Toâng huaán "Familiaris Consortio" nhaän ñònh gia ñình baét nguoàn töø Tình Yeâu, " Khoâng Tình Yeâu, gia ñình khoâng theå soáng, lôùn leân vaø töï hoaøn thieän xeùt nhö moät coäng ñoàng caùc ngoâi vò. Coù theå dieãn taû coäng ñoàng tình yeâu naøy qua moät vaøi nhaän xeùt trong böõa aên gia ñình ngöôøi Vieät Nam.

AÊn uoáng khoâng chæ döøng laïi ôû vieäc duy trì söï soáng, maø coøn noùi leân nhieàu khía caïnh töông quan khaùc nhau. Khaùc vôùi ngöôøi phöông Taây vôùi quan nieäm : "aên ñeå soáng chöù khoâng phaûi soáng ñeå aên", ñoái vôùi ngöôøi Vieät Nam thì khaùc, "coù thöïc môùi vöïc ñöôïc ñaïo". Böõa aên cuõng raát quan troïng " Trôøi ñaùnh traùnh böõa aên". Nhieàu haønh ñoäng ngöôøi Vieât Nam cuõng raùp chöõ aên ôû haøng ñaàu (aên uoáng, aên ôû, aên tieâu, aên hoïc, aên chôi, aên nguû, aên troäm,...) .

1. Ñaøo taïo moät coäng ñoàng caùc ngoâi vò

Gia ñình Vieät Nam bieåu hieän khaù roõ neùt qua böõa aên. Böõa aên noùi leân moät tính chaát coäng ñoàng caùc ngoâi vò gaén keát vôùi nhau qua vieäc chia seû böõa aên. Trong böõa aên, bao giôø cuõng quy tuï haàu heát moïi thaønh vieân, töø oâng baø con caùi ñeán chaùu chaét, neáu cuøng ôû chung trong moät nhaø.

Ñeå baét ñaàu böõa aên ngöôøi coâng giaùo thöôøng ñoïc kinh "Laïy Cha" ñeå caàu xin Chuùa thaùnh hoaù böõa aên, vaø cuõng ñeå caàu xin cho moïi thaønh vieân tham döï böõa aên hoâm ñoù.

Trong caùch aên cuõng coù nhieàu ñaëc ñieåm ñaùng noùi.

Vieäc aên uoáng tröôùc tieân laø lôøi môøi, caøng beù caøng môøi nhieàu ngöôøi. Vieäc môøi khoâng chæ döøng laïi ôû vieäc leã pheùp, nhöng coøn bieåu loä moät taâm tình bieát ôn. Thöïc vaäy, ca dao Vieät Nam coù caâu "aên baùt côm deûo, nhôù neûo ñöôøng ñi" noùi leân aân nghóa ñoái vôùi nhöõng nôi, nhöõng ngöôøi ñaõ giuùp ích cho mình ít nhieàu. Lôøi môøi caøng khoâng thieáu khi cha meï vaø caùc anh chò laø nhöõng ngöôøi vaát vaû "chaân laám tay buøn" "aên luùa thaùng naêm, troâng traêng raèm thaùng taùm".

Chia nhau nhöõng vaát vaû, seû cho nhau nhöõng nieàm vui. Trong böõa côm, nôi gaëp gôû gia ñình, hieäp thoâng vôùi nhau caùch troøn ñaày tình nghóa. Nhö traùi cam, meï ñi chôï mua veà, nghó tôùi ba, vaát vaû ngoaøi ñoàng. Ba nghó tôùi con, tuoåi "aên chöa no, lo chöa tôùi" daønh laïi ñem veà cho con. Con nghó tôùi meï " moät söông, hai naéng" ñem veà göûi meï. Traùi cam ñi heát moät voøng lôùn hôn quûa ñaát, roäng hôn bieån caû.

" Baùt côm vaø naéng chan söông
Ñoùi no con meï seû nhöôøng cho nhau"

Nhöõng ngöôøi ôû ñoàng ruoäng môùi thaáu hieåu "cheùn côm, boà luùa" coù giaù trò kinh teá theá naøo trong gia ñình. Bao nhieâu thöù tieàn, töø aên ñeán hoïc, chæ troâng vaøo boà luùa. Hoøan caûnh gia ñình cuõng troài suït theo töøng vuï muøa. Theá neân ngöôøi Vieät Nam moãi khi nhôù veà meï cha hay queâ höông thöôøng nhaéc ñeán moät chuùt naøo ñoù aån hieän hôi höôùng caùnh ñoàng.

" Ñaèng sau nhöõng daáu chaân chim
Laø caû moät ñôøi khoù nhoïc
Meï ñöa baøn tay gaày guoäc
Ñôõ veà töøng gioït söông mai" ( Hieáu Duõng).

Nhöõng ñöùa con lôùn leân, roài tröôûng thaønh, xa meï cha, ai laø ngöôøi khoâng nhôù:

"Khi con bieát ñoøi aên
Meï laø ngöôøi môùm cho con muoãng chaùo" (Thanh Nguyeân).

Töø baøn aên traàn theá coù theå hieåu baøn tieäc Thaùnh Theå trong moät moâi tröôøng nhö theá, thaät khoâng xa.

Neáu laø böõa tieäc caùc thaønh vieân trong gia ñình coøn ñoâng ñuû hôn nöõa.

ÔÛ caùc ñòa phaän mieàn Baéc, coù nhöõng truyeàn thoáng raát ñaùng traân troïng.

Ví duï taïi ñòa phaän Buøi Chu. Vaøo moãi dòp chaàu löôït taïi Giaùo Xöù, nhöõng ngöôøi baø con thaân thuoäc, töø nhieàu nôi quy tuï veà. Khoâng chæ döøng laïi ôû vieäc chaàu Thaùnh Theå, nhöng coøn laø moät baøn tieäc hieäp thoâng vôùi moïi ngöôøi trong ñaïi gia ñình. Haàu nhö nhaø naøo cuõng thöùc töø toái hoâm tröôùc, chuaån bò nhöõng baøn aên cho moïi ngöôøi thaân vaøo ngaøy chaàu hoâm sau. Duø coù ñi ñaâu, cuõng coá gaéng trôû veà queâ vaøo dòp aáy, yù nghóa ngaøy teát theá naøo, ngaøy chaàu cuõng mang yù nghóa nhö vaäy. Hoï ñeán vôùi Chuùa vaø ñeán vôùi nhau, nhöõng buoàn giaän, dòp naøy cuõng laø ñeå hoaø giaûi, thoâng caûm, seû chia. Ñaây cuõng laø dòp hoï haøng ôû xa, coù dòp gaëp gôõ nhaän ra nhau laø anh em chuù baùc.

Giaän nhau thöôøng ngöôøi Vieät Nam khoâng aên chung vôùi nhau, bôûi luùc aáy "côm chaúng laønh, canh chaúng ngon", maø moãi ngöôøi chia nhau moät beáp. Cho neân, khi ñoàng yù ngoài laïi vôùi nhau ñeå duøng chung moät maâm côm, laø baét ñaàu ñi vaøo cuoäc hoøa giaûi " Baùt côm aám aùp thôm tho, canh rau cuõng maùt, caù kho cuõng hieàn." .

2. Böõa aên gia ñình, coäng ñoàng chia seû söï soáng.

Tính toång hôïp trong loái aên cuûa ngöôøi Vieät. Tröôùc heát trong caùch cheá bieán thöùc aên. Haàu heát trong caùc thöùc aên cuûa ngöôøi Vieät laø keát quûa cuûa söï pha cheá toång hôïp thöùc naøy vôùi thöùc noï. Duø laø bình daân nhö xoâi baép, buùn rieâu oác, naáu phôû... caàu kyø nhö baùnh chöng, chaû gioø hay ñôn giaûn nhö rau soáng, nöôùc chaám, taát caû ñeàu ñöôïc taïo neân bôûi nhieàu nguyeân lieäu khaùc nhau, tuyø khaåu vò ngöôøi pha cheá. Loái pha cheá toång hôïp laøm cho thöùc aên theâm phong phuù vaø coøn laøm cho thöùc aên ñaày ñuû chaát dinh döôõng, ñuû chaát. Nhieàu maøu saéc khaùc nhau trong thöïc phaåm cheá bieán, ñuû ngu saéc. Ngoaøi ra coøn ñuû nguõ vò, maën ngoït, chua, cay, ñaéng.

Tính toång hôïp cuõng theå hieän trong nhieàu caùch aên: ngöôøi Vieät Nam doïn maâm côm thöôøng doïn heát caùc moùn aên moät luùc, "maâm cao coã ñaày" , khaùc vôùi caùch phaân tích cuûa ngöôøi Taây phöông aên doïn theo töøng moùn. Nhôø caùch doïn aên taát caû caùc moùn cuøng moät luùc, ngöôøi Vieät Nam trong böõa côm duø ngheøo hay giaøu sang cuõng coù nhieàu caùch aên. Coù bao nhieâu moùn aên laø coù baáy nhieâu giai thöøa caùch aên khaùc nhau.

Tính toång hôïp coøn theå hieän trong taát caû moïi giaùc quan trong khi aên. (Uoáng mieáng traø ngon thích cheùp mieäng nhaâm nhi, uoáng mieáng röôïu toû ra ngon thích khaø leân moät tieáng, aên trong cheùn côm thöôøng thích laáy ñuõa khua vaøo cheùn cho keâu laùch taùch). Ñeå aên ngon coøn caàn nhieàu yeáu toá khaùc nhö " Traø tam röôïu töù ", coù thöùc aên ngon maø thôøi tieát khoâng hôïp thì cuõng chaúng ngon, hôïp thôøi tieát maø khoâng coù choã aên ngon thì cuõng keùm ngon. Coù choã aên ngon maø thieáu baïn taâm giao thì cuõng maát ngon, coù baïn taâm giao maø baàu khí khoâng vui veû thì cuõng heát ngon.

Töø tính toång hôïp trong böõa aên ñeán tính coäng ñoàng trong böõa aên cuõng chaúng xa. Coù theâm khaùch thì cuõng chæ theâm ñuõa theâm cheùn, neân khi vaøo thaêm caùc gia ñình Vieät Nam truùng vaøo böõa aên maø coù ñöôïc môøi aên côm cuõng khoâng coù gì laøm ngaïi. Ngöôøi Taây phöông ai coù phaàn naáy neân vieäc môøi luoân caàn coù söï chuaån bò töø tröôùc. Ngöôøi Vieät Nam trong luùc aên thöôøng thích chuyeän troø, bôûi luùc aên cuõng chính laø nhöng luùc gaëp gôõ thaân tình, trao cho nhau nhöõng gì ngon nhaát ( khaùc vôùi ngöôøi Taây Phöông luùc aên traùnh chuyeän troø).

Tính toång hôïp cuõng noùi ñeán moät tinh thaàn raát quan troïng trong ñôøi soáng. Ñoù laø tính coäng ñoàng phuïc vuï söï soáng. Tính coäng ñoàng laøm cho moïi ngöôøi yù thöùc cuoäc soáng caàn coù nhau, nöông töïa vaøo nhau maø soáng, chaúng ai aên moät mình maø thaáy ngon. Soáng laø soáng vôùi, chaúng ai soáng moät mình, " Khoâng ai laø moät oác ñaûo". Töø böõa aên gia ñình thu nhoû ñeán böõa aên gia ñình roäng lôùn hôn, ngöôøi Vieät Nam luoân yù thöùc vieäc "aên troâng noài, ngoài troâng höôùng". Vì moïi ngöôøi ñeàu tuyø thuoäc laãn nhau neân phaûi yù töù khi ngoài, möïc thöôùc khi aên . Tính möïc thöôùc naøy bieåu hieän tính caùch ñaëc tröng cuûa khuynh höôùng quaân bình aâm döông. Ñieàu naøy ñoøi hoûi moïi ngöôøi ñöøng aên quaù nhanh cuõng ñöøng quùa chaäm, ñöøng aên quùa nhieàu hay quaù ít, ñöøng aên heát nhöng cuõng ñöøng aên coøn quùa nhieàu.

Tính toång hôïp keùo theo tính coäng ñoàng, böõa aên gia ñình khoâng chæ kheùp laïi trong gia ñình nhoû beù maø coøn lan toûa ñeán moät ñaïi gia ñình roäng lôùn hôn:

"AÊn quaû nhôù keû troàng caây
aên gaïo nhôù keû ñaâm, xay, giaàn, saøng".

Böõa aên quan troïng nhö sôïi daây lieân keát bao nhieâu thöù tình thaân trong gia ñình cuõng nhö xaõ hoäi. Cuoäc soáng hoâm nay, nhieàu gia ñình khoâng coøn hoaëc ít ñi nhöõng böõa aên chung, lieäu haïnh phuùc coù beàn khoâng ? Vaãn laø ñieàu caàn suy nghó.