Ñeå ngöôøi cha meï ñoàng caûm vôùi bao nhieâu khoù khaên cuûa giôùi treû trong theá giôùi ngaøy hoâm nay, toâi xin trình baøy traéc nghieäm «Nhöõng chieác keïo».

Traéc nghieäm naày cuõng soi saùng chuùng ta veà nhöõng nuïc tieâu öu tieân vaø chuû yeáu, khi chuùng ta daïy con, töø ngaøy chuùng noù vöøa chaøo ñôøi.

1. Traéc nghieäm  «Nhöõng chieác keïo».

Ñaïi hoïc Stanford, Hoa kyø ñaõ toå chöùc moät traéc nghieäm tuy ñôn sô nhöng mang ñaày giaù trò vaø yù nghóa, cho nhöõng ai ñang coù traùch nhieäm giaùo duïc giôùi treû trong loøng xaõ hoäi töø naêm 2000.

Hoâm aáy, nhaø taâm lyù ñaõ taäp trung trong moät phoøng hoïc lôùn, ñoä 20 treû em chöøng treân döôùi 4 tuoåi.

Khi moïi ngöôøi ñaõ oån ñònh choã ngoài, nhaø taâm lyù mang ra ñaët treân baøn vieát cuûa mình 20 chieác keïo thuoäc loaïi raát ngon, ñöôïc moïi treû em yeâu chuoäng. OÂng noùi vôùi moïi ngöôøi:

«Thaày phaûi veà nhaø laáy moät taøi lieäu boû queân. Trong voøng 15 phuùt, chuùng con ngoài taïi choã vaø chôi ñuøa vôùi nhau, nhö moïi khi. Thaày ñeå saün treân baøn cho moãi em moät chieác keïo raát ngon. Caùc em coù theå aên, khi thaày vaéng maët. Luùc Thaày trôû lui, em naøo coøn nhòn ñöôïc chöa aên, Thaày seõ bieáu theâm 2 caùi keïo y nguyeân nhö vaäy»

2.  Khi vaøo Ñaïi hoïc

Möôøi boán naêm sau, khi treû em hoïc xong lôùp 12 vaø böôùc vaøo Ñaïi hoïc, Nhaø taâm lyù môû laïi hoà sô traéc nghieäm tröôùc ñaây.

Moät soá treû em khoâng coù khaû naêng chôø ñôïi. Thaày vöøa ra khoûi lôùp, chuùng noù ñaõ nhaøo leân tìm keïo, vaø nuoát xong trong choác laùt.

Nhöõng treû em aáy baây giôø laø nhöõng coâ caäu thanh nieân coù tính tình boác ñoàng, hay caùu kænh, böïc boäi, khi gaëp chuyeän khoâng haøi loøng.

Ñieàu gaây chuù yù cho nhaø taâm lyù laø nhöõng treû em bieát chôø ñôïi, baây giôø ñeàu coù soá ñieåm treân trung bình, trong kyø thi nhaäp Ñaïi hoïc.

3.   Keát quaû ngheà nghieäp

Nhaø taâm lyù khaûo saùt  hoà sô moät laàn thöù hai, khi caùc treû em kia baây giôø ñaõ ra tröôøng. Hoï ñaõ laøm ngöôøi vôùi tuoåi ñôøi treân 40.

Nhöõng em beù 4 tuoåi bieát chôø ñôïi baây giôø laø nhöõng ngöôøi trí thöùc, coù chöùc vuï laõnh ñaïo. Hoï coù khaû naêng taäp trung tö töôûng vaø coù tinh thaàn traùch nhieäm trong moâi tröôøng ngheà nghieäp. Ñieàu ñaëc bieät nhaát laø hoï coù khaû naêng giaûi quyeát nhieàu vaán ñeà, nhieàu khuûng hoaûng ñaõ xaûy ra trong cuoäc ñôøi. Hoï bieát soáng ñieàm ñaïm.

Nhöõng treû em tröôùc ñaây khoâng bieát chôø ñôïi, baây giôø coù neáp soáng coâ ñôn, coù tính tình deã baát maõn. Hoï khoâng kieân nhaãn trong coâng vieäc. Trong ñôøi soáng gia ñình vaø ngheà nghieäp, hoï thieáu tinh thaàn traùch mhieäm. Khi gaëp nhöõng tranh chaáp, xung ñoät, loaïi ngöôøi naøy thöôøng coù phaûn öùng buøng noå, boác ñoàng, baïo ñoäng hay laø ñaàu haøng, traàm caûm, kheùp kín.

4.  Cô sôû thaàn kinh trung öông coøn goïi laø Naõo boä

Nhaø taâm lyù ñaõ trình baøy keát quaû khaùch quan, baèng soá lieäu cuï theå, roõ raøng cho caùc nhaø khoa hoïc coù chuyeân moân nghieân cöùu vaø khaûo saùt heä thaàn kinh trung öông cuûa con ngöôøi, coøn ñöôïc goïi laø Naõo Boä hay laø Boä oùc.

Theo caùch giaûi thích cuûa caùc chuyeân vieân naày nhö J. Ledoux, A.R. Damasic...naõo boä ñöôïc toå chöùc nhö sau :

Moïi tin töùc töø khaép nôi treân cô theå, do naêm giaùc quan cung caáp, ñeàu ñöôïc chuyeån veà moät cô sôû thaàn kinh thuoäc naõo boä heä Vieàn (Cerveau limbique). Cô sôû taäp trung naøy mang teân laø Ñoài Thò (Thalamus). Töø ñaây, tin töùc ñöôïc xeáp ñaët, choïn loïc. Tin töùc khaån tröông ñöôïc gôûi tôùi HAÏNH NHAÂN (Amygdale) cuõng thuoäc Heä Vieàn. Nhöõng tin töùc bình thöôøng ñöôïc göõi leân Taân voû naõo (Neùo-cortex) coù phaàn vuï suy nghó, phaân tích, toång hôïp.

Loaïi ngöôøi boác ñoàng, buøng noå, böïc boäi… laø naïn nhaân luoân luoân soáng trong tình traïng khaån tröông cuûa Haïnh Nhaân.

Con ngöôøi ñieàm ñaïm, bieát chôø ñôïi, töï chuû, vaän duïng toái ña cô sôû Taân voõ naõo ñeå suy nghó, quyeát ñònh, choïn löïa…

5.  Keát luaän: Moät trí thoâng minh vöøa coù tình, vöøa coù ly

Döïa vaøo nhöõng keát quaû môùi nhaát cuûa khoa hoïc veà Naõo boä cuûa con ngöôøi, caùc nhaø taâm lyù ñaõ ñònh nghóa con ngöôøi thöïc söï thoâng minh phaûi coù nhöõng kyõ naêng naøo trong theá giôùi thuoäc ngaøn naêm thöù ba. Ñeå soáng haïnh phuùc vaø coù quan heä haøi hoaø toát ñeïp vôùi ngöôøi chung quanh, chuùng ta phaûi coù moät trí thoâng minh coi troïng tình caûm. Noùi caùch khaùc, neáp soáng cuûa chuùng ta phaûi «coù tình, coù lyù »

Ñeå chuaån bò cho con caùi coù moät cuoäc soáng haøi hoaø, haïnh phuùc, coù lyù töôûng nhö vaäy, chuùng ta caàn taïo moïi ñieàu kieän ñeå cho con em toâi luyeän nhöõng tö caùch laøm ngöôøi sau ñaây:

Thöù nhaát laø laøm chuû baûn thaân coøn mang teân laø töï chuû. Toâi töï chuû, khi toâi bieát mình vaø coù khaû naêng dieãn taû moät caùch bình tónh vaø haøi hoaø nhöõng xuùc ñoäng vaø tình caûm.

Thöù hai laø töï tin. Toâi töï tin khi toâi saùng suoát, roõ raøng veà nhöõng giaù trò cuûa cuoäc ñôøi. Toâi bieát toâi coù khaû naêng naøo, ñeå phaùt huy, kieän toaøn. Ñoàng thôøi, toâi yù thöùc veà nhöõng khuyeát ñieåm, ñeå söûa sai, tu luyeän. Bieát mình nhö vaäy, chuùng ta seõ deã daøng thaønh töïu nhöõng muïc ñích ñeo ñuoåi.

Thöù ba laø löông taâm ngheà nghieäp: Cuoäc ñôøi naøo cuõng coù nhöõng quyeàn lôïi vaø traùch nhieäm. Toâi nhaän raát nhieàu. Nhöng ñoàng thôøi toâi coù boån phaän cho ra.

Thöù boán laø linh ñoäng, saùng taïo, bieát thích öùng vôùi hoaøn caûnh. Cho neân, bieát soáng laø bieát laéng nghe, hoïc taäp, trao ñoåi, ñoái thoaïi.

Thöù naêm laø ngaøy ngaøy ñoåi môùi. Sôï xeùt laïi laø heøn nhaùt. Khoâng ngaøy ngaøy ñoåi môùi, chuùng ta seõ thoaùi hoùa, cuøn moøn, laïc haäu, trôû veà thôøi kyø ñoà ñaù, toâi moïi, man rôï…

Noùi toùm laïi, ñeå thaønh nhaân nghóa laø laøm con ngöôøi tröôûng thaønh, moãi ngöôøi haõy töï nhaéc nhuû mình:

Xuaân 2000