Trong soá nhöõng ngöôøi ñaõ hoaït ñoäng nhaân danh hoøa bình, chuùng ta khoâng ñöôïc queân nhöõng ngöôøi nam nöõ ñaõ goùp phaàn chieán thaéng caùc beänh taät kinh khuûng, caûi tieán vaø keùo daøi cuoäc soáng con ngöôøi. Coâng trình cuûa hoï ñöa tôùi nhöõng tieán boä lôùn trong laõnh vöïc khoa hoïc vaø kyõ thuaät.

Toâi khoâng theå khoâng nhaéc tôùi caùc vò tieàn nhieäm ñaùng kính nhôù cuûa toâi, ñaõ höôùng daãn Giaùo Hoäi cuûa theá kyû 20. Vôùi giaùo huaán cao caû vaø nhöõng hoaït ñoäng khoâng bieát moûi meät, caùc ngaøi ñaõ höôùng daãn Giaùo Hoäi tieán tôùi söï thaêng tieán moät neàn vaên hoùa hoøa bình. Nhö moät bieåu töôïng cho hoaït ñoäng ña daïng ñoù, chuùng ta coù theå nhaéc ñeán saùng kieán toát ñeïp vaø khoân ngoan cuûa Ñöùc Phaoloâ 6: ngaøy 8 thaùng 12 naêm 1967, ngaøi ñaõ thieát laäp Ngaøy Hoøa Bình Theá giôùi. Naêm naøy qua naêm khaùc, Ngaøy naøy caøng trôû thaønh moät kinh nghieäm phong phuù nhôø nhöõng suy tö vaø caùc döï aùn chung.

Ôn goïi trôû thaønh gia ñình duy nhaát

5.Bình an döôùi theá cho ngöôøi Chuùa thöông! Lôøi caàu chuùc naøy cuûa Tin Möøng gôïi cho chuùng ta moät caâu hoûi lo aâu: theá kyû ñang baét ñaàu naøy coù mang daáu chæ hoøa bình vaø tình huynh ñeä ñöôïc phuïc hoài giöõa con ngöôøi vaø caùc daân toäc hay khoâng? Quaû thöïc, chuùng ta khoâng theå tieân ñoaùn töông lai. Nhöng chuùng ta coù theå thieát ñònh moät nguyeân taéc nghieâm ngaët: Theá giôùi seõ coù hoøa bình hay khoâng tuøy theo toaøn theå nhaân loaïi coù bieát taùi khaùm phaù ôn goïi nguyeân thuûy cuûa mình laø trôû thaønh moät gia ñình duy nhaát hay khoâng, moät gia ñình trong ñoù phaåm giaù vaø caùc quyeàn con ngöôøi - baát luaän laø ngöøôi thuoäc giai taàng, chuûng toäc hoaëc toân giaùo naøo - ñöôïc xaùc quyeát laø nhöõng ñieàu ñi tröôùc vaø troåi vöôït hôn taát caû nhöõng khaùc bieät vaø ñaëc tính khaùc cuûa con ngöôøi.

Töø yù thöùc ñoù, boái caûnh theá giôùi hieän nay, ñang chòu aûnh höôûng cuûa traøo löu hoaøn vuõ hoùa, coù theå tieáp nhaän ñöôïc linh hoàn, yù nghóa vaø höôùng ñi cuûa mình. Tieán trình hoaøn vuõ hoùa khoâng phaûi laø khoâng coù nhöõng ruûi ro nguy hieåm, nhöng qua ñoù, ngöôøi ta coù ñöôïc nhöõng cô hoäi ñaëc bieät vaø ñaày trieån voïng ñeå bieán nhaân loaïi thaønh moät gia ñình duy nhaát thöïc söï, döïa treân nhöõng giaù trò coâng baèng, ngay chính vaø lieân ñôùi.

6. Ñeå ñöôïc nhö vaäy, caàn phaûi ñaûo ngöôïc quan ñieåm: ñieàu phaûi troåi vöôït hôn taát caû nhöõng söï khaùc, khoâng phaûi laø tö lôïi cuûa moät coäng ñoàng kinh teá, chuûng toäc hay vaên hoùa, nhöng laø ích chung cuûa toaøn theå nhaân loaïi. Vieäc theo ñuoåi lôïi ích cuûa moät coäng ñoàng chính trò ñaëc thuø khoâng theå ñi ngöôïc vôùi coâng ích cuûa toaøn nhaân loaïi, coâng ích naøy ñöôïc bieåu loä qua söï nhìn nhaän vaø toân troïng caùc quyeàn con ngöôøi ñöôïc ñaõ ñöôïc coâng nhaän trong Tuyeân ngoân Quoác teá nhaân quyeàn naêm 1948. Vì theá, caàn phaûi vöôït qua nhöõng quan nieäm vaø phöông thöùc thöïc haønh thöôøng bò nhöõng cöôøng löïc kinh teá ñieàu kieän hoùa vaø aùp ñaët; nhöõng cöôøng löïc aáy thöôøng baét moïi giaù trò khaùc phaûi tuøng phuïc moät ñieàu naøo ñoù maø quoác gia vaø chính quyeàn coi laø tuyeät ñoái. Trong vieãn töôïng aáy, nhöõng phaân chia vaø nhöõng khaùc bieät veà maët chính trò, vaên hoùa vaø cô cheá, chi phoái vieäc toå chöùc nhaân loaïi, laø ñieàu hôïp phaùp neáu chuùng hôïp vôùi nguyeân taéc moïi daân nöôùc ñeàu thuoäc veà moät gia ñình nhaân loaïi vaø phuø hôïp vôùi nhöõng ñoøi hoûi luaân lyù vaø phaùp lyù töø ñoù maø ra.

Nhöõng toäi aùc choáng laïi nhaân loaïi

7. Töø nguyeân taéc vöøa noùi ñöa tôùi moät heä luaän coù taàm möùc bao la: Ai laøm thöông toån caùc quyeàn con ngöôøi laø laøm thöông toån löông taâm nhaân loaïi noùi chung, laøm toån thöông chính nhaân loaïi. Vì theá, nghóa vuï baûo veä caùc quyeàn ñoù vöôït leân treân caùc bieân giôùi ñòa lyù vaø chính trò nôi chuùng bò chaø ñaïp. Caùc toäi aùc choáng nhaân loaïi khoâng theå bò coi nhö nhöõng chuyeän noäi boä cuûa moät quoác gia. Vieäc thaønh laäp moät toøa hình söï quoác teá coù nhieäm vuï xeùt xöû caùc toäi aùc ñoù, baát kyø chuùng xaûy ra taïi nôi naøo vaø theo theå thöùc naøo, chính laø moät böôùc tieán quan troïng trong chieàu höôùng naøy. Chuùng ta phaûi caûm taï Chuùa vì caøng ngaøy caùc daân nöôùc caøng yù thöùc raèng caùc quyeàn con ngöôøi khoâng coù bieân giôùi vì chuùng laø phoå quaùt vaø baát khaû phaân chia.

8. Ngaøy nay, chieán tranh giöõa caùc quoác gia ñang giaûm bôùt. Söï kieän naøy töï noù thaät laø khích leä, nhöng taàm quan troïng cuûa noù bò thu heïp raát nhieàu neáu chuùng ta xeùt tôùi nhöõng cuoäc xung ñoät voõ trang xaûy ra trong noäi ñòa caùc quoác gia. Ñaùng tieác laø coù raát nhieàu caùc cuoäc xung ñoät nhö theá, vaø thöïc teá laø chuùng xaûy ra taïi moïi ñaïi luïc vaø thöôøng laø raát maïnh meõ. Phaàn lôùn caùc cuoäc xung ñoät aáy coù nhöõng nguyeân do lòch söû xa xaêm veà maët chuûng toäc, boä toäc hoaëc caû toân giaùo, vaø ngaøy nay coøn coù theâm nhöõng lyù do thuoäc loaïi yù thöùc heä, xaõ hoäi hoaëc kinh teá nöõa.

Trong caùc cuoäc xung ñoät noäi ñòa aáy, noùi chung ngöôøi ta thöôøng duøng raát nhieàu loaïi voõ khí côõ nhoû, hay cuõng ñöôïc goïi laø caùcxvoõ khí nheïx, nhöng trong thöïc teá, chuùng gieát ngöôøi gheâ gôùm. Caùc cuoäc noäi chieán naøy thöôøng coù nhöõng haäu quaû traàm troïng vöôït ra ngoaøi bieân giôùi quoác gia, bao goàm nhöõng quyeàn lôïi vaø traùch nhieäm ôû beân ngoaøi. Ngöôøi ta noùi ñuùng khi quaû quyeát raèng do tình traïng phöùc taïp cao ñoä, neân raát khoù naém baét vaø löôïng ñònh nhöõng nguyeân nhaân vaø caùc quyeàn lôïi coù lieân heä tôùi caùc cuoäc xung ñoät noäi ñòa aáy; tuy nhieân ñieàu hieån nhieân laø caùc thöôøng daân phaûi gaùnh chòu nhöõng haäu quaû theâ thaûm nhaát cuûa caùc cuoäc xung ñoät aáy, nhaát laø vì, trong thöïc teá, ngöôøi ta khoâng tuaân giöõ caùc luaät chung, cuõng nhö caùc luaät chieán tranh. Chaúng nhöõng khoâng ñöôïc baûo veä, caùc thöôøng daân thöôøng laø nhöõng muïc tieâu ñaàu tieân bò caùc löïc löôïng ñoái nghòch nhau nhaém tôùi, khi hoï khoâng bò loâi cuoán tröïc tieáp vaøo caùc hoaït ñoäng voõ trang, theo moät caùi voøng luaån quaån gian aùc, bieán hoï trôû thaønh vöøa laø naïn nhaân, vöøa laø nhöõng teân ñoà teå saùt haïi caùc thöôøng daân khaùc.
Cho ñeán nay ñaõ vaø coøn coù quaù nhieàu nhöõng caûnh töôïng kinh khuûng trong ñoù caùc treû em, phuï nöõ, ngöôøi giaø voâ phöông theá töï veä, vaø voâ toäi, bò trôû thaønh naïn nhaân cuûa caùc cuoäc xung ñoät ñaãm maùu ngaøy nay; caùc cuoäc xung ñoät aáy quaû thöïc laø quaù nhieàu, khieán chuùng ta phaûi xaùc quyeát raèng nay ñaõ ñeán luùc phaûi quyeát taâm ñoåi ñöôøng, vôùi yù thöùc saâu xa veà traùch nhieäm cuûa mình.

Quyeàn ñöôïc trôï giuùp nhaân ñaïo

9. Daàu sao ñi nöõa, ñöùng tröôùc nhöõng tình traïng vöøa theâ thaûm vöøa phöùc taïp nhö theá, caàn phaûi choáng laïi nhöõng caùi goïi laøxlyù leõx cuûa chieán tranh, vaø khaúng ñònh giaù trò troåi vöôït cuûa quyeàn nhaân ñaïo vaø vì theá phaûi khaúng ñònh nghóa vuï baûo ñaûm quyeàn cuûa daân chuùng bò thöû thaùch vaø cuûa nhöõng ngöôøi tò naïn ñöôïc trôï giuùp nhaân ñaïo.

Söï nhìn nhaän vaø thi haønh caùc quyeàn ñoù khoâng theå bò tuøy thuoäc lôïi ích cuûa phe naøy phe kia ñang xung ñoät nhau. Traùi laïi nghóa vuï caàn phaûi thi haønh laø tìm ra nhöõng phöông theá, duø coù tính chaát cô cheá hay khoâng, haàu coù theå cuï theå hoùa toát ñeïp nhaát caùc muïc tieâu nhaân ñaïo. Thöïc vaäy, söï hôïp thöùc hoùa veà luaân lyù vaø chính trò cuûa caùc quyeàn aáy döïa treân nguyeân taéc theo ñoù thieän ích cuûa con ngöôøi phaûi öu tieân vaø troåi vöôït leân treân moïi cô cheá do con ngöôøi ñaët ra.

10. ÔÛ ñaây, ñöùng tröôùc caùc cuoäc xung ñoät voõ trang hieän ñaïi, toâi muoán taùi khaúng ñònh xaùc tín saâu xa cuûa toâi raèng phöông tieän thöông thuyeát giöõa caùc phe, ñöôïc söï trôï giuùp nhôø caùc can thieäp trung gian vaø bình ñònh cuûa caùc toå chöùc caáp quoác teá vaø mieàn, laø ñieàu raát quan troïng ñeå phoøng ngöøa caùc cuoäc xung ñoät cuõng nhö ñeå chaám döùt caùc xung ñoät aáy khi chuùng ñaõ buøng noå: taùi laäp hoøa bình baèng caùch xeáp ñaët coâng minh giöõa caùc quyeàn vaø lôïi loäc coù lieân heä giöõa hai beân.

Xaùc tín treân ñaây veà vai troø tích cöïc cuûa caùc toå chöùc laøm trung gian vaø thieát laäp hoøa bình cuõng phaûi ñöôïc aùp duïng caû cho caùc toå chöùc nhaân ñaïo khoâng chính phuû (ONG) vaø caùc toå chöùc toân giaùo, laø nhöõng cô quan ñang khoân ngoan thaän troïng noã löïc thaêng tieán hoøa bình giöõa caùc nhoùm khaùc nhau, vaø goùp phaàn vöôït thaéng nhöõng haän thuø cuõ, hoøa giaûi caùc thuø ñòch vaø môû ra con ñöôøng daãn tôùi moät töông lai môùi meû vaø chung vôùi nhau. Toâi ca ngôïi loøng taän tuïy cao quí cuûa hoï ñoái vôùi chính nghóa hoøa bình, ñoàng thôøi toâi cuõng caûm ñoäng baøy toû loøng quí chuoäng ñoái vôùi söï hy sinh cuûa taát caû nhöõng ngöøôi ñaõ hieán thaân mình ñeå ngöôøi khaùc ñöôïc soáng; toâi daâng lôøi khaån nguyeän leân Thieân Chuùa cho hoï vaø môøi goïi caùc tín höõu cuõng haõy laøm nhö vaäy.

Söï can thieäp nhaân ñaïo

11. Dó nhieân, khi caùc thöôøng daân coù nguy cô bò rôi vaøo voøng kieàm toûa vaø ñaøn aùp cuûa moät keû gaây haán baát coâng vaø sau khi nhöõng noã löïc chính trò vaø nhöõng phöông theá phoøng veä baát baïo ñoäng maø khoâng coù hieäu quaû, thì chaúng nhöõng laø ñieàu hôïp phaùp nhöng coøn laø moät nghóa vuï phaûi duøng nhöõng saùng kieán cuï theå ñeå giaûi giaùp keû gaây haán. Tuy nhieân, caùc saùng kieán ñoù phaûi ñöôïc giôùi haïn trong thôøi gian, coù nhöõng muïc tieâu roõ raøng, phaûi ñöôïc thi haønh trong nieàm toân troïng hoaøn toaøn ñoái vôùi coâng phaùp quoác teá, ñöôïc baûo ñaûm do moät quyeàn bính ñöôïc nhìn nhaän treân bình dieän sieâu quoác gia, vaø daàu sao ñi nöõa, khoâng bao giôø ñöôïc phoù maëc cho lyù leõ cuûa voõ khí maø thoâi.

Vì theá, caàn phaûi söû duïng moät caùch troïn veïn vaø toát ñeïp nhaát nhöõng gì ñaõ ñöôïc Hieán Chöông LHQ döï truø, xaùc ñònh nhöõng phöông theá vaø hình thaùi höõu hieäu ñeå can thieäp, trong khuoân khoå coâng phaùp quoác teá. Veà vaán ñeà naøy, chính toå chöùc LHQ cuõng phaûi laøm sao ñeå caùc quoác gia thaønh vieân coù theå tham gia ñoàng ñeàu vaøo caùc quyeát ñònh, vöôït qua nhöõng ñaëc aân vaø nhöõng kyø thò laøm suy yeáu vai troø vaø uy tín cuûa LHQ.

12. ÔÛ ñaây, coù môû ra moät laõnh vöïc môùi ñeå suy tö vaø quyeát ñònh veà phöông dieän chính trò cuõng nhö veà luaät phaùp, laõnh vöïc maø taát caû chuùng ta ñeàu mong caùc giôùi höõu traùch quan taâm ñeán moät caùch nhieät thaønh vaø khoân ngoan. Caàn mau leï tieán haønh vieäc ñoåi môùi coâng phaùp quoác teá vaø caùc toå chöùc quoác teá, söï ñoåi môùi naøy coù ñieåm khôûi haønh vaø tieâu chuaån toå chöùc caên baûn laø söï öu tieân daønh cho coâng ích nhaân loaïi vaø cuûa con ngöôøi treân moïi söï khaùc. Söï ñoåi môùi aày caøng trôû neân caáp thieát khi chuùng ta xeùt ñeán söï nghòch lyù cuûa chieán tranh ngaøy nay, nhö chuùng ta thaáy trong caùc cuoäc xung ñoät gaàn ñaây, trong ñoù moät söï an ninh toái ña daønh cho quaân ñoäi coù nghóa laø taïo neân nhöõng ñieàu kieän nguy hieåm traàm troïng cho thöôøng daân. Trong baát kyø cuoäc xung ñoät naøo, khoâng theå khoâng ñeám xæa gì tôùi quyeàn cuûa caùc thöôøng daân ñöôïc an ninh.

Ngoaøi nhöõng khía caïnh phaùp lyù vaø cô cheá, coøn coù moät nghóa vuï cô baûn ñoái vôùi moïi ngöôøi nam nöõ thieän chí ñöôïc môøi goïi daán thaân cho hoøa bình: ñoù laø giaùo duïc veà hoøa bình, phaùt trieån caùc cô caáu hoøa bình vaø nhöõng phöông theá baát baïo ñoäng, laøm taát caû nhöõng noã löïc coù theå ñeå daãn ñöa nhöõng ngöôøi ñang xung ñoät vôùi nhau ngoài vaøo baøn thöông thuyeát.

Hoøa bình trong lieân ñôùi

13. xBình an döôùi theá cho ngöôøi Chuùa thöông!x. Noùi ñeán vaán ñeà chieán tranh, töï nhieân ngöôøi ta chuù yù ñeán moät yeáu toá khaùc, coù lieân heä maät thieát, ñoù laø vaán ñeà lieân ñôùi. Nghóa vuï raát cao thöôïng vaø ñaày yeâu saùch cuûa hoøa bình, ñöôïc ghi trong ôn goïi cuûa nhaân loaïi, laø trôû thaønh vaø ñöôïc nhìn nhaän nhau nhö moät gia ñình. Moät trong nhöõng ñieåm töïa cuûa nghóa vuï aáy laø nguyeân taécxmoïi taøi nguyeân cuûa traùi ñaát laø ñeå möu ích cho moïi ngöôøix, nguyeân taéc naøy chaúng nhöõng khoâng laøm thöông toån quyeàn tö höõu hôïp phaùp, nhöng coøn môû roäng quan nieäm vaø vieäc haønh söû quyeàn aáy hôïp vôùi chöùc naêng xaõ hoäi khoâng theå thieáu ñöôïc cuûa noù, haàu möu lôïi cho coâng ích, nhaát laø cho nhöõng thaønh phaàn bò thieät thôøi nhieàu nhaát trong xaõ hoäi. Ñaùng tieác laø nguyeân taéc caên baûn aáy haàu nhö khoâng ñöôïc tuaân giöõ, nhö ta thaáy qua hoá chia caùch vaãn coøn toàn taïi vaø ngaøy caøng saâu roäng theâm giöõa moät beân caùc nöôùc giaøu ngaøy caøng giaøu theâm veà cuûa caûi vaø taøi nguyeân, nhöng coù soá ngöôøi giaø ngaøy caøng gia taêng, vaø beân kia laø caùc nöôùc ngheøo, nôi ñang taäp trung phaàn lôùn caùc theá heä treû, nhöng laïi khoâng coù vieãn töôïng baûo ñaûm moät söï phaùt trieån xaõ hoäi, vaên hoùa vaø kinh teá.

Khoâng ai nuoâi aûo töôûng ñeán ñoä tin raèng nguyeân söï vaéng boùng chieán tranh ñoàng nghóa vôùi hoøa bình laâu beàn, nhö ngöôøi ta vaãn thöôøng mong öôùc. Khoâng coù hoøa bình ñích thöïc neáu khoâng coù keøm theo coâng minh, söï thaät, coâng baèng vaø lieân ñôùi. Taát caû nhöõng döï aùn naøo nhaém taùch bieät hai quyeàn baát khaû phaân ly vaø leä thuoäc laãn nhau: ñoù laø quyeàn ñöôïc hoøa bình vaø quyeàn ñöôïc phaùt trieån toaøn dieän vaø lieân ñôùi thì seõ bò thaát baïi.xNhöõng baát coâng, cheânh leäch thaùi quaù trong laõnh vöïc kinh teá hoaëc xaõ hoäi, söï ghen töông, nghi kî vaø kieâu ngaïo taùc haïi giöõa con ngöôøi vaø caùc quoác gia, khoâng ngöøng ñe doïa hoøa bình vaø gaây ra chieán tranh. Taát caû nhöõng gì ñöôïc thöïc hieän ñeå chieán thaéng caùc xaùo troän aáy ñeàu goùp phaàn xaây döïng hoøa bình vaø traùnh chieán tranhx.

14. Trong khi theá kyû môùi baét ñaàu, coù moät vaán ñeà hôn baát kyø vaán ñeà naøo khaùc, ñang ñaët caâu hoûi cho löông taâm chuùng ta trong tö caùch laø con ngöôøi vaø laø tín höõu Kitoâ: söï ngheøo khoå cuûa haøng tyû ngöôøi nam nöõ. Naïn ngheøo naøy caøng theâ thaûm hôn khi chuùng ta yù thöùc raèng phaàn lôùn caùc vaán ñeà kinh teá thôøi nay khoâng phaûi do thieáu taøi nguyeân, nhöng vì nhöõng cô caáu kinh teá, xaõ hoäi vaø vaên hoùa khoù ñeå yù tôùi nhöõng ñoøi hoûi cuûa söï phaùt trieån ñích thöïc.

Vì theá, ngöôøi ngheøo, taïi caùc nöôùc ñang treân ñöôøng phaùt trieån, cuõng nhö taïi caùc nöôùc giaøu coù sung tuùc, coù lyù khixñoøi quyeàn ñöôïc tham phaàn vaøo nhöõng cuûa caûi vaät chaát vaø taän duïng khaû naêng laøm vieäc cuûa mình ñeå kieán taïo moät theá giôùi coâng baèng vaø thònh vöôïng hôn cho taát caû moïi ngöôøi. Tieán boä cuûa ngöôøi ngheøo laø moät may maén lôùn cho söï phaùt trieån luaân lyù, vaên hoùa vaø caû veà maët kinh teá cho toaøn theå nhaân loaïix. Chuùng ta chuù yù ñeán ngöôøi ngheøo, khoâng phaûi nhö moät vaán ñeà, nhöng nhö nhöõng con ngöôøi coù theå trôû thaønh chuû theå vaø nhöõng ngöôøi giöõ vai troø chính trong moät töông lai môùi meû vaø nhaân baûn hôn cho taát caû moïi ngöôøi.

Caàn caáp thieát suy nghó laïi veà kinh teá

15. Trong vieãn töôïng ñoù, caàn phaûi töï hoûi veà khoù khaên ngaøy caøng gia taêng maø nhieàu chuyeân gia vaø giôùi kinh doanh ngaøy nay ñang caûm thaáy, ñöùng tröôùc nhöõng vaán ñeà naûy sinh trong laõnh vöïc ngheøo ñoùi, hoøa bình, moâi sinh, töông lai giôùi treû, khi hoï suy nghó veà vai troø cuûa thò tröôøng, veà söï baønh tröôùng cuûa yeáu toá tieàn teä vaø taøi chaùnh, veà söï caùch quaõng giöõa yeáu toá kinh teá vaø xaõ hoäi, vaø veà nhöõng ñeà taøi töông töï cuûa hoaït ñoäng kinh teá.

Coù leõ nay ñaõ ñeán luùc caàn suy nghó laïi moät caùch saâu xa veà yù nghóa cuûa kinh teá vaø caùc muïc tieâu cuûa chuùng. Veà vaán ñeà naøy, caàn caáp thieát xeùt laïi chính quan nieäm veà cuoäc soáng sung tuùc, ñeå noù khoûi bò moät vieãn töôïng heïp hoøi duy lôïi ích thoáng trò, ñeå roài chæ daønh moät khoaûng troáng hoaøn toaøn ngoaøi leà vaø phuï thuoäc cho nhöõng giaù trò nhö lieân ñôùi vaø vò tha.

16. ÔÛ ñaây, toâi muoán môøi goïi caùc chuyeân gia kinh teá vaø chính caùc nhaø kinh doanh, cuõng nhö caùc vò höõu traùch chính trò, haõy yù thöùc raèng ñieàu caáp thieát laø laøm sao ñeå caùc hoaït ñoäng kinh teá vaø chính saùch töông öùng nhaém tôùi ích lôïi cuûa taát caû moïi ngöôøi vaø con ngöôøi toaøn dieän. Ñaây laø moät ñoøi hoûi khoâng nhöõng veà phöông dieän luaân lyù ñaïo ñöùc maø thoâi, nhöng caû veà maët kinh teá laønh maïnh nöõa. Thöïc vaäy, kinh nghieäm döôøng nhö xaùc nhaän raèng söï thaønh coâng veà kinh teá luoân luoân tuøy thuoäc söï kieän ngöôøi ta coù ñeà cao giaù trò vaø caùc khaû naêng cuûa con ngöôøi hay khoâng, coù taïo ñieàu kieän deã daøng cho söï tham gia hay khoâng, coù taän duïng nhöõng kieán thöùc vaø thoâng tin vaø coù phaùt trieån söï lieân ñôùi hay khoâng.

Ñoù laø nhöõng giaù trò chaúng nhöõng khoâng xa laï vôùi khoa hoïc vaø caùc hoaït ñoäng kinh teá, nhöng coøn goùp phaàn bieán noù thaønh moät khoa hoïc vaø moät ñöôøng loái thöïc haønh hoaøn toaøn laø xnhaân baûnx. Moät neàn kinh teá khoâng ñeå yù tôùi chieàu kích luaân lyù vaø khoâng quan taâm phuïc vuï ích lôïi cuûa con ngöôøi, cuûa taát caû moïi ngöôøi vaø cuûa con ngöôøi toaøn dieän, thì töï noù khoâng theå ñöôïc goïi laø xkinh teáx, hieåu theo nghóa kinh teá laø moät söï quaûn trò caùc cuûa caûi vaät chaát moät caùch hôïp lyù vaø höõu ích.

Kieåu maãu naøo cho söï phaùt trieån?

17. Caàn phaûi caáp thieát xeùt laïi nhöõng kieåu maãu ñöa tôùi caùc choïn löïa phaùt trieån, xeùt vì nhaân loaïi, tuy ñöôïc keâu goïi hoïp thaønh moät gia ñình duy nhaát, nhöng vaãn coøn bò chia ñoâi moät caùch theâ thaûm vì naïn ngheøo: ñaàu theá kyû 21 naøy, hôn 1 tyû 400 trieäu ngöôøi ñang soáng trong ngheøo khoå cuøng cöïc.

Veà phöông dieän naøy, chuùng ta caàn phaûi dung hôïp nhöõng ñoøi hoûi hôïp phaùp ñeå coù hieäu naêng kinh teá vôùi nhöõng ñoøi hoûi cuûa söï tham gia chính trò vaø coâng baèng xaõ hoäi, maø khoâng taùi sa ngaõ vaøo nhöõng sai laàm veà yù thöùc heä trong theá kyû 20. Noùi moät caùch cuï theå, ñieàu naøy coù nghóa laø phaûi ñaët trong tình lieân ñôùi nhöõng quan heä leä thuoäc laãn nhau veà kinh teá, chính trò vaø xaõ hoäi maø tieán trình hoaøn vuõ hoùa hieän nay ñang coù khuynh höôùng laøm gia taêng theâm.

Nhöõng tieán trình ñoù ñoøi phaûi xeùt laïi söï coäng taùc quoác teá, theo tinh thaàn vaên hoùa môùi veà lieân ñôùi. Söï coäng taùc, nhö laø men hoøa bình, khoâng theå thu heïp vaøo vieäc vieän trôï vaø giuùp ñôõ maø thoâi, nhaát laø khi trôï giuùp nhö theá, ngöôøi ta chæ nhaém ruùt ra nhöõng lôïi ích töø caùc taøi nguyeân vieän trôï. Traùi laïi, söï coäng taùc phaûi bieåu loä quyeát taâm cuï theå cuûa tình lieân ñôùi, nhaèm giuùp ngöôøi ngheøo trôû thaønh nhöõng taùc nhaân chuû yeáu trong vieäc phaùt trieån cuûa hoï vaø ñeå caøng nhieàu ngöôøi coù theå thi haønh söùc saùng saïo cuûa mình, trong nhöõng hoaøn caûnh kinh teá vaø chính trò cuï theå nôi hoï sinh soáng. Söï phong phuù cuûa quoác gia cuõng tuøy thuoäc oùc saùng taïo nhö theá cuûa con ngöôøi.

Ñaëc bieät caàn phaûi tìm ra nhöõng giaûi phaùp chung keát cho vaán ñeà coù töø laâu laø tình traïng nôï naàn cuûa caùc nöôùc ngheøo ñoái vôùi quoác teá, ñoàng thôøi baûo ñaûm taøi chaùnh caàn thieát cho söï chieán ñaáu choáng laïi naïn ñoùi, naïn thieáu dinh döôõng, beänh taät, naïn muø chöõ vaø söï suy thoaùi moâi sinh.

18. Ngaøy nay, hôn caû tröôùc ñaây, caàn gaáp ruùt giuùp yù thöùc roõ hôn veà caùc giaù trò luaân lyù phoå quaùt ñeå ñöông ñaàu vôùi nhöõng vaán ñeà hieän taïi coù cuøng ñaëc tính chung laø daàn daàn chuùng coù moät chieàu kích hoaøn vuõ. Söï thaêng tieán hoøa bình vaø caùc quyeàn con ngöôøi, vieäc giaûi quyeát caùc cuoäc xung ñoät voõ trang, trong cuõng nhö ngoaøi nöôùc, söï baûo veä caùc nhoùm daân ít ngöôøi vaø baûo veä ngöôøi di daân, baûo toàn moâi sinh, cuoäc chieán choáng laïi nhöõng beänh taät kinh khuûng, baøi tröø naïn buoân baùn ma tuùy vaø khí giôùi, choáng laïi naïn hoái loä chính trò vaø kinh teá, ñoù laø nhöõng vaán ñeà maø khoâng moät quoác gia naøo ngaøy nay coù theå töï mình giaûi quyeát noåi. Caùc vaán ñeà ñoù lieân heä tôùi toaøn theå coäng ñoàng nhaân loaïi vaø phaûi ñöôïc ñeà caäp ñeán vaø giaûi quyeát baèng nhöõng haønh ñoäng chung.

Caàn phaûi ñeà ra nhöõng phöông theá ñeå thaûo luaän, vôùi moät ngoân ngöõ thoâng thöôøng vaø deã hieåu, veà nhöõng vaán ñeà ñöôïc ñaët ra cho töông lai con ngöôøi. Neàn taûng cuûa söï ñoái thoaïi ñoù laø luaät luaân lyù phoå quaùt ñöôïc ghi khaéc trong taâm khaûm con ngöôøi. Theoxqui phaïmx ñoù cuûa trí tueä, coäng ñoàng nhaân loaïi coù theå ñöông ñaàu vôùi nhöõng vaán ñeà soáng chung vaø höôùng veà töông lai trong nieàm toân troïng yù ñònh cuûa Thieân Chuùa.

Töø söï gaëp gôõ giöõa ñöùc tin vaø lyù trí, giöõa yù thöùc toân giaùo vaø luaân lyù, naûy sinh moät ñoùng goùp quan troïng cho söï ñoái thoaïi vaø coäng taùc giöõa caùc daân toäc, giöõa caùc neàn vaên hoùa vaø toân giaùo.

Chuùa Gieâsu, hoàng aân hoøa bình

19. xHoøa bình döôùi theá cho ngöôøi Chuùa thöông!x. Trong boái caûnh naêm Ñaïi Toaøn Xaù, caùc tín höõu Kitoâ toaøn theá giôùi ñöôïc môøi goïi long troïng töôûng nieäm maàu nhieäm Nhaäp Theå. Khi nghe laïi lôøi loan baùo cuûa caùc thieân thaàn treân baàu trôøi Bethlehem (cf Lc 2,14), hoï nhôù laïi vaø yù thöùc raèng Chuùa Gieâsu laø xnieàm an bình cuûa chuùng tax (Ep 2,14), Ngaøi laø hoàng aân hoøa bình cho moïi ngöôøi. Nhöõng lôøi ñaàu tieân Chuùa noùi vôùi caùc moân ñeä sau khi Soáng Laïi laø: xBình an cho caùc conx (Jn 20,19.21.26). Ngaøi ñeán ñeå lieân keát nhöõng gì bò phaân reõ, ñeå phaù huûy toäi loãi vaø haän thuø, khôi daäy trong nhaân loaïi ôn goïi hieäp nhaát vaø huynh ñeä. Vì theá, Ngaøi laø nguyeân lyù vaø laø maãu göông cuûa nhaân loaïi ñöôïc ñoåi môùi, ñöôïc thaám nhuaàn tình yeâu huynh ñeä, chaân thaønh, vaø tinh thaàn hoøa bình maø moïi ngöôøi ñeàu khao khaùtx.

20. Trong Naêm Toaøn Xaù naøy, Giaùo Hoäi, töôûng nhôù tôùi Chuùa moät caùch raát sinh ñoäng, muoán xaùc nhaän ôn goïi vaø söù maïng cuûa mình laø xbí tíchx trong Chuùa Kitoâ, nghóa laø trôû thaønh xdaáu chæ vaø laø duïng cuï hoøa bình trong theá giôùi vaø cho theá giôùix. Ñoái vôùi Giaùo Hoäi, chu toaøn söù maïng rao giaûng Tin Möøng, töùc laø laøm vieäc cho hoøa bình.xNhö theá, Giaùo Hoäi, ñoaøn chieân duy nhaát cuûa Thieân Chuùa, nhö moät daáu chæ ñöôïc döông cao cho moïi daân nöôùc thaáy, duøng Tin Möøng hoøa bình ñeå phuïc vuï cho toaøn nhaân loaïi, thöïc hieän trong hy voïng cuoäc löõ haønh höôùng veà ñích ñieåm laø queâ höông treân trôøix.

Vì theá, söï daán thaân xaây döïng hoøa bình vaø coâng lyù khoâng phaûi laø ñieàu phuï thuoäc ñoái vôùi caùc tín höõu Coâng Giaùo, nhöng laø ñieàu coát yeáu, vaø caàn phaûi chu toaøn trong tinh thaàn côûi môû ñoái vôùi caùc anh em thuoäc caùc Giaùo Hoäi vaø Coäng Hoäi Giaùo Hoäi khaùc, caùc tín höõu caùc toân giaùo khaùc, nhöõng ngöôøi nam nöõ thieän chí, cuøng chia seû vôùi hoï quan taâm veà hoøa bình vaø huynh ñeä.

Quaûng ñaïi daán thaân cho hoøa bình

21. Thaät laø moät lyù do ñeå hy voïng khi nhaän thaáy raèng maët duø coù nhieàu chöôùng ngaïi traàm troïng, nhöõng saùng kieán vaø caùc döï aùn hoøa bình tieáp tuïc phaùt trieån moãi ngaøy nhôø söï coäng taùc quaûng ñaïi cuûa nhieàu ngöôøi. Hoøa bình laø moät toøa nhaø luoân luoân ôû trong traïng thaùi ñöôïc xaây döïng. Coäng taùc vaøo vieäc xaây döïng naøy coù:

Caùc cha meï, soáng an bình trong gia ñình, laøm chöùng taù vaø giaùo duïc con caùi veà hoøa bình.

Caùc giaùo sö bieát thoâng truyeàn caùc giaù trò chaân chính ôû trong moïi laõnh vöïc kieán thöùc vaø trong gia saûn lòch söû vaø vaên hoùa cuûa nhaân loaïi;

Nhöõngngöôøi nam nöõ trong giôùi lao ñoäng ñöôïc ñoäng vieân ñeå môû roäng cuoäc chieán ngaøn ñôøi beânh vöïc phaåm giaù lao coâng trong taát caû nhöõng hoaøn caûnh môùi, treân bình dieän quoác teá, ñang ñoøi coâng baèng vaø lieân ñôùi.

Nhöõng ngöôøi caàm quyeàn ñang ñaët quyeát taâm beânh vöïc hoøa bình vaø coâng lyù ôû trung taâm hoaït ñoäng chính trò vaø ñaát nöôùc cuûa hoï;

Nhöõng ngöôøi ôû trong caùc toå chöùc quoác teá, nhieàu khi vôùi nhöõng phöông tieän ít oûi nhöng ñang hoaït ñoäng haøng ñaàu, nôi maø nguyeân söï kieän laø nhöõng ngöôøi xaây döïng hoøa bình cuõng loâi keùo theo nhöõng ruûi ro nguy hieåm cho an ninh baûn thaân cuûa hoï.

Caùc thaønh vieân nhöõng toå chöùc khoâng chính phuû, baèng nhöõng suy tö vaø haønh ñoäng, taïi caùc nôi treân theá giôùi vaø trong nhöõng hoaøn caûnh raát khaùc nhau, ñang taän tuûy phoøng ngöøa vaø giaûi quyeát caùc cuoäc xung ñoät.

Nhöõng tín höõu, xaùc tín raèng ñöùc tin chaân chính khoâng bao giôø sinh ra chieán tranh vaø baïo löïc, hoï ñang taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho chính nghóa hoøa bình vaø tình thöông, nhôø nhöõng cuoäc ñoái thoaïi ñaïi keát vaø lieân toân.

22. Toâi ñaëc bieät nghó ñeán caùc baïn, hôõi nhöõng ngöôøi treû, ñang traûi qua kinh nghieäm raát ñaëc bieät veà nhöõng ñieàu toát ñeïp trong cuoäc soáng vaø caùc baïn coù nhieäm vuï khoâng ñöôïc phí phaïm söï soáng. Taïi tröôøng hoïc vaø ñaïi hoõoïc, trong khuoân khoå coâng vieäc laøm, trong thôøi giôø raûnh roãi hoaëc trong theå thao, trong taát caû nhöõng gì caùc baïn laøm, haõy luoân ñeå cho tö töôûng naøy höôùng daãn caùc baïn: hoøa bình ôû trong caûc baïn, hoøa bình quanh caùc baûn, luoân luoân hoøa bình vaø hoøa bình vôùi moïi ngöôøi, hoøa bình cho moïi ngöôøi.

Vôùi nhöõng baïn treû, raát tieác laø ñaõ caûm nghieäm kinh nghieäm chieán tranh ñau thöông vaø ñang caûm thaáy haän thuï cay ñaéng, toâi naøi van caùc baïn: haõy laøm taát caû nhöõng gì coù theå ñeå tìm laïi con ñöôøng hoøa giaûi vaø tha thöù. Ñoù laø moät con ñöôøng khoù khaên, nhöng ñoù laø phöông teá duy nhaát coù theå giuùp caùc baïn nhìn töông lai trong nieàm hy voïng cho caùc baïn, cho concaùi, cho xöù xôû cuûa caùc baïn vaø cho toaøn nhaân loaïi.

Caùc baïn treû thaân meán, toâi seõ coøn dòp tieáp tuïc ñoái thoaïi vôùi caùc baïn, khi chuùng ta gaëp nhau taïi Roma, vaøo thaùng 8 tôùi ñaây, nhaân ngaøy Naêm Thaùnh daønh cho baùc baïn.

Qua moät trong nhöõng baøi dieãn vaên cuoái cuøng cuûa ngaøi, Ñöùc Giaùo Hoaøng Gioan 23 moät laàn nöõa ñaõ noùi xvôùi nhöõng ngöôøi thieän chíx ñeå môøi goïi hoï daán thaân trong moät chöông trình hoøa bình, döïa treân xtin möøng veà söï vaâng phuïc Thieân Chuùa, veà töø bi vaø tha thöùx. Vaø ngaøi noùi theâm raèng:xNhö theá, chaéc chaén laø ngoïn ñuoác saùng ngôøi cuûa hoøa bình seõ tieáp tuïc con ñöôøng, soi saùng nieàm vui vaø chieáu toûa aùnh saùng vaø ôn thaùnh cho taâm hoàn con ngöøôi treân maët ñaát, giuùp hoï khaùm phaù nhöõng khuoân maët anh em, khuoân maët baïn höõu, vöôït leân treân moïi bieân giôùix. Hôõi caùc baïn treû cuûa Naêm 2000, öôùc gì caùc baïn coù theå khaùm phaù vaø giuùp khaùm phaù nhöõng khuoân maët anh em vaø khuoân maët baïn höõu!

Trong Naêm Toaøn Xaù naøy, trong ñoù Giaùo Hoäi daán thaân caàu nguyeân cho hoøa bình baèng nhöõng lôøi khaån nguyeän ñaëc bieät, vôùi loøng thaûo kính, chuùng ta höôùng veà Meï Chuùa Gieâsu vaø khaån caàu Meï laø Nöõ Vöông Hoøa Bình, xin Meï roäng loøng ban cho chuùng ta nhöõng ôn laønh cuûa Meï vaø giuùp toaøn theå nhaân loaïi trôû thaønh moät gia ñình duy nhaát, trong lieân ñôùi vaø bình an.

Vatican, ngaøy 8 thaùng 12 naêm 1999
Gioan Phaoloâ 2, Giaùo Hoaøng.