giöõa hai ngöôøi ñaõ röûa toäi, trong ñoù moät ngöôøi thuoäc Giaùo hoäi Coâng giaùo vaø ngöôøi kia thuoäc ly giaùo, bôûi vì hoân nhaân naày nguy haïi ñeán ñöùc tin cuûa ngöôøi Coâng giaùo cuõng nhö cuûa con caùi. Phaàn hai cuûa khoaûn luaät cho bieát, vieäc ngaên caám naày khoâng chæ do luaät cuûa Giaùo hoäi, nhöng coøn do bôûi luaät Chuùa.

Ñeå moät hoân nhaân hoãn hôïp coù theå ñöôïc cöû haønh hôïp phaùp, khoaûn 1061 ñoøi buoäc phaûi coù pheùp chuaån vôùi nhöõng ñieàu kieän raát khaét khe: (1) phaûi coù nhöõng lyù do nghieâm troïng vaø chính ñaùng (ñöôïc hieåu laø aûnh höôûng ñeán traät töï chung cuûa xaõ hoäi, chaúng haïn hoân nhaân cuûa caùc vua chuùa); (2) phaûi baûo ñaûm khoâng coù nguy hieåm veà ñöùc tin cho phía ngöôøi Coâng giaùo vaø con caùi ñöôïc sinh ra trong hoân nhaân ñoù; (3) hai ngöôøi phaûi baøy toû yù muoán roõ raøng veà nhöõng ñieåm treân. Ngoaøi Ñöùc thaùnh cha, thaåm quyeàn coù theå cöùu xeùt vaø ban pheùp chuaån chæ daønh cho boä Ñöùc Tin, vaø boä Truyeàn giaùo ñoái vôùi nhöõng xöù thuoäc thaåm quyeàn cuûa boä naày. Caùc ñöùc giaùm muïc, caùc ñaïi dieän toâng toaø khoâng coù thaåm quyeàn ban pheùp chuaån.

Khoaûn 1063 caám nhöõng ñoâi ñaõ nhaän pheùp chuaån khoâng ñöôïc baøy toû lôøi cam keát hoân phoái tröôùc maët moät thöøa taùc vieân khoâng thuoäc Giaùo hoäi Coâng giaùo, caû tröôùc cuõng nhö sau khi cöû haønh hoân leã Coâng giaùo. Khoaûn luaät naày cuõng caám caùc cha sôû khoâng ñöôïc cöû haønh hoân leã khi hay bieát moät hoân nhaân hoãn hôïp ñaõ nhaän pheùp chuaån nhöng coù yù ñònh baøy toû lôøi cam keát tröôùc thöøa taùc vieân khoâng thuoäc Giaùo hoäi coâng giaùo.

Veà thuû tuïc cöû haønh hoân nhaân hoãn hôïp, khoaûn 1102 chaúng nhöõng tuyeät ñoái caám cöû haønh trong thaùnh leã, maø caám caû vieäc ban pheùp laønh hay ñoïc lôøi nguyeän, chæ ñöôïc cöû haønh kín ñaùo vaø ñôn giaûn heát söùc coù theå ñeå traùnh göông xaáu. Töø ñoù, thoùi quen ñöôïc aùp duïng laø caùc hoân nhaân hoãn hôïp chæ cöû haønh trong phoøng maëc aùo cuûa nhaø thôø.

Khoaûn luaät cuoái cuøng cuûa boä Giaùo luaät 1917 lieân quan ñeán hoân nhaân hoãn hôïp laø hình phaït cho nhöõng baát tuaân caùc kyû luaät treân. Khoaûn 2319 neâu leân 4 tröôøng hôïp vi phaïm kyû luaät sau ñaây: (1) baøy toû hay laëp laïi lôøi keát hoân tröôùc maët moät thöøa taùc vieân khoâng thuoäc Giaùo hoäi Coâng giaùo; (2) khoâng giaùo duïc ñöùc tin Coâng giaùo cho con caùi; (3) ñeå con caùi ñöôïc röûa toäi bôûi moät thöøa taùc vieân khoâng thuoäc Giaùo hoäi coâng giaùo; (4) hoï haøng hay baát cöù ai daïy doã con treû moät nieàm tin khoâng phaûi laø ñöùc tin Coâng giaùo. Hình phaït cho 4 tröôøng hôïp treân laø bò "döùt pheùp thoâng coâng".

Toùm laïi, boä Giaùo luaät 1917 chæ xaùc nhaän vaø heä thoáng hoaù nhöõng kyû luaät ñaõ ñöôïc aùp duïng cho caùc tröôøng hôïp rieâng tröôùc ñaây. Tính caùch phoå quaùt vaø thoáng nhaát cuûa boä Giaùo luaät, moät ñaøng giuùp caùc chuû chaên deã daøng chu toaøn traùch nhieäm lieân quan ñeán vieäc cöû haønh hoân nhaân hoãn hôïp, ñaøng khaùc taïo khoù khaên vaø phöùc taïp cho moät soá tröôøng hôïp, chaúng haïn, ôû nhöõng mieàn maø luaät daân söï khoâng cho pheùp caùc linh muïc ñoøi buoäc caùc ñoâi hoân nhaân giaùo duïc ñöùc tin Coâng giaùo cho con caùi. Nhöõng khoù khaên phöùc taïp ñoù ñaõ laøm cho boä Ñöùc Tin phaûi tìm nhöõng bieän phaùp thích öùng.

4. Can thieäp cuûa boä Ñöùc Tin

Nhaèm giaûi quyeát nhöõng tröôøng hôïp phöùc taïp, boä Ñöùc Tin ñaõ can thieäp vaøo vaán ñeà hoân nhaân hoãn hôïp. Vaán ñeà chính yeáu laø ñoøi buoäc con caùi phaûi ñöôïc giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo. Coù moät soá mieàn, chính quyeàn daân söï khoâng cho pheùp linh muïc Coâng giaùo, khi cöû haønh hoân leã hoãn hôïp, ñoøi buoäc ñoâi hoân nhaân ñoù phaûi giaùo duïc con caùi trong ñöùc tin Coâng giaùo. Coù nhöõng nôi, vaên hoaù ñòa phöông xaùc ñònh con caùi phaûi theo toân giaùo cuûa cha, hoaëc, con trai theo toân giaùo cuûa cha, con gaùi theo toân giaùo cuûa meï. Giaùo hoäi khoâng chaáp nhaän nhöõng taäp tuïc treân lieân quan ñeán hoân nhaân hoãn hôïp. Ngaøy 14 thaùng 01 naêm 1932, boä Ñöùc Tin ban haønh moät saéc leänh nhaéc laïi ñieàu kieän boù buoäc trong moïi tröôøng hôïp, con caùi trong hoân nhaân hoãn hôïp phaûi ñöôïc röûa toäi vaø giaùo duïc ñöùc tin Coâng giaùo: Vì ñaây laø ñoøi buoäc theo luaät Chuùa neân khoâng moät ai coù quyeàn mieãn chöôùc. Neáu thieáu ñieàu kieän naày, khoâng theå ban pheùp chuaån vaø caùc giaùm muïc, linh muïc phaûi khöôùc töø chöùng hoân (S.C.S.Off., in AAS 24 (1932), 25). Ñieàu kieän naày dó nhieân ñaõ ngaên caûn khoâng cho moät soá hoân nhaân hoãn hôïp nhaän pheùp chuaån.

Tuy nhieân, coù nhöõng tröôøng hôïp, ñoâi hoân nhaân thaät taâm muoán chu toaøn ñieàu kieän naày, nhöng hoï khoâng theå laøm ñöôïc. Chaúng haïn vì ngaên caûn cuûa cha meï beân phía ngöôøi khoâng Coâng giaùo. Vaøo naêm 1938, moät soá vò chuû chaên ñaõ trình vaán ñeà leân boä Ñöùc Tin. Trong thö traû lôøi cho ñaïi dieän Toâng toaø taïi quaàn ñaûo Sonda vaøo thaùng 02 naêm 1938, vaø cho caùc giaùm muïc Nhaät baûn ngaøy 21 thaùng 04 naêm 1938, boä Ñöùc Tin ñaõ duøng nguyeân taéc luaân lyù song hieäu ñeå giaûi thích ñoøi buoäc giaùo duïc ñöùc tin cho con caùi trong hoân nhaân hoãn hôïp. Hoân nhaân hoãn hôïp coù theå ñöa ñeán hai hieäu quaû. Söï kieän con caùi khoâng ñöôïc giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo laø hieäu quaû xaáu beân caïnh hieäu quaû toát laø vieäc hai ngöôøi keát hôïp trong tình yeâu theo chöông trình cuûa Ñaáng taïo thaønh. Hoân nhaân cuûa hai ngöôøi chæ ñöôïc pheùp khi hoï khoâng tröïc tieáp ñeå cho hieäu quaû xaáu xaûy ra. Ñeå aùp duïng nguyeân taéc song hieäu naày, ñoâi hoân nhaân phaûi coù nhöõng lyù do töông xöùng. Baát cöù nhöõng lyù do töông xöùng naøo cuõng ñoøi yù muoán döùt khoaùt cuûa hoï laø coá gaéng heát söùc ñeå chu toaøn vieäc giaùo duïc con caùi trong ñöùc tin Coâng giaùo.

Ñoøi buoäc khaét khe veà vieäc giaùo duïc ñöùc tin Coâng giaùo cho con caùi daãu sao tröôùc sau vaãn laø lôøi höùa cuûa ñoân hoân nhaân, tuy nhieân vôùi caùch giaûi trích treân ñaây, ñoøi buoäc ñoù coù tích caùch uyeån chuyeån hôn. Coù nghóa laø ñoâi hoân nhaân cam keát laøm heát söùc coù theå ñeå chu toaøn traùch nhieäm naày, vaø trong tröôøng hôïp hoï khoâng theå chu toaøn ñieàu kieän naày ngöôïc vôùi yù muoán cuûa hoï, thì hoï khoâng gaùnh chòu hình phaït theo Giaùo luaät 2319 qui ñònh.

Cuoái cuøng, nhaân dòp traû lôøi thaéc maéc cho giaùm muïc cuûa giaùo phaän Fuknokashi (Nhaät baûn), boä Ñöùc Tin ban haønh moät saéc leänh ngaøy 27 thaùng 04 naêm 1961, cho pheùp ban pheùp chuaån cho hoân nhaân hoãn hôïp, caû trong tröôøng hôïp baát cöù vì lyù do gì, phía ngöôøi khoâng thuoäc Giaùo hoäi Coâng giaùo khoâng muoán hoaëc khoâng theå hoäi ñuû nhöõng lyù do töông xöùng - töùc chaáp nhaân ñeå con caùi ñöôïc giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo - maø chæ phía beân ngöôøi Coâng giaùo cam keát chu toaøn traùch nhieäm naày vôùi heát söùc cuûa mình (S.C.S. Off., Resp. Ad Ord. Fukuokae¨¨n, 27.04.1961, in LE n.2982 (3) 4182-4183).

5. Coâng ñoàng Vaticanoâ II vaø hoân nhaân hoãn hôïp

Trong thôøi gian chuaån bò coâng ñoàng, moät taøi lieäu veà kyû luaät bí tích Hoân nhaân goàm 7 chöông, trong ñoù coù moät chöông baøn veà hoân nhaân hoãn hôïp, ñaõ ñöôïc ñöa ra baøn thaûo naêm 1962. Taøi lieäu laïi ñöôïc baøn trong phieân hoïp chung ngaøy 23 thaùng 01 naêm 1964 nhöng ñaõ khoâng ñöôïc caùc nghò phuï thoâng qua. UÛy ban ñieàu hôïp coâng ñoàng yeâu caàu ban Phuïng vuï toùm keát taøi lieäu thaønh nhöõng ñieåm chính, laøm sao cho taøi lieäu veà kyû luaät hoân nhaân, ñaëc bieäc laø hoân nhaân hoãn hôïp, coù theå haøi hoaø vôùi quan ñieåm töï do toân giaùo cuõng nhö öu tö ñoái thoaïi vaø hieäp nhaát vôùi moïi Giaùo hoäi Kitoâ cuûa coâng ñoàng.

Ban Phuïng vuï ñaõ ñuùc keát kyû luaät veà hoân nhaân hoãn hôïp thaønh 4 ñieåm sau:

a. Phía ngöôøi Coâng giaùo thaät taâm höùa vaø coá gaéng heát söùc coù theå (in quantum poterit) ñeå con caùi ñöôïc röûa toäi vaø giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo. Veà phía ngöôøi khoâng Coâng giaùo chæ ñöôïc yeâu caàu bieát nhöõng lôøi höùa cuûa baïn mình, ñöôïc trình baøy veà yù nghóa, veà nhöõng quyeàn lôïi, nghóa vuï vaø muïc ñích cuûa hoân nhaân, vaø khoâng coù moät ñoøi buoäc naøo.

b. Caùc ñoâi hoân nhaân hoãn hôïp phaûi ñöôïc cöû haønh phuø hôïp vôùi nghi leã cuûa Giaùo hoäi mình vaø giaùo quyeàn ñòa phöông cuõng coù theå ban pheùp chuaån ñeå caùc ñoâi hoân nhaân naày baøy toû lôøi cam keát hoân nhaân theo moät thuû tuïc daân söï.

c. Huûy boû hình phaït döùt pheùp thoâng coâng cho nhöõng ngöôøi cöû haønh hoân leã tröôùc maët moät thöøa taùc vieân khoâng thuoäc Giaùo hoäi coâng giaùo.

d. Caùc hoân nhaân hoãn hôïp ñöôïc cöû haønh trong thaùnh leã nhö moïi hoân nhaân bình thöôøng (G. Caprile, Il Concilio Vaticano, vol. III & IV, Roma, 1967, 493-497).

So vôùi kyû luaät cuûa boä Ñöùc Tin, nhöõng ñieåm vöøa neâu cho thaáy quaù roäng. Vaán ñeà ñöôïc thaûo luaän suoát trong 2 ngaøy 19 vaø 20 thaùng 11 naêm 1964 cho thaáy yù kieán caùc nghò phuï traùi ngöôïc nhau vaø ña soá ñeàu khoâng ñoàng yù vôùi taát caû nhöõng ñieåm neâu treân. Cuoái cuøng, Ñöùc Hoàng y Doepfner, ñieàu hôïp vieân cuûa phieân hoïp, ñeà nghò ngöng cuoäc thaûo luaän, ñuùc keát taát caû moïi yù kieán vaø chuyeån ñeä leân Ñöùc Thaùnh Cha ñeå tuøy ngaøi quyeát ñònh. Keát quaû laø 1592 nghò phuï taùn ñoàng ñeà nghò cuûa ÑHY Dopfner, 247 vò khoâng ñoàng yù vaø 5 vò boû phieáu traéng. Vì vaäy, moät vaên kieän veà hoân nhaân hoãn hôïp ñaõ khoâng ra ñôøi trong coâng ñoàng Vaticanoâ II. Thay vaøo ñoù, ngaøy 18 thaùng 03 naêm 1966, boä Ñöùc Tin ñaõ ban haønh qui cheá Matrimonii sacramentum (Bí tích Hoân nhaân) vôùi tính caùch thöû nghieäm (ad esperimentum).

6. Töø qui cheá Matrimonii sacramentum ñeán Thöôïng Hoäi ñoàng caùc giaùm muïc naêm 1967

Qui cheá Matrimonii sacramentum neâu leân nhöõng ñieàu kieän khaét khe hôn nhöõng ñieåm ñaõ ñöôïc ñöa ra thaûo luaän trong coâng ñoàng chung naêm 1964. Sau ñaây laø nhöõng ñieåm qui cheá ñoøi buoäc caùc hoân nhaân hoãn hôïp:

- Veà phía ngöôøi Coâng giaùo, ñoøi buoäc phaûi höùa trung thaønh vôùi ñöùc tin Coâng giaùo, con caùi phaûi ñöôïc röûa toäi vaø giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo. (Qui cheá boû chöõ "in quantum poterit").

- Phía ngöôøi khoâng Coâng giaùo, khoâng chæ phaûi hieåu roõ yù nghóa vaø muïc ñích cuûa hoân nhaân Kitoâ giaùo maø coøn phaûi thaät loøng höùa khoâng gaây trôû ngaïi cho muïc ñích ñoù (trong ñoù coù caû vieäc con caùi ñöôïc giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo). Trong tröôøng hôïp lôøi höùa naày khoâng ñöôïc thöïc hieän roõ raøng, caàn phaûi chuyeån ñaït leân Toaø Thaùnh ñeå giaûi quyeát;

- Rieâng ñoái vôùi nhöõng vuøng maø theo luaät daân söï hay theo taäp tuïc, vieäc giaùo duïc ñöùc tin Coâng giaùo cho con caùi bò ngaên caám, giaùo quyeàn ñòa phöông coù theå mieãn chuaån cho phía ngöôøi Coâng giaùo theå hieän coâng khai lôøi höùa thöù nhaát treân.

- Trong khi cöû haønh hoân leã, thuû tuïc phuø hôïp giaùo luaät phaûi ñöôïc toân troïng ñeå hoân nhaân thaønh söï. Trong tröôøng hôïp gaëp khoù khaên, giaùo quyeàn ñòa phöông caàn tham khaûo yù kieán cuûa Toaø thaùnh.

Qui cheá cuõng giöõ laïi 2 ñoøi buoäc ñaõ ñöôïc minh ñònh töø naêm 1938, ñoù laø, ñeå ñöôïc pheùp chuaån phaûi coù nhöõng lyù do nghieâm troïng vaø ñoâi hoân phoái phaûi baøy toû yù muoán roõ raøng veà caùc lôøi höùa.

Ngoaøi ra, qui cheá cuõng nôùi roäng:

- Pheùp chuaån cho hoân nhaân hoãn hôïp khoâng daønh rieâng cho Toaø thaùnh nhöng cho moïi giaùm muïc coù nhieäm sôû.

- Huûy boû khoaûn luaät 1102, 2 vaø 1109, 3. Cho pheùp giaùo quyeàn ñòa phöông duøng caùc leã nghi phuïng vuï, ban pheùp laønh; cho pheùp thöøa taùc vieân khoâng thuoäc Giaùo hoäi Coâng giaùo ñoïc vaøi lôøi nguyeän chung, hay noùi vaøi lôøi chuùc möøng ñoâi taân hoân, nhöng cuõng khoâng ñöôïc cöû haønh trong thaùnh leã;

- Huûy boû khoaûn luaät 2319, 1 döùt pheùp thoâng coâng nhöõng ai cöû haønh hoân leã tröôùc maët moät thöøa taùc vieân khoâng thuoäc Giaùo hoäi Coâng giaùo.

Qui cheá Matrimonii sacramentum ñöôïc ban haønh ñeå thöû nghieäm trong khi chôø ñôïi moät giaùo huaán ñaày ñuû hôn cho vaán ñeà hoân nhaân hoãn hôïp. Thöôïng hoäi ñoàng Giaùm muïc naêm 1967 ñaõ daønh öu tieân cho vaán ñeà naày.

Ngaøy 16 thaùng 10 naêm 1967, caùc nghò phuï cuûa Thöôïng hoäi ñaõ ñoái dieän vôùi ñeà taøi hoân nhaân hoãn hôïp do Ñöùc Hoàng Y Marella thuyeát trình. Sau khi neâu leân nhöõng khoù khaên, nguy hieåm do hoân nhaân hoãn hôïp gaây ra cho ñôøi soáng ñöùc tin, Ñöùc Hoàng y keâu goïi traùch nhieäm cuûa Giaùo hoäi trong vieäc rao giaûng vaø baûo veä chaân lyù ñöùc tin nôi con caùi mình. Pheùp chuaån cho hoân nhaân hoãn hôïp caàn phaûi neâu cao lôøi cam keát khoâng ñeå cho ñöùc tin bò nguy hieåm trong hoân nhaân. Nôi phaàn keát luaän, baøi thuyeát trình neâu leân 2 phaàn:

Phaàn I ñöa ra hai nguyeân taéc caên baûn:

- Giaùo hoäi khoâng coi hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät Kitoâ höõu ñaõ ñöôïc röûa toäi trong moät Giaùo hoäi Kitoâ vôùi hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi khoâng röûa toäi nhö nhau;

- Giaùo hoäi khoâng coi hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät Kitoâ höõu khoâng Coâng giaùo thuoäc Giaùo hoäi Ñoâng phöông vôùi hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät Kitoâ höõu khoâng Coâng giaùo thuoäc Giaùo hoäi Taây phöông nhö nhau.

Vì söï phaân bieät treân, phaàn II neâu leân nhöõng vaán ñeà ñeå xaùc ñònh töø ngöõ vaø ñieàu kieän cuûa pheùp chuaån:

- Chæ phaân bieät hai loaïi ngaên trôû: khaùc tín ngöôõng vaø khaùc Giaùo hoäi. Ñeå ban pheùp chuaån cho hai loaïi ngaên trôû treân, giaùo quyeàn caàn bieát chaéc phía ngöôøi Coâng giaùo khoâng coù nguy hieåm maát ñöùc tin vaø con caùi ñöôïc röûa toäi, ñöôïc giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo; phía ngöôøi khoâng Coâng giaùo yù thöùc nhöõng raøng buoäc vaø muïc ñích cuûa hoân nhaân vaø khoâng caám caûn con caùi ñöôïc röûa toäi, ñöôïc giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo.

- Ñoái vôùi hoân nhaân khaùc Giaùo hoäi (giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät Kitoâ höõu thuoäc Giaùo hoäi khaùc), "forma canonica" khoâng chæ ñeå hôïp phaùp (ad liceitatem) nhöng cuõng ñeå thaønh söï (ad validitatem). Theo tieán trình cuûa caùc Thöôïng Hoäi ñoàng giaùm muïc, taøi lieäu ñuùc keát ñöôïc ñeä trình Ñöùc Thaùnh Cha ñeå tuøy ngaøi quyeát ñònh.

7. Töï saéc Matrimonia mixta (Hoân nhaân hoãn hôïp) cuûa Ñöùc Phaoloâ VI

Ngay sau khi Thöôïng hoäi ñoàng Giaùm muïc 1967 keát thuùc, thaùng 03 naêm 1968, Ñöùc Phaoloâ VI ñaõ thaønh laäp moät UÛy ban goàm caùc Hoàng y ñöùng ñaàu caùc boä ñeå tieáp tuïc nghieân cöùu caùc chaát lieäu ñaõ ñöôïc Thöôïng hoäi ñoàng ñuùc keát lieân quan ñeán hoân nhaân hoãn hôïp. Cuoái naêm 1969, baûn thaûo cuûa taøi lieäu ñöôïc trình leân Ñöùc Thaùnh cha vaø sang ñaàu naêm 1970, taøi lieäu ñöôïc ngaøi chuyeån laïi cho uûy ban caùc Hoàng y vôùi moät soá nhaän xeùt. Ngaøy 31 thaùng 03 naêm 1970, taøi lieäu ñaõ ñöôïc Ñöùc Phaoloâ VI chính thöùc coâng boá.

Ñaây laø vaên kieän veà hoân nhaân hoãn hôïp quan troïng nhaát. Boä Giaùo luaät môùi (1983) haàu nhö laáy laïi hoaøn toaøn nhöõng höôùng daãn cuûa vaên kieän naày.

Vaên kieän goàm moät phaàn giaùo lyù vaø moät phaàn veà caùc höôùng daãn coù tính caùch kyû luaät. Trong phaàn thöù nhaát, töï saéc trình baøy hoân nhaân döôùi khía caïnh luaät töï nhieân vaø luaät Chuùa. Veà luaät töï nhieân, hoân nhaân ñem ñeán söï an bình vaø hoaø hôïp trong ñôøi soáng gia ñình, trong khi luaät Chuùa ñoøi buoäc ngöôøi Coâng giaùo trung thaønh vôùi ñöùc tin vaø traùch nhieäm giaùo duïc ñöùc tin cho con caùi.

Hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi ñaõ ñöôïc röûa toäi trong moät Giaùo hoäi Kitoâ khaùc laø moät bí tích ñích thöïc, nhöng khoâng hôïp phaùp neáu khoâng coù thaåm quyeàn cuûa Giaùo hoäi lieân heä nhìn nhaän. Hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi chöa röûa toäi laø voâ hieäu neáu khoâng coù pheùp chuaån. Caû töï saéc Matrimonia mixta laãn boä Giaùo luaät 1983 ñeàu khoâng noùi gì veà tính caùch bí tích cuûa hoân nhaân naày.

Tuy coù söï phaân bieät giöõa nhöõng hoân nhaân hoãn hôïp khaùc nhau xeùt theo nhö laø moät ngöôøi Coâng giaùo keát hoân vôùi moät Kitoâ höõu thuoäc moät trong nhöõng Giaùo hoäi Kitoâ hay vôùi moät ngöôøi chöa laõnh nhaän bí tích Röûa toäi, do ñoù ngaên trôû vaø pheùp chuaån cuõng khaùc nhau, nhöng töï saéc duøng moät töø ngöõ duy nhaát laø "Matrimonia mixta".

Nhöõng ñieàu kieän ñeå ñöôïc chuaån nhaän laø:

- Beân Coâng giaùo phaûi tuyeân boá saün saøng xa laùnh moïi nguy cô laøm phöông haïi ñöùc tin, vaø thaønh thaät höùa seõ laøm heát moïi söï coù theå ñeå con caùi ñöôïc röûa toäi vaø giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo.

- Vaøo luùc thuaän lôïi, phaûi cho beân khoâng Coâng giaùo bieát nhöõng lôøi höùa maø ngöôøi baïn Coâng giaùo phaûi giöõ, ñeå chính hoï ñöôïc thöïc söï yù thöùc veà lôøi höùa vaø boån phaän cuûa beân ngöôøi baïn Coâng giaùo.

- Caû hai beân phaûi ñöôïc höôùng daãn veà caùc muïc ñích vaø caên tính cuûa hoân nhaân Coâng giaùo, vaø khoâng beân naøo ñöôïc loaïi boû caùc ñieàu aáy.

Ngoaøi ra töï saéc khoâng ñeà caäp ñeán nhöõng hình phaït nhö tröôùc ñaây. Nhöõng ñieàu kieän ñeå ñöôïc chuaån trong hoân nhaân hoãn hôïp theo töï saéc Matrimonia mixta - vaø sau naày boä Giaùo luaät 1983 ñaõ laëp laïi -, ñöôïc xem nhö moät hình thöùc laëp laïi lôøi tuyeân xöng ñöùc tin vaø xaùc tín ôn goïi, chöù khoâng phaûi chaáp nhaän nhöõng luaät leä cuûa Giaùo hoäi ñeà ra. Lôøi tuyeân xöng ñöùc tin vaø xaùc tín ôn goïi goàm:

- Moät lôøi tuyeân xöng traùnh xa nhöõng hieåm nguy maát ñöùc tin. ÔÛ ñieåm naày, luaät Chuùa - chöù khoâng phaûi luaät Giaùo hoäi - xaùc ñònh moät ñoøi hoûi tuyeät ñoái, khoâng ai coù quyeàn mieãn chuaån.

- Moät lôøi höùa chaân thaønh coá gaéng heát söùc coù theå ñeå giaùo duïc con caùi trong ñöùc tin Coâng giaùo. Vì laø moät lôøi höùa neân noù khoâng hoaøn toaøn tuøy thuoäc vaøo haäu quaû, moät ñaøng noù khoâng ngaên trôû trong nhöõng tröôøng hôïp maø luaät daân söï, taäp tuïc ñòa phöông hay baát cöù lyù do gì, khoâng cho pheùp giaùo duïc ñöùc tin Coâng giaùo cho con caùi, ñaøng khaùc noù khoâng vi phaïm luaät Chuùa vì ñaõ khoâng chu toaøn traùch nhieäm cuûa cha meï Coâng giaùo.

Töï saéc Matrimonia mixta cuõng nhö boä Giaùo luaät 1983 khoâng ñöa ra moät ñoøi hoûi naøo ñoái vôùi phía ngöôøi khoâng Coâng giaùo, khoâng höùa cuõng khoâng tuyeân boá ñieàu gì, keå caû vieäc ngaên caûn con caùi ñöôïc giaùo duïc trong ñöùc tin Coâng giaùo. Bôûi vì moät ngöôøi khoâng Coâng giaùo, theo tieáng löông taâm, coù quyeàn giaùo duïc con caùi theo nieàm tin rieâng cuûa mình. Ñieàu naày phuø hôïp vôùi quan nieäm töï do löông taâm maø Coâng ñoàng Vaticanoâ II ñeà cao. Khoâng coù moät ñoäng löïc naøo coù theå eùp buoäc moät ngöôøi laøm ngöôïc vôùi löông taâm cuûa mình.

Noùi caùch khaùc, pheùp chuaån cho hoân nhaân hoãn hôïp theo töï saéc Matrimonia mixta cuõng nhö theo boä Giaùo luaät hieän haønh, khoâng nhaán maïnh tính caùch boù buoäc döôùi khía caïnh luaät phaùp, nhöng coù moät ñoøi hoûi luaân lyù nghieâm troïng hôn ñoái vôùi phía ngöôøi Coâng giaùo. Tröôùc töï do cuûa tình yeâu maø hoï löïa choïn vaø töï do löông taâm maø moãi ngöôøi phaûi theå hieän, khaùc bieät tín ngöôõng laø moät thaùch ñoá vaø hieåm nguy lôùn khoâng chæ cho ñöùc tin cuûa ngöôøi Coâng giaùo maø caû cho haïnh phuùc laâu daøi cuûa hoân nhaân cuûa hoï.

Tröôùc khi baøn khía caïnh muïc vuï, thieát töôûng caàn neâu leân moät vaøi quan nieäm khoâng ñuùng ñaén veà hoân nhaân :

1. Luaät Giaùo hoäi caøng ngaøy caøng roäng!?: Nhieàu ngöôøi nghó raèng Giaùo hoäi caøng ngaøy caøng thích nghi vôùi hoaøn caûnh xaõ hoäi neân nôùi roäng nhöõng boù buoäc. Nhöõng ñieàu ngaøy tröôùc caám daàn daàn ngaøy nay cho pheùp.

Thöïc ra cuõng coù nhöõng yeáu toá Giaùo hoäi caàn phaûi thích nghi theo tieán trình xaõ hoäi, nhöng ñöøng queân raèng Giaùo hoäi coù traùch nhieäm trung thaønh vôùi nhöõng gì Chuùa Kitoâ ñaõ daïy. Noùi caùch khaùc, Giaùo hoäi khoâng theå thay ñoåi luaät Chuùa. Lieân quan ñeán hoân nhaân hoãn hôïp, luaät Chuùa ñoøi buoäc ngöôøi Kitoâ höõu trung thaønh vôùi ñöùc tin vaø laõnh traùch nhieäm giaùo duïc ñöùc tin cho con caùi. Kyû luaät veà hoân nhaân hoãn hôïp coù thay ñoåi, nhöng ñoøi hoûi naày khoâng thay ñoåi. Chính vì theá lôøi tuyeân xöng traùnh xa moïi hieåm nguy ñeán ñöùc tin, vaø cam keát laøm heát söùc coù theå ñeå giaùo duïc ñöùc tin cho con caùi, laø ñieàu kieän tuyeät ñoái ñeå Giaùo hoäi nhìn nhaän moät hoân nhaân hoãn hôïp.

2. Moïi hoân leã khi ñöôïc Giaùo hoäi cho pheùp cöû haønh trong nhaø thôù, nhaát laø ñöôïc cöû haønh trong thaùnh leã, ñeàu nhö nhau. Nhieàu ngöôøi coâng giaùo Vieät nam coù khuynh höôùng hieåu cöû haønh hoân leã theo caùch thöùc ñöôïc cöû haønh, nghóa laø khi ñöôïc cöû haønh coâng khai vaø trong thaùnh leã thì goïi laø "õpheùp cöôùi"õ, ngöôïc laïi cöû haønh khoâng coù thaùnh leã thì goïi laø "pheùp giao". Caû boä Giaùo luaät cuõ (1917) vaø boä Giaùo luaät môùi (1983) khoâng phaân ñònh vaø duøng teân goïi khaùc nhau veà caùc cöû haønh hoân leã nhö treân. Khía caïnh muïc vuï chi phoái caùch cöû haønh, nghóa laø, moät hoân leã coù theå caàn cöû haønh kín ñeå traùnh göông xaáu. Ngaøy nay, moät ñaøng khía caïnh "õgöông xaáu"õ khoâng aûnh höôûng nghieâm troïng, moät ñaøng hoân nhaân laø bí tích phuïc vuï coäng ñoaøn neân caàn ñöôïc cöû haønh coâng khai giöõa coäng ñoaøn. Tuy nhieân, neáu vôùi hình thöùc cöû haønh beân ngoaøi nhö nhau, thì thöïc chaát coù söï khaùc bieät:

. Moät hoân leã ñöôïc cöû haønh giöõa hai ngöôøi ñaõ ñöôïc röûa toäi laø bí tích hoân nhaân ñích thöïc;
. Moät hoân leã ñöôïc cöû haønh giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi chöa röûa toäi laø moät hoân öôùc thaønh söï nhöng khoâng haún laø moät bí tích. Pheùp chuaån laø ñeå phía ngöôøi Coâng giaùo coù theå keát hoân thaønh söï vaø chu toaøn giöõ luaät Chuùa, neáu khoâng, hoân nhaân ñoù voâ hieäu, chieáu theo khoaûn luaät 1086.

Keå töø töï saéc Matrimonia mixta (1967) cuûa Ñöùc Phaoloâ VI ban haønh, töø ngöõ"õhoân nhaân hoãn hôïp" chæ chung moïi hoân nhaân khaùc bieät toân giaùo maø moät beân laø Coâng giaùo. Caùch hieåu chung nhö vaäy laøm giaûm ñi khía caïnh muïc vuï cuûa töøng loaïi hoân nhaân hoãn hôïp vôùi tính caùch khaùc bieät cuûa caùc toân giaùo. Hôn nöõa, Giaùo luaät vaø caùc giaùo huaán cuûa Giaùo hoäi lieân quan ñeán hoân nhaân hoãn hôïp nhaém nhieàu ñeán hoân nhaân giöõa ngöôøi Coâng giaùo vaø Kitoâ höõu thuoäc moät giaùo hoäi khaùc, hôn laø hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi chöa röûa toäi. Tröôùc heát chuùng ta caàn ruùt ra moät soá ñieåm muïc vuï chung vaø aùp duïng rieâng cho hoân nhaân hoãn hôïp giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi chöa röûa toäi, tröôøng hôïp thöôøng gaëp nôi ngöôøi Vieät nam.

1. Muïc vuï chuaån bò cho hoân nhaân Kitoâ giaùo

a. Gia ñình laø teá baøo, laø haït nhaân Giaùo hoäi ñaàu tieân, vì theá muïc vuï hoân nhaân luoân laø moái baän taâm lôùn ñoái vôùi caùc chuû chaên cuûa Giaùo hoäi. Giaùo luaät khoaûn 1063 nhaán maïnh ñeán vieäc giaùo duïc giôùi treû höôùng ñeán hoân nhaân Kitoâ giaùo. Vieäc giaùo duïc naày khoâng chæ nhaèm ñeán lôùp döï bò hoân nhaân, nhöng trong gia ñình, trong chöông trình giaùo lyù, trong vieäc giaûng daïy vaø qua caùc phöông tieän truyeàn thoâng, yù nghóa, traùch nhieäm vaø söï thaùnh thieän cuûa hoân nhaân Kitoâ giaùo luoân phaûi ñöôïc ñeà caäp ñeán. Caùc baïn treû Kitoâ giaùo phaûi ñöôïc höôùng daãn löïa choïn ngöôøi baïn traêm naêm "õñeå hieäp thoâng ñôøi soáng vaø tình yeâu"õ trong giao öôùc hoân nhaân. Trong cuoäc soáng hieäp thoâng ñoù, chieàu kích tinh thaàn, thieâng lieâng, tín ngöôõng chieám moät choã raát quan troïng. Chính nhôø höôùng daãn nhö theá, caùc baïn treû nhaän ra söï hoãn hôïp toân giaùo coù nhöõng thöû thaùch vaø khoù khaên nghieâm troïng, nhieàu khi ñöa ñeán beá taéc trong moái hieäp thoâng ñôøi soáng vaø tình yeâu. Kyû luaät hoân nhaân hieän haønh cuûa Giaùo hoäi xem ra coù veû deã daøng ñeå ngöôøi Coâng giaùo keát baïn vôùi ngöôøi khoâng Coâng giaùo, tuy nhieân ñöøng queân raèng Giaùo hoäi luoân löu yù hoân nhaân hoãn hôïp laø moät trôû ngaïi lôùn cho ñôøi soáng ñöùc tin Kitoâ giaùo.

b. Pheùp chuaån cho hoân nhaân hoãn hôïp khoâng ñoøi buoäc gì ñoái vôùi phía khoâng Coâng giaùo veà khía caïnh ñöùc tin, tuy nhieân ñoøi hoï phaûi chaáp nhaän nhöõng giaù trò cuûa hoân nhaân Kitoâ giaùo: ñôn hoân, baát khaû phaân ly, sinh saûn vaø giaùo duïc con caùi. Ñuùng ra, ñaây khoâng chæ laø neàn taûng cuûa hoân nhaân Kitoâ giaùo nhöng laø neàn taûng cuûa hoân nhaân töï nhieân, laø qui luaät vaø khaùt voïng cuûa tình yeâu nam nöõ höôùng ñeán ñôøi soáng gia ñình. Linh muïc höôùng daãn moät hoân nhaân hoãn hôïp khoâng chæ trình baøy muïc ñích vaø caùc ñaëc tính cuûa hoân nhaân Kitoâ giaùo, nhöng coøn phaûi xaùc nhaän caâu traû lôøi roõ raøng cuûa phía ngöôøi khoâng Coâng giaùo chaáp nhaän muïc ñích vaø caùc ñaëc tính ñoù, nhö ñieàu kieän ñeå ñöôïc pheùp chuaån.

c. Caùc ñoâi hoân nhaân hoãn hôïp thöôøng chæ nghó ñeán vieäc hoaøn taát thuû tuïc xin pheùp chuaån ñeå cöû haønh hoân leã, nhöng ít quan taâm ñeán muïc ñích cuûa cöû haønh hoân nhaân Kitoâ giaùo laø xaây döïng haïnh phuùc hoân nhaân treân nhöõng giaù trò nhaân baûn vaø thuaän vôùi ñaïo ñöùc Kitoâ giaùo. Linh muïc phuï traùch höôùng daãn cho ñoâi baïn cöû haønh hoân nhaân hoãn hôïp khoâng chæ höôùng daãn thuû tuïc xin pheùp chuaån, nhöng ñieàu quan troïng laø giuùp ñoâi baïn, ñaëc bieät cho phía ngöôøi Coâng giaùo, xaùc tín nhöõng môøi goïi soáng ñöùc tin Kitoâ giaùo qua vieäc laõnh nhaän caùc bí tích, traùch nhieäm giaùo duïc nhaân baûn vaø ñaïo ñöùc Kitoâ giaùo, cuõng nhö tính hieäp thoâng trong ñôøi soáng Giaùo hoäi. Taát caû nhöõng ñieåm naày tuy haøm chöùa trong ñieàu kieän cuûa pheùp chuaån, nhöng caàn phaûi ñöôïc trình baøy nhö moät chuaån bò caàn thieát cho coâng cuoäc Phuùc aâm hoùa nôi moâi tröôøng truyeàn giaùo laø gia ñình hoï saép gaày döïng. Neáu thieáu nhöõng xaùc tín naày nôi ngöôøi baïn Coâng giaùo thì neân hoaõn laïi vieäc tieán haønh hoân leã, vì khoâng coù lyù do ñeå chuaån mieãn, bôûi pheùp chuaån nhaèm giuùp phía ngöôøøi Coâng giaùo soáng ñöùc tin, chöù khoâng chæ ñeå cho ñöôïc vieäc laø coù theå keát hoân.

2. Cöû haønh hoân leã

Khoaûn 39-40 cuûa saéc leänh "õOrdo celebrandi matrimonium"õ cuûa boä Phöôïng töï aán ñònh: "õHoân nhaân hoãn hôïp ñöôïc cöû haønh theo Nghi thöùc khoâng coù thaùnh leã. Vôùi pheùp ñaëc bieät cuûa giaùo quyeàn sôû taïi, hoân leã ñoù coù theå ñöôïc cöû haønh trong thaùnh leã theo nhö caùc khoaûn 19-38 qui ñònh"õ.

Vieäc cöû haønh hoân nhaân hoãn hôïp theo nhö qui ñònh treân khoâng nhaèm tính caùch troïng theå, nghóa laø khoâng phaûi cöû haønh trong thaùnh leã troïng hôn cöû haønh khoâng coù thaùnh leã, nhöng vì xeùt theo khía caïnh bí tích vaø muïc vuï, ñoàng thôøi ñeå toân troïng caûm thöùc vaø töï do toân giaùo cuûa caû ñoâi beân.

a. Xeùt veà khía caïnh bí tích, tröôùc heát, bí tích Thaùnh theå laø cöû haønh nieàm tin cao troïng nhaát cuûa Kitoâ giaùo, khoâng phaûi laø nghi thöùc boå sung cho hoân leã theâm phaàn long troïng. Vieäc cöû haønh hoân nhaân hoãn hôïp trong thaùnh leã chæ coù theå chaáp nhaän trong tröôøng hôïp, neáu ngöôøi baïn khoâng Coâng giaùo, tuy khoâng chia seû nieàm tin Kitoâ cuûa baïn mình, nhöng ít ra cuõng thaønh taâm toân troïng nieàm tin ñoù vaø nhìn nhaän giaù trò linh thieâng cuûa cöû haønh Thaùnh leã nôi nieàm tin ñoù. Ngöôïc laïi, vôùi tröôøng hôïp ngöôøi baïn khoâng Coâng giaùo khoâng coù moät yù thöùc naøo veà cöû haønh Thaùnh leã, thì vieäc cöû haønh hoân nhaân hoãn hôïp trong thaùnh leã chæ laø "õcôù vaáp phaïm"õ.

b. Xeùt veà khía caïnh muïc vuï, phaûi quan taâm xem xeùt caùch thöùc cöû haønh naøo ñem laïi lôïi ích cho ñoâi hoân phoái cuõng nhö coäng ñoaøn tham döï. Khoâng haún luùc naøo cöû haønh hoân nhaân hoãn hôïp trong thaùnh leã cuõng lôïi ích hôn. Ngöôïc laïi, chính vieäc cöû haønh khoâng coù thaùnh leã coù theå giuùp cho ngöôøi baïn Coâng giaùo yù thöùc maõnh lieät hôn khía caïnh bí tích vaø ñôøi soáng ñöùc tin maø hoân nhaân cuûa hoï luoân coù nguy cô huït maát. Ñoàng thôøi cuõng laø cô hoäi môøi goïi nhöõng ngöôøi tham döï quan taâm ñeán hoân nhaân Kitoâ giaùo, moät hoân nhaân ñaët neàn taûng treân bí tích Röûa toäi. Hoân nhaân khaùc tín ngöôõng thieáu huït neàn taûng caên baûn naày neân coù theå gaây niheàu khoù khaên vaø hieåm nguy cho ñôøi soáng gia ñình.

c. Thöôøng thì phía ngöôøi Coâng giaùo muoán ñöôïc cöû haønh hoân öôùc trong thaùnh leã, nhöng vì tieán tôùi hoân nhaân vôùi ngöôøi baïn khoâng cuøng tín ngöôõng, ngöôøi Coâng giaùo naày phaûi toân troïng töï do vaø caûm thöùc toân giaùo cuûa baïn mình. Nhö ñaõ ñeà caäp ôû treân, cho daãu leã nghi ñöôïc cöû haønh nhö theá naøo, hoân nhaân giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi chöa röûa toäi, khoâng theå xem ngang haøng vôùi hoân nhaân giöõa hai ngöôøi ñaõ röûa toäi. Khi chaáp nhaän keát hoân vôùi moät ngöôøi chöa röûa toäi, ngöôøi baïn Coâng giaùo ñaønh phaûi chaáp nhaän tình traïng hoân nhaân coù ñieàu kieän cuûa mình. Ñieàu kieän ñoù laø pheùp chuaån. Pheùp chuaån khoâng chæ cho pheùp kheá öôùc hoân nhaân cuûa hoï thaønh söï vaø phía ngöôøi Coâng giaùo coù theå soáng hieäp thoâng ñôøi soáng aân suûng vôùi Giaùo hoäi, nhöng pheùp chuaån cuõng xaùc nhaän töï do toân giaùo cuûa ngöôøi khoâng Coâng giaùo. Ngöôøi baïn Coâng giaùo vaø gia ñình khoâng theå duøng aùp löïc ñeå quyeát ñònh moïi nghi leã, duø laø nghi leã ñoù ñöôïc cöû haønh trong nhaø thôø Coâng giaùo. Cho duø vieäc cöû haønh nghi thöùc hoân nhaân theo nghi leã Coâng giaùo laø ñieàu kieän toái thieåu ñeå hoân nhaân thaønh söï, nhöng trong tröôøng hôïp ngöôøi baïn khoâng Coâng giaùo khoâng tha thieát ñeán nghi leã Coâng giaùo thì toát nhaát, neân cöû haønh hoân nhaân hoãn hôïp ñoù ngoaøi Thaùnh leã. Vieäc cöû haønh hoân nhaân trong Thaùnh leã trong tröôøng hôïp naày vöøa khoâng toân troïng bí tích Thaùnh theå, nhö ñaõ ñeà caäp ôû treân, vöøa thieáu toân troïng töï do vaø taâm thöùc toân giaùo cuûa phía ngöôøi khoâng Coâng giaùo.

3. Muïc vuï cho nhöõng ñoâi baïn soáng trong hoân nhaân hoãn hôïp

Giaùo hoäi laø coäng ñoàng hieäp thoâng trong cuøng moät nieàm tin. Khi moät phaàn töû trong coäng ñoaøn nhaän pheùp chuaån ñeå soáng trong hoân nhaân hoãn hôïp, hoï ñoàng thôøi phaûi chaáp nhaän khoâng ngöøng ñöông ñaàu vôùi nhöõng nguy hieåm aûnh höôûng ñöùc tin. Nhöõng khoù khaên vaø nguy hieåm cho ñôøi soáng ñöùc tin khoâng chæ xuaát hieän nôi rieâng nhöõng ñoâi vôï choàng naày, nhöng cuõng aûnh höôûng ñeán ñôøi soáng coäng ñoaøn.

Ñoái vôùi caùc ñoâi baïn ñang soáng trong hoân nhaân hoãn hôïp, coâng vieäc muïc vuï cuûa coäng ñoaøn Kitoâ giaùo laø giuùp cho phía ngöôøi Coâng giaùo soáng ñöùc tin, chu toaøn traùch nhieäm giaùo duïc ñöùc tin cho con caùi trong söï hieäp nhaát cuûa ñôøi soáng gia ñình. Giaùo luaät khoaûn 1128 khuyeân: "õGiaùo quyeàn ñòa phöông vaø caùc chuû chaên phaûi lo lieäu cho ngöôøi phoái ngaãu Coâng giaùo vaø con caùi sinh ra do hoân phoái hoãn hôïp söï giuùp ñôõ veà tinh thaàn haàu chu toaøn moïi nghóa vuï, ñoàng thôøi giuùp ñoâi baïn baûo trì söï hieäp nhaát cuûa ñôøi soáng vôï choàng vaø ñôøi soáng gia ñình"õ.

Ñeå ñaït muïc ñích treân, ngöôøi phoái ngaãu Coâng giaùo ñoùng vai troø then choát. Nhöõng ñoâi vôï choàng soáng trong hoân nhaân hoãn hôïp thöôøng coù nhieàu yeáu toá ñeå xa caùch coäng ñoaøn. Ñaây laø nguyeân do khieán ñôøi soáng ñöùc tin vaø traùch nhieäm giaùo duïc ñöùc tin töø phía ngöôøi Coâng giaùo bò maát daàn. Vì theá, vieäc neâu göông soáng ñöùc tin vaø ñöùc aùi trong gia ñình chöa ñuû, ngay töø thôøi gian ñaàu, ngöôøi phoái ngaãu Coâng giaùo caàn gaén boù vôùi ñôøi soáng vaø sinh hoaït cuûa coäng ñoaøn. Ngöôïc laïi, coäng ñoaøn cuõng caàn taïo cô hoäi ñeå vieäc gaén boù naày coù cô hoäi phaùt trieån. Nhöõng dòp laõnh nhaän caùc bí tích, vieäc trung thaønh vôùi thaùnh leã ngaøy Chuùa nhaät, vieäc hoïc giaùo lyù cuûa con caùi, tham gia caùc sinh hoaït chung trong coäng ñoaøn ... laø nhöõng cô hoäi toát ñeå neáp soáng ñöùc tin ñöôïc baùm reã trong gia ñình.

Neáu gaén boù vôùi ñôøi soáng cuûa coäng ñoaøn laø yeáu toá chính ñeå ngöôøi phoái ngaãu Coâng giaùo phaùt trieån ñôøi soáng ñöùc tin, thì tình traïng cuûa maûnh ñaát naày cuõng laø yeáu toá quan troïng khoâng keùm. Nôi moät coäng ñoaøn coù nhieàu ñoâi vôï choàng soáng trong hoân nhaân hoãn hôïp, nhöõng göông xaáu trong ñôøi soáng thieáu baùc aùi thöôøng raát deã laø lyù do khieán caùc ñoâi vôï choàng naày xa daàn moái daây hieäp thoâng vôùi coäng ñoaøn. Hoân nhaân hoãn hôïp laø moät nguy cô, nhöng cuõng laø moät cô hoäi ñeå coäng ñoaøn Kitoâ giaùo soáng trieät ñeå hôn ôn goïi cuûa mình.

Lm. Huyønh Taán Haûi, Na Uy