1.1. Chæ coøn coù nöûa phaàn traêm tín höõu thuoäc caùc Giaùo Hoäi Thieân Chuùa Giaùo taïi Anh quoác ñi leã Chuùa Nhaät thoâi

VietCatholic News. 17/4/2000 LONDON (VB) -- Tuaàn Thaùnh ñaõ baét ñaàu vôùi moät tieân ñoaùn raèng caùc giaùo hoäi Thieân Chuùa taïi Anh Quoác seõ cheát vaø bò choân trong voøng 40 naêm tôùi. Giaùo hoäi seõ bieán daïng ra khoûi doøng chuû löu ñôøi soáng daân Anh, vôùi chæ 0.5% daân soá ñi döï leã Chuû Nhaät taïi baát kyø giaùo hoäi Thieân Chuùa naøo, theo moät phaân tích gia giaùo hoäi haøng ñaàu cuûa Anh. Tin naøy ñöôïc ñaêng treân baùo Independent News hoâm Chuû Nhaät.

Caùc buildings lòch söû seõ bò boû maëc cho hö hoûng, trong khi tín höõu bieán daïng daàn vaø haï taàng cô caáu nhaø thôø khoâng coøn ñöôïc chaêm soc nöõa vì khoâng coù tieàn töø caùc giaùo phaän. Ñoù laø tieân ñoaùn cuûa Peter Brieley trong moät cuoán saùch môùi phaùt haønh tuaàn naøy.

Taäp bieân khaûo "Steps to the Future" xuaát baûn bôûi Scripture Union tieân ñoaùn laø vieäc ñi nhaø thôø seõ thaáp kyû luïc trong 40 naêm tôùi, vaø roài 40% daân soá Anh seõ vaãn coù ñöùc tin vaøo toân giaùo, maëc duø tôùi 1/3 ngöôøi trong soá naøy seõ tu taäp caùc ñaïo khoâng thuoäc heä thoáng Thieân Chuùa Giaùo.

"Tình hình raát nghieâm troïng," theo lôøi Tieán Só Brierley, ngöôøi noåi tieáng nhaát nhôø coâng trình keát taäp baûn thaêm doø thöôøng nieân Church Attendance Survey. "Soá löôïng Ki Toâ Höõu seõ giaûm, vaø nhöõng ngöôøi coøn laïi cuõng khoâng bao nhieâu chòu ñi nhaø thôø."

Thoáng keâ naøy seõ gaây khuûng hoaûng cho 10,000 nhaø thôø Anh Giaùo taïi Anh Quoác. Vì luùc ñoù Giaùo Hoäi Anh Giaùo seõ khoâng coøn khaû naêng baûo quaûn soá nhaø thôø naøy.

Seõ suùt giaûm hôn nöõa laø soá ngöôøi gia nhaäp haøng nguõ tu só ôû Anh, vaø caùc trang Web seõ phaûi laø taát yeáu cho caùc nhaø thôø naøo muoán soáng soùt. Vaø seõ coù söï buøng noå vieäc "ñi nhaø thôø qua löôùi Internet" khi caùc tín höõu vaøo Internet ñeå tìm caùc caâu traû lôøi taâm linh thay vì caát chaân tôùi nhaø thôø.

"Neáu thôøi gian quaù ngaén nguûi vaø baïn coù theå döï Thaùnh Leã chæ caàn vaøi cuù nhaán baøn phím, thì roài ai cuõng laøm nhö vaäy."

Khaùm phaù treân cuûa tieán só Brierley ñöa ra chæ 5 thaùng sau khi aán baûn English Church Attendance Survey môùi nhaát cuûa oâng tung ra; ñaây laø baûn nghieân cöùu ñoäc laäp veà taát caû heä phaùi Thieân Chuùa. Cho thaáy hieän chæ coøn 7.5% daân Anh ñi nhaø thôø Chuû Nhaät, vaø neáu so vôùi thôøi gian 10 naêm qua, thì soá ngöôøi ñi nhaø thôø giaûm 22%.

Thieät haïi nhaát laø Anh Giaùo, vì Anh Giaùo chieám tôùi 40% toaøn boä möùc giaûm ñi nhaø thôø trong thôøi kyø töø 1989 tôùi 1998. Tín höõu ñi nhaø thôø Chuû Nhaät giaûm töø 1,266,300 coøn 980,600 ngöôøi.

Giaùo hoäi Methodist thieät haïi naëng thöù nhì, giaûm töø 512,300 coøn 379,000 tín höõu.

Ngöôïc laïi, Giaùo Hoäi Baptist coù möùc taêng 2%, vaø caùc giaùo hoäi môùi truyeàn baù phuùc aâm (Evangelical) thì taêng voït 38%.

Trong khi ñoù, Giaùo Hoäi Coâng Giaùo La Maõ giaûm töø 1,715,900 coøn 1,230,700 tín höõu, nhöng môùi tuaàn tröôùc, phaùt ngoân nhaân giaùo hoäi, Cha Kieron Conry, tieân ñoaùn tình hình seõ thay ñoåi, "Toâi khoâng chia xeû söï bi quan naøy. Ñuùng laø coù giaûm ñi töø thaäp nieân 1960s, nhöng tröôùc luùc ñoù thì vaãn taêng, do vaäy toâi mong ñôïi seõ coù thay ñoåi theo höôùng toát ñeïp."

Anh Giaùo môùi ñaây cuõng thay ñoåi caùch tính thoáng keâ, lyù luaän laø thoùi quen thôø phöông ñaõ linh ñoäng hôn, neân caùch tính soá ngöôøi ñi leã Chuû Nhaät seõ öôùc löôïng thaáp hôn soá ngöôøi töï xem hoï nhö thuoäc veà giaùo hoäi. Nghóa laø coù nhöõng ngöôøi ôû nhaø, nhöng vaãn xem mình nhö laø tín höõu. (Thieân Aân)

VietCatholic News. 16/4/2000 LOS ANGELES -- Sau cuoäc buùt chieán do vieäc coå ñoäng cho cuoán saùch môùi "Hitler's Pope: The Secret History of Pius XII," (Giaùo Hoaøng Cuûa Hitler: Tieåu Söû Bí maät cuûa ÑTC Pioâ XII) gaây neân gaàn ñaây, thoâng taán xaõ ZENIT ñaõ xin ñöôïc baøi caõi chính töøng ñieåm moät cuûa Tieán Só Peter Gumpel, S.J., moät trong nhöõng chuyeân gia raát coù uy tín veà Giaùo hoäi Coâng giaùo vaø veà Ñeä nhò Theá chieán. Laø linh muïc ñaët traùch vieäc phong chaân phöôùc cho Ñöùc Pioâ XII, Ngaøi ñaõ traûi qua nhieàu naêm söu taàm veà ñôøi soáng vaø nhöõng döõ kieän lòch söû veà con ngöôøi vaø trieàu ñaïi Giaùo hoaøng cuûa ÑTC Pacelli.

Nhaân dòp cuoán "The Jews, Pius XII and The Black Legend," cuûa kyù giaû vaø vaên sóû ngöôøi YÙ Antonio Gaspari, ñöôïc ra maét ôû Roma, TS Gumpel daõ ñi keát luaän cuoái cuøng raèng:"Sau khi ñoïc caû traêm ngaøn trang taøi lieäu veà vieäc phong chaân phöôùc, toâi caøng caûm thaáy xaùc quyeát raèng Ñöùc Pioâ XII laø moät vò thaùnh."

Taùc giaû Tieán Só Peter Gumpel, S.J. söû gia cuûa Giaùo hoäi, vaïch ra töøng ñieåm sai laàm cuûa oâng Cornwell. Nhaän thaáy ñaây laø moät taøi lieäu coù giaù vieát bôûi moät taùc giaû coù uy tín vaø hieän laø chuyeân vieân trong UÛy Ban Phong Thaùnh cho Ñöùc Pioâ XII, neân taùc giaû Gumpel vieát raát roõ moïi khía caïnh cuûa vaán ñeå neân chuùng toâi cho ñaêng taøi lieäu naøy haàu giuùp ñoäc giaû naøy hieåu roõ theâm veà vaán ñeà coù tính caùch lòch söû naøy. Baøi dòch nguyeân vaên baèng Anh ngöõ sang Vieät ngöõ ñöôïc Anh Chò Ñaøo Xuaân Vieân chuyeån ngöõ, VietCatholic cho ñaêng nguyeân vaên nhö sau:

Hình bìa cuoán saùch cuûa Cornwel laø caûnh Ñöùc Toång Giaùm Muïc Pacelli vöøa böôùc ra khoûi moät cô sôû cuûa chính quyeàn Ñöùc coù hai lính gaùc. Cuoäc vieáng thaêm naøy cuûa Ngaøi, luùc baáy giôø laø Khaâm söù Toøa Thaùnh, dieãn ra tröôùc naêm 1929, nghóa laø boán naêm tröôùc khi Hitler leân naém chính quyeàn (thaùng Gieâng 1933) . Söû duïng böùc hình naøy laø coù duïng yù gaây hieåu laàm vì Ñöùc Pacelli rôøi khoûi nöôùc Ñöùc naêm 1929 vaø khoâng bao giôø trôû laïi. Chuùng toâi ñaõ nhieàu laàn coâng khai phaûn khaùng caùi troø baån thæu vaø cuõ rích ñoù. Vieäc OÂng Cornwell ñaêng hình bìa naøy treân moät taïp chí taïi Hoa Kyø vaøi thaùng tröôùc ñaây, phôi baøy yù ñoà laøm toån thöông danh döï cuûa Ñöùc Pioâ XII .

Trang ñaàu cuûa cuoán saùch lieät keâ nhöõng taøi lieäu löu tröõ maø Cornwell noùi laø ñaõ tham khaûo. Danh saùch taøi lieäu naøy raát thoâ sô veà soá löôïng vaø keùm coûi veà chaát löôïng, cho moät cuoán saùch coù nhieàu cao voïng côõ ñoù. Nhieàu taøi lieäu caàn ñöôïc tham khaûo vaø coù theå tham khaûo ñaõ bò boû qua, ví duï nhö nhöõng taøi lieäu cuûa Ñöùc, cuûa YÙ, cuûa Myõ, cuûa Toøa aùn Quoác teá Nuremberg v...v.... Keå caû nhöõng taøi lieäu ñöôïc lieät keâ, cuõng khoâng ñöôïc tra cöùu vaø söû duïng moät caùch thaáu ñaùo. Phaàn nhieàu tö lieäu oâng Cornwell duøng laø khoâng quan troïng vaø oâng chæ trích ra nhöõng phaàn ñöôïc oâng choïn. OÂng Cornwell vieát dong daøi veà tình traïng cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo ôû Ñöùc nhöng khoâng bao giôø nhaéc ñeán coâng trình ñöùng ñaén, uyeân thaâm vaø khaûo cöùu raát coâng phu cuûa Tieán só Heinz Hirten noùi veà tình traïng cuûa ngöôøi Coâng giaùo Ñöùc khoaûn 1918- 1945. Nhieàu coâng trình tham khaûo ñöùng ñaén khaùc veà vaán ñeà naøy cuõng bò taùc giaû boû qua.

Phaàn ñaàu cuoán saùch cuûa Cornwell raát voâ vò. Thay vì taøi lieäu vöõng chaéc , ngöôøi ta tìm thaáy moät soá döõ kieän phoûng ñoaùn, vu vô, öôùc ñoaùn, ñaày aùc yù. OÂng Cornwell vieát nhieàu veà nhöõng Nghò Öôùc, lôø haún ñi taàm quan troïng muïc vuï caên baûn , gôïi yù vaø luoân quaû quyeát raèng muïc ñích cuûa Giaùo hoaøng laø cuûng coá theá löïc cuûa mình nhaát laø baûo ñaûm quyeàn boå nhieäm caùc Giaùm muïc theo nhö yùNgaøi muoán. OÂng Cornwell khoâng ñeà caäp ñeán nhöõng laïm duïng nhö chuû nghóa Josephinism raát phoå bieán ôû AÙo quoác vaø moät phaàn naøo ñoù caû ôû Bavaria. OÂng Cornwell vieát veà Chuû nghóa Hieän ñaïi maø khoâng heà nhaéc ñeán nhöõng nguy hieåm thaät söï cuûa noù (Loisy, Tyrrel) maø laïi taäp trung vaøo vieäc saên luøng baét nhöõng ngöôøi khoâng theo chính giaùo, thaät ra vieäc naøy ñaõ khoâng heà xaûy ñeán. Tuy nhieân khoâng heà coù chuùt baèng chöùng naøo cho thaáy Ñöùc Pacelli ñaõ döï phaàn naøo trong vieäc naøy. OÂng Cornwell khoâng noùi quaû quyeát raèng Ñöùc Pacelli döï phaàn vaøo söï kieän ñaùng tieác naøy, nhöng oâng ta aùm chæ raèng Ngaøi ñaõ soáng trong taâm traïng aáy vaøo buoåi thieáu thôøi.

Nghò Öôùc vôùi nöôùc Serbia.

Ngöôøi ta phaûi ghi nhaän raèng Nghò öôùc naøy do nöôùc Serbia ñoøi hoûi vaø Ñöùc Giaùo hoaøng khoâng bao giôø töø choái loaïi thöông löôïng ñoù. Luùc baáy giôø Ñöùc Pacelli ñang ôû trong moät cöông vò caáp döôùi.. Moãi böôùc thöông thuyeát ñeàu ñöôïc thöôïng caáp cuûa Ngaøi, Ñöùc Hoàng Y Tröôûng Boä Noäi vuï vaø Ñöùc Thaùnh Cha Benedict XV, duyeät xeùt. Cho raèng Ñöùc Pacelli, trong Nghò öôùc ñoù, ñaõ goùp phaàn vaøo söï buøng noå cuûa Ñeä Nhaát Theá chieán laø moät vieäc roõ raønh raønh laø voâ lyù maø khoâng moät nhaø hoïc giaûsaùng suoát naøo chaáp nhaän ñöôïc.

Ñöùc Pacelli, Ñaëc söù Toøa Thaùnh taïi Bavaria (1917) vaø Ñöùc quoác (1920- 1929).

Tính caùch chaân thaät cuûa hoaït ñoäng naøy bò pheát leân moät lôùp sôn haøo nhoaùng giaû taïo. Sö noåi daäy ôû Munich naêm 1919 ñöôïc thoåi phoàng. Trong baùo caùo Ngaøi gôûi veà Boä Tröôûng Noäi vuï, döõ kieän nhöõng laõnh ñao khuûng boá laø ngöôøi Do thaùi ñöôïc gôûi töø Nga soâ ñeán ( cuõng nhö nhöõng ngöôøi laõnh ñaïo caùc cuoäc caùch maïng Baù linh laø do ngöôøi Do thaùi, ñöôïc gôûi töø Nga soâ ñeán, [ Karl Liebknecht and Rosa Luxemburg] cuõng nhö Bela Kun ôû Hung gia Lôïi ) laø nhöõng döõ kieän lòch söû. Neâu leân nhöõng döõ kieän treân khoâng coù gì laø choáng Do thaùi caû, nhö oâng Cornwell aùm chæ. Caàn phaûi neâu roû ai laø laõnh ñaïo cuûa boïn khuûng boá ôû Munich haàu cho Beà treân cuûa Ñöùc Pacelli coù theå hieåu ñöôïc raèng ñoù laø moät phaàn cuûa aâm möu Coïng saûn Lieân soâ hoøng baønh tröôùng theá löïc sang caùc nöôùc Taây phöông.

Ñöùc Pacelli vaø Hitler.

Trong moät soá taùc phaåm maø oâng noùi ñaõ tham khaûo, Cornwell noùi ñeán moät cuoán saùch trong ñoù naêm 1929, nghóa laø boán naêm tröôùc khi Hitler leân caàm quyeàn (thaùng Gieâng 1933), ñaõ noùi roõ laø Ñöùc Pacelli caûnh caùo Hitler vôùi lôøi leõ nghieâm khaéc vaø Ngaøi khoâng theå hieåu ñöôïc raèng keå caû nhöõng ngöôøi Ñöùc thoâng thaùi laïi khoâng chia seû söï xeùt ñoaùn hoaøn toaøn tieâu cöïc naày cuûa Ngaøi. OÂng Cornwell boû qua lôøi noùi ñoù. Hoaëc laø oâng khoâng ñoïc cuoán saùch ñoù hay laø oâng coá tình boû qua lôøi phaùt bieåu naøy vaø nhöõng lôøi phaùt bieåu töông töï khaùc, coù theå minh xaùc ñöôïc yù kieán cuûa Ngaøi, chæ vì ñieàu aáy khoâng phuø hôïp vôùi khuynh höôùng phaù hoaïi cuûa oâng ta chaêng ?

Nghò öôùc vôùi Ñöùc Quoác Xaõ.

Ñaây cuõng vaäy. Luùc baáy giôø, nhieàu laàn Hitler ñoøi hoûi moät Nghò öôùc vôi nhöõng lôøi leõ tích cöïc vôùi hai giaùo hoäi Kitoâ giaùo ôû Ñöùc. Neáu Ñöùc Pioâ XII ñaõ töø choái thöông löôïng, Hitler ñaõ coù theå traùch: Toâi ñaõ ñöa tay hoøa bình ra , nhöng quyù vò ñaõ taøn nhaãn baùt boû.. Söï baùch haïi ngöôøi Coâng giaùo ñaõ saún coùù ôû möùc ñòa phöông coù theå trôû thaønh chính thöùc vaø khoác lieät (Ghi chuù: Khi caùc Giaùm muïc Ñöùc phaûn khaùng nhöõng söï baùch haïi ôû caùc ñòa phöông thì Hitler luoân luoân choáng cheá raèng oâng khoâng ñöôïc bieát nhöõng vieäc aáy vaø cuõng khoâng taùn thaønh. OÂng Cornwell khoâng ñeà caäp ñeán söï vieäc naøy. Cuõng nhö theá, oâng ta "phaùt lôø ñi" hay ít nöõa khoâng bao giôø nhaéc ñeán raèng Nghò öôùc naøy "khoâng phaûi" laø caùi thoûa hieäp quoác teá ñaàu tieân kyù vôùi Hitler, Nghò öôùc naøy theo sau moät hieäp öôùc khaùc coøn goïi laø"hieäp öôùc töù cöôøng"(Anh , Phaùp, YÙ, Ñöùc; kyù taïi Milan). Ñöùc Pacelli bieát raèng Ngaøi khoâng theå tín thaùc vaøo Hitler vaø ñeà caäp ñieàu naøy vôùi nhaø ngoaïi giao Anh quoác Kirkpatrick vaøi tuaàn sau khi dieãn ñaït Nghò öôùc (20 thaùng 7, 1933). Söï quaû quyeát cuûa oâng Cornwell raèng Nghò öôùc ñaõ caûn trôû sinh hoaït chính trò vaø xaõ hoäi cuûa ngöôøi Coâng giaùo laø hoaøn toaøn sai laàm. Hai beân ñaõ ñoàng yù raèng linh muïc vaø tu só khoâng ñöôïc tham gia chính trò"ñaõng phaùi"

Taïi Toøa Nuremberg, Boä tröôûng Boä Ngoaïi Giao, Gioachim v. Ribbentrop, xaùc nhaän raèng Ñöùc Pacelli vôùi tö caùch laø Boä tröôûng Noäi vuï, ñaõ gôûi nhieàu phaûn khaùng veà nhöõng vi phaïm Nghò öôùc, nhöng haàu nhö laø luoân luoân bò queân laõng. Cuoái cuøng naêm 1937, Thoâng ñieäp" Mit brennender Sorge" ñöôïc ban haønh vôùi söï lo laéng"noùng boûng" chöù khoâng phaûi" vôùi "loøng caûm ôn saâu xa" nhö oâng Cornwell ñaõ dòch sai.Taùc giaû chính cuûa söï phaûn khaùng maõnh lieät ñoù laø Ñöùc Pacelli, "Giaùo Hoaøng cuûa Hitler"!!!.OÂng Cornwell cuõng giaûm ñi söï quan troïng hay coá tình queân söï leân aùn gaét gao Ñöùc Quoác Xaõ cuûa Ñöùc Pacelli khi Ngaøi ñaïi dieän cho Ñöùc Giaùo Hoaøng taïi Loä Ñöùc, Lisieux, Ba leâ, Budapest. Söï thaät thì khoâng bao giôø Ngaøi neâu ñích danh Hitler hay Ñöùc Quoác Xaõ, nhöng moïi ngöôøi ñeàu hieåu Ngaøi leân aùn ai. Neáu oâng Cornwell thaät tình muoán minh xaùc ñieàu ñoù thì vieäc ñoïc nhöõng taïp chí vaø nhöõng tôø baùo ôû Myõ, Anh, Phaùp, Hoøa Lan.v...v...ñaõ coù theå giuùp oâng saùng toû vieäc aáy. Ñoù laø chöa ñeà caäp ñeán nhböõng saùch baùo cuûa Ñöùc Quoác Xaõ maø oâng Cornwell trong suoát cuoán saùch, ñaõ coá yù laõng queân vaø ñaùnh giaù heát söùc thaáp. Phaûi nhôù raèng: moãi lôøi phaùt bieåu veà vieäc aáy laøm cho tình traïng cuûa ngöôøi Coâng giaùo ôû Ñöùc (cuõng nhö ôû nhöõng nöôùc bò Ñöùc xaâm chieám sau naøy) caøng theâm khoù khaên.

Ñöùc Giaùo Hoaøng Pioâ XII

OÂng Cornwell coi nheï nhöõng coá gaéng thaät söï cuûa Ñöùc Pioâ XII nhaèm ngaên chaën Ñeä NhòTheá Chieán vaø cheá gieãu thoâng ñòeâp ñaàu tieân cuûa Ngaøi (aán haønh vaøo ñaàu Ñeä NhòTheá Chieán ). Thaät söï thì neáu thoâng ñòeâp naøy khoâng ñaùng keå nhö oâng Cornwell muoán chuùng ta tin , thì taïi sao phe Ñoàng Minh ñaõ thaû 88000 baûn sao thoâng ñòp naøy xuoáng nöôùc Ñöùc, nôi maø thoâng ñieäp naøy khoâng ñöôïc pheùp phoå bieán ? Leõ dó nhieân, oâng Cornwell khoâng ñeà caäp gì ñeán coâng taùc naøy cuûa phe Ñoàng Minh. Vì khoâng bieát chaêng? Nhöng vieäc aáy coù theå xaùc quyeát ñöôïc qua vaên baûn maø oâng Cornwell ñaõ coá tình khoâng nhaéc ñeán trong khi ghi cheùp tieåu söû vaø döõ kieän lòch söû .

Ñöùc Pioâ XII vaø Nhöõng Nöôùc bò Ñöùc Chieám Ñoùng.

Qua nhieàu dieãn vaên, Ñöùc Pioâ XII ñaõ nhieàu laàn phaûn khaùng vieäc ñoái xöû baát coâng ôû caùc nöôùc bò chieám ñoùng. Tuy nhieân, ñaëc bieät laø caùc Giaùm muïc Ba lan--ngoaïi tröø nhöõng Giaùm muïc ñaõ troán thoaùt ñöôïc khoûi Balan vaø soáng an toaøn ôû ngoaïi quoác nhö Ñöùc Hoàng Y Hlond vaø Ñöùc Giaùm Muïc Radonski--ñaõ xin Ñöùc Giaùo Hoaøng ñöøng phaûn khaùng nöõa, vì chaúng coù ích lôïi gì maø chæ laøm cho tình hình ñaøn aùp vaø baùch haïi traàm troïng hôn. Ñieån hình vaø thöôøng ñöôïc ñeà caäp ñeán laø böùc thö Ñöùc Pioâ XII gôûi cho Toång Giaùm Muïc Sapieha( Krakow), nhôø linh muïc tuyeân uùy thaønh Maltese, ñi trong chuyeán xe hoûa cöùu trô, chuyeån giao. Khi ñoïc thö naøy xong, Ngaøi neùm thö vaøo löûa ñoát ngay, noùi raèng neáu chaúng may moät baûn sao naøy rôi vaøo tay boïn (coâng an ) Gestapo thì taát caû linh muïc Balan seõ bò saùt haïi. Ñieån hình laø haèng ngaøn linh muïc Balan vaø caùc nöôùc khaùc ñaõ bò Ñöùc Quoác Xaõ saùt haïi vaø taùc phaåm cuûa Giaùo sö Tieán Só von Hehl (ñang ñöôïc taùi baûn laàn thöù ba): "Priester unter Hitler Terror" (Haøng Linh muïc--ôû Ñöùc--Döôùi Söï Khuûng Boá cuûa Hitler) ñaõ khoâng bao giôø ñöôïc oâng Cornwell ñeà caäp ñeán. Noùi chung, chuùng ta phaûi noùi raèng oâng Cornwell, vì chöa bao giôø soáng trong moät nöôùc coù moät toå chöùc coâng an chaët cheû, khoâng bieát chuùt naøo veà tình traïng thoâng thöôøng cuûa nhöõng nöôùc nhö vaäy, vaø do ñoù phaàn nhieàu nhöõng phaùn ñoaùn , nhaän ñònh, gôïi yù v...v.. laø hoaøn toaøn khoâng thöïc teá, aûo töôûng vaø khoâng ñuùng thôøi gian. Ñöùng treân quan ñieåm lòch söû hoïc, ngöôøi ta phaûi coù khaû naêng hieåu ñöôïc hoaøn caûnh luùc baáy giôø chöù ñöøng phaùn ñoaùn vôùi caùi nhaän thöùc töø hoaøn caûnh cuûa nhöõng nöôùc töï do hieän nay.Tieán haønh cuoäc söu taàm taøi lieäu moät caùch voâ traùch nhieäm nhö vaäy laø moät loãi naëng ñöôïc tìm thaáy cuøng khaép trong cuoán saùch cuûa oâng Cornwell..

OÂng Cornwell vaø caùc Giaùm Muïc Ñöùc.

Söï nhaän xeùt cuûa oâng Cornwell veà caùc Giaùm muïc Ñöùc raát laø khoâng coâng baèng. Tröôùc khi Hitler ñöôïc boå nhieäm laøm Thuû laõnh, caùc ngaøi ñaõ nhieàu laàn caûnh caùo boïn Ñöùc Quoác Xaõ veà caùi "Weltanschauung" (yù thöùc heä) ngoaïi ñaïo cuûa hoï. Khi Hitler ñöôïc chính thöùc boå nhieäm Thuû laõnh cuûa nöôùc Ñöùc, hai beân ñaõ phaûi tìm ra moät "taïm öôùc soáng chung" (modus vivendi). Luùc baáy giôø, caùc Giaùm muïc, nhöõng chính trò gia Ñöùc, vaø nhieàu ngöôøi Do thaùi goác Ñöùc, khoâng bieát Hitler seõ laøm gì sau khi oâng thaønh laäp chính phuû.. Tuy nhieân, caùc Giaùm muïc "khoâng heà" chaáp nhaän yù thöùc heä cuûa oâng ta vaø ngaøy caøng phaûn ñoái haønh ñoäng cuûa oâng. Ñöùc Giaùm muïc Gruber (Toång Giaùm muïc Freiburg) maø oâng Cornwell goò laø "Giaùm muïc naâu" ban ñaàu ñöôïc tín nhieäm nhôø nhöõng coá gaéng ñi ñeán moät thoûa thuaän vôùi Hitler, nhöng khoâng bao laâu sau, trôû neân moät ñoái laäp gay gaét cuûa cheá ñoä aáy. Caùi maø oâng Cornwell khoâng noùi ñeán laø, trong nhieàu baûn baùo caùo cuûa Gestapo, ngöôøi ta coù theå nhaän thaáy raèng chöøng naøo maø Giaùo hoäi Coâng giaùo coù chuùt aûnh höôûng treân quaàn chuùng , thì yù thöùc heä Ñöùc Quoác Xaõ seõ khoâng bao giôø ñöôïc ña soá nhaân daân Ñöùc chaáp nhaän. Taùc phaåm noåi tieáng cuûa Boberach, ñaêng taûi nhöõng baùo caùo noäi boä cuûa Gestapo ñaõ, dó nhieân, khoâng heà ñöôïc oâng Cornwel nhaéc ñeán moät laàn naøo.

Ñöùc Pioâ XII vaø laäp tröôøng trung laäp truyeàn thoáng cuûa Toøa thaùnh:

Caû hai phe trong Ñeä NhòTheá Chieán gaây aùp löïc treân Ñöùc Pioâ XII ñeå Ngaøi khai "thaùnh chieán": moät maët, nhöõng ngöôøi choáng Hitler ñoøi Ñöùc Giaùo Hoaøng vaän ñoäng choáng Ñöùc Quoác Xaõ; maët khaùc, Hitler gaây aùp löïc buoäc Ngaøi vaän ñoäng choáng phe Boân Sô Vít. Yeâu saùch cuûa caû hai phe ñeàu laø voâ lyù, vì raèng phe Boân sô Vít ñaõ phaïm vaø coøn tieáp tuïc phaïm nhieàu toäi aùc vaø baùch haïi moïi hình thöùc tín ngöôûng; vaø phe Ñöùc Quoác Xaõ cuõng ñaõ phaïm nhöõng toäi naøy (ngoaïi tröø soá ngöôøi Theä phaûn uûng hoä ñaéc löïc Hitler thì ñöôïc tha)

Ñöùc Pioâ XII vaø ngöôøi Do thaùi.

Trong Theá Chieán II, vaø cho ñeán 5 naêm sau khi Ngaøi qua ñôøi (ngaøy 9 thaùng 10 naêm 1958), Ñöùc Pioâ XII ñöôïc ñuû thöù toå chöùc Do thaùi, tröôûng Rabbi cuûa nhieàu nöôùc vaø nhaát laø cuûa Hoa Kyø taùn tuïng (xem baøi cuûa toâi trong "The Tablet" vaø baøi "In defense of Pius XII trong tuaàn san Newsweek). Cuoäc tranh luaän ñeå xem moät söï phaûn ñoái toäi aùc gaây neân cho ngöôøi Do thaùi, seõ coù taùc duïng gì, coù leû seû tieáp tuïc ôû moät möùc ñoä cao, do nhöõng kyù giaû coù thaønh kieán vaø khoâng voâ tö muoán gieøm pha Giaùo hoäi Coâng giaùo.

Theo thieån yù ñöôïc caân nhaéc kyû cuûa toâi, thì moät söï phaûn khaùng coâng khai ñaõ khoâng theå cöùu moät ngöôøi Do thaùi naøo. Ñieàu aáy chæ laøm cho vieäc baùch haïi caû Coâng giaùo laãn Do thaùi traàm troïng theâm. Hôn nöõa söï phaûn khaùng coù theå caûn trôû hay treân thöïc teá laøm cho söï giuùp ñôõ ngöôùi Do thaùi trong im laëng, döôùi baát cöù hình thöùc naøo, khoâng theå thöïc hieän ñöôïc. Ai cuõng coâng nhaän raèng khoâng coù toå chöùc naøo ñaõ cöùu ñöôïc nhieàu ngöôøi Do thaùi baèng Giaùo hoäi Coâng giaùo vaø coâng taùc aáy ñaõ ñöôïc Ñöùc Pioâ XII ra leänh. Ngaøi bieát roõ vaø ñaõ ghi laïi raèng söï "im laëng" naøy , moät ngaøy naøo ñoù seõ ñöôïc duøng ñeå leân aùn Ngaøi, tuy nhieân söï "im laëng" aáy khoâng phaûi laø moät söï "yeân laëng" ñaâu, cho nhöõng ai muoán nghe vaø hieåu. Daãu vaäy, Ngaøi chaúng quan taâm ñeán danh döï cuûa Ngaøi maø chæ chuù troïng ñeán vieäc cöùu maïng soáng cuûa ngöôøi Do thaùi vaø chæ coù vieäc ñoù laø moät quyeát ñònh ñuùng ñaéng, ñoøi hoûi nhieàu khoân ngoan vaø can ñaûm. Chæ vì oâng Cornwell quaù ngaây ngoâ khoâng hieåu ñieàu ñoù thoâi. OÂng ta khoâng thöøa nhaän giaù trò cuûa nhöõng döõ kieän, khi xem thöôøng oâng Pinchas E. Lapide vì oâng naøy ca tuïng ñöùc Pioâ XII vaø cho raèng oâng ta coù yù ñoà gì ñoù, nhöng oâng Cornwell laïi khoâng tröng ñöôïc baèng chöùng naøo.

OÂng Cornwell cuõng khoâng bao giôø töï hoûi mình taïi sao vieäc taäp trung 8000 ngöôøi Roma goác Do thaùi thaùng 10 naêm 1943 ñaõ ñöôïc ñình chæ sau khi khoaûn 1000 ngöôøi Roma goác Do thaùi bò taäp trung . OÂng ta ñaõ töôøng thuaät sai laïc hoaøn toaøn buoåi gaëp gôõ giöõa oâng Boä tröôûng Boä Noäi vuï Maglione vôùi Ñaïi söù Ñöùc von Weizscker, ñöôïc môøi vaøo Toøa thaùnh Vatican do lôøi yeõu caàu khaån caáp nhaân danh Ñöùc Pioâ XII. Ñaïi söù Weizscker ñoùng moät vai troø khoâng roõ raøng. E raèng söï phaûn khaùng chính thöùc cuûa Toøa Thaùnh seõ choïc giaän Hitler, oâng ta laïi trình baøy thaùi ñoä quaù hieàn hoøa cuûa Toøa thaùnh cho Hitler vaø ñieàu naøy ñöôïc trình baøy roõ raøng qua phieân toøa Nuremberg maø oâng Cornwell ñaõ lôø ñi hoaøn toaøn. Nhöng coøn nhieàu söï kieän hay hôn nöûa. Ñöùc Pioâ XII phaùi ngöôøi ñeán gaëp vieân chæ huy quaân ñoäi Ñöùc ôû Roma, thieáu töôùng Rainer Stahel, moät sæ quan goác AÙo thuoäc tröôøng phaùi cuû. Con ngöôøi coù nhaân tính naøy gôûi moät ñieän vaên thaúng cho Ñaïi töôùng Himmler. Lyù do oâng ñöa ra laø bieän phaùp maïnh naøy nhaèm vaøo ngöôøi Do thaùi goác YÙ ñaõ laøm xaùo troän chöông trình haønh quaân cuûa OÂng nhaèm taêng cöôøng nhöõng sö ñoaøn quaân Ñöùc ñang chieán ñaáu xa veá phía Nam Roma vaø coøn coù theå taïo neân nhieàu vaán ñeà nghieâm troïng ngay taïi Roma. Nhöng coù moät lyù do khaùc khoâng keùm phaàn quan troïng, ñoù laø söï baát maõn cuûa oâng tröôùc nhöõng haønh ñoäng toäi aùc cuûa Gestapo vaø loøng thöông xoùt ngöôøi Do thaùi cuûa oâng. Söï can thieäp cuûa oâng ñaõ ñaït ñöôïc keát quaû. Töôùng Himmler lieàn ra leänh chaám döùt vieäc löu ñaøy. Nhôø vaäy maø haèng ngaøn ngöôøi Do thaùi theo leänh cuûa Ñöùc Pioâ XII ñöôïc che daáu trong toøa thaùnh Vatican vaø trong hôn 150 cô sôû toân giaùo ôû Roma. Taát caû nhöõng vòeâc naøy, dó nhieân, khoâng ñöôïc oâng Cornwell noùi ñeán. Vieäc Ñöùc Pioâ XII khoâng theå laøm gì ñöôïc tröôùc söï tröøng phaït traû ñuõa, sau khi 33 ngöôøi caûnh saùt Ñöùc bò quaân "khaùng chieán" YÙ gieát (chöù khoâng phaûi Nam Tyrolian) , ñaõ ñöôïc chöùng minh nhieàu naêm qua. Söï tröøng phaït traû ñuõa ñöôïc thi haønh trong voøng 24 giôø sau cuoäc taán coâng, theo chính leänh cuûa Hitler. Cuoäc tröøng phaït coù thaät nhöng khoâng ai bieát veà noäi dung. Moïi coá gaéng cuûa nhöõng giaùo só do Ñöùc Pioâ XII gôûi ñi gaëp chính quyeàn Ñöùc ñeàu thaát baïi vì khoâng ñeán gaëp hoï ñöôïc kòp giôø. Coøn hai nhaän xeùt rieâng tö nöûa.OÂng Cornwell than phieàn raèng baûn töôøng trình oâng Riegner gôûi töø Thuïy só ñeán Roma khoâng ñöôïc ñaêng taûi trong "Coâng haøm vaø Taøi lieäu cuûa Toøa thaùnh thôøi Ñeä nhò Theá chieán". Söï thaät thì oâng Riegner ñaõ trao baûn töôøng trình naøy cho vò daïi dieän cuûa Ñöùc Giaùo hoaøng ôû Thuïy só thaùng Ba naêm 1942 vaø nhö vaäy laø vaøi thaùng sau Hoäi nghò Wannsee ( 20 thaùng Gieâng 1942). Baûn töôøng trình naøy chæ ñeán Toøa thaùnh Vatican vaøo thaùng Möôøi naêm 1942, nhö ghi roõ trong thö khaån cuûa vò Ñaïi dieän Toøa thaùnh ñöôïc ñaêng taûi trong "Coâng haøm vaø Taøi lieäu", trong ñoù baùo caùo cuûa Riegner ñöôïc noùi ñeán.. Tuy nhieân khi nhìn vaøo söï kieän--nhaát laø trong thôøi chieán--khoâng theå naøo kieåm chöùng söï trung thöïc khaùch quan cuûa caùc söï kieän ghi trong baùo caùo naøy. Boä Noäi vuï Hoa kyø ñaõ baøy toû nghi ngôø nhöõng loaïi baùo caùo nhö theá naøy vaø xin Toøa thaùnh Vatican xaùc nhaän.

Söï kieän thöù hai laø cuoäïc hoäi ñaøm giöõa oâng Tillman, nhaø ngoaïi giao Hoa kyø, vaø Ñöùc Pioâ XII. OÂng Cornwell quan troïng hoùa vieäc naøy. OÂng ta noùi raèng cuoäc hoäi ñaøm naøy dieãn ra ngaøy 18 thaùng Möôøi naêm 1943, vaøi ngaøy sau cuoäc taäp trung 1000 ngöôøi Do thaùi. OÂng ta leân aùn Ñöùc Pioâ XII ít quan taâm ñeán soá phaän cuûa ngöôøi Do thaùi vì Ngaøi chaúng heà ñeà caäp ñeán hoï. Toaøn theå laäp luaän ñoù khoâng ñöùng vöõng. Thaät theá, thö khaån cuûa oâng Tillerman veà cuoäc hoäi ñaøm vôùi Ñöùc Pioâ XII ñeà ngaøy 19 thaùng Möôøi chöù khoâng phaûi 18 thaùng Möôøi. Thaät vaäy, ngay caû ngaøy 19 cuõng sai. Cuoäc hoäi ñaøm dieãn ra ngaøy 14 thaùng Möôøi. Söï kieän naøy ñöôïc ghi chính xaùc trong danh saùch nhöõng nhaø ngoaïi giao ñöôïc tieáp kieán Ñöùc Giaùo hoaøng. Söï kieän hoäi ñaøm naøy coøn ñöôïc ghi trong hai tuyeån taäp khaùc nhau cuûa "Coâng haøm vaø Taøi lieäu" ñaõ ñöôïc oâng Cornwell trích ra trong danh saùch ngaén nguûi veà caùc vaên thö löu tröû cuûa oâng, maø roõ raøng laø oâng khoâng ñoïc kyõ hay khoâng ñoïc gì heát.

Phaûi chaêng Ñöùc Pioâ XII laø Giaùo hoaøng cuûa Hitler?

Toâi ñaõ noùi roõ Ñöùc Pacelli ñaõ nghó vaø noùi gì veà Hitler töø ñaàu naêm 1929. Caàn phaûi theâm vaøo ñoù laø ngöôøi ta ghi cheùp Ngaøi thöôøng noùi raèng neáu Hitler thaéng traän trong Ñeä nhò Theá chieán thì Giaùo hoäi Coâng giaùo ôû AÂu chaâu seõ suïp ñoå. Hôn nöõa, neáu quaû thaät Ngaøi laø vò Giaùo hoaøng cuûa Hitler, thì taïi sao Ngaøi laïi gôûi cho chính phuû Anh baûn ñeà nghò cuûa nhoùm töôùng laõnh Ñöùc choáng Hitler. Nhoùm naøy doï xem Anh quoác coù soáng hoøa bình vôùi Ñöùc neáu nhoùm naøy thaønh coâng trong vieäc baét giöõ vaø buoäc Hitler phaûi rôøi khoûi chính quyeàn khoâng. Nhaân ñaây cuõng xin noùi laø khoâng phaûi moät só quan caáp taù, ñaïi taù Oster, maø laø moät trung töôùng boán sao, Ludwig Beck, laø taùc giaû cuûa ñeà nghò naøy. Töôùng naøy töøng laø Tham möu tröôûng Quaân ñoäi Ñöùc, nhöng naêm 1938, ñaõ töø chöùc vì nhaän thaáy Hitler ñaõ phaïm toäi taán coâng nhieàu nöôùc, tuy ñaõ kyù hoøa öôùc vôùi hoï . Ñöùc Pacelli ñaõ bieát vaø quí töôùng Beck vì tính cöông tröïc vaø thanh lieâm cuûa oâng, khi Ngaøi laø Khaâm söù Toøa thaùnh ôû Baù linh . Neáu Ñöùc Pioâ XII laø "giaùo hoaøng cuûa Hitler", thì sao Ngaøi laïi nhuùng tay vaøo vieäc laøm trung gian nguy hieåm nhö vaäy? Vaø ñaây nöõa: sau vuï Pearl Harbor, Hoa kyø trôû thaønh ñoàng minh cuûa Nga; ngöôøi Coâng giaùo Hoa kyø phaân vaân töï hoûi coù neân saûn xuaát vuõ khí gôûi cho nöôùc Nga coïng saûn hay khoâng, vì naêm 1937, trong thoâng ñòeâp "Divini Redemptoris", Ñöùc Pioâ XI caám khoâng cho ngöôøi Coâng giaùo laøm baát cöù vieäc gì giuùp cho Coïng saûn. Bieát ñöôïc ñieàu naøy, Ñöùc Pioâ XII chæ thò cho vò Khaâm söù Toøa thaùnh ôû Washington, Toång Giaùm muïc Amleto Cicognatò (sau naøy laø Boä tröôûng Boä Noäi vuï) gôïi yù cho moät hay vaøi Giaùm muïc Myõ coù uy tín phoå bieán moät tuyeân ngoân sau ñaây: laäp tröôøng cuûa Giaùo hoäi Coâng giaùo ñoái vôùi cheá ñoä Coïng saûn vaãn khoâng thay ñoåi. Tuy nhieân Giaùo hoäi khoâng choáng nhaân daân Nga. Nhöng baây giôø nhaân daân Nga bò taán coâng thì ngöôøi Coâng giaùo khoâng co ùthaéc maéc gì trong vieäc giuùp ñôõ hoï vì hoï ñang bò taán coâng moät caùch voâ lyù. Ít nöõa laø coù moät giaùm muïc Myõ cho phoå bieán tuyeân ngoân naøy vaø ñöôïc caùc giaùm muïc khaùc hoå trôï. Dó nhieân ngöôøi ta coù theå hieåu laø do ai maø vaán ñeà naøy ñöôïc giaûi quyeát. Nhö vaäy thì laøm sao maø goïi Ñöùc Pioâ XII laø "giaùo hoaøng cuûa Hitler"? Neáu thaät Ngaøi laø nhö vaäy, thì dó nhieân Ngaøi seõ khoâng bao giôø ra tuyeân ngoân aáy. Ngaøi ñaõ coù theå keâu goïi thaùnh chieán choáng Coïng saûn Nga. Maëc duø aùp löïc cuûa Ñöùc quoác xaõ, Ngaøi cöông quyeát vaø can ñaûm töø choái.

Ñöùc Pioâ XII vaø Coäng Saûn

Söû kieän chöùng minh roõ raøng laø Ñöùc Pioâ XII choáng ñoái ñeán cuøng caû hai chuû nghóa Xaõ hoäi vaø Coäng saûn. Sau khi caân nhaéc moïi söï, roõ raøng trong yù nghó cuûa Ngaøi, veà laâu veà daøi Coäng saûn seû laø moái ñe doïa lôùn hôn cho toaøn theá giôùi vaø cho Kitoâ giaùo. OÂng Churchill cuõng ñoàng quan ñieåm nhö vaäy. Ngaøi khoâng bao giôø san seû caùi nhìn laïc quan cuûa Toång thoáng Roâsevelt khi oâng ta tin raèng Coäng saûn Nga coù theå thay ñoåi lyù thuyeát vaø thaùi ñoä ñoái vôùi caùc toân giaùo. Vaø roài lòch söû ñaõ chöùng minh ai ñuùng , ai sai. Taùc phaåm cuûa Glennon "The Cardinal Spellman's Story" Tieåu söû cuûa Ñöùc Hoàng Y Spellman) ñaõ noùi leân raát roû vaán ñeà naøy. Ñöùc Hoàng Y ñaõ nhieàu laàn tröïc tieáp gaëp Roâsevelt vaø taùc phaåm cuûa oâng Glennon ñaõ ñöôïc xuaát baûn khi Ñöùc Spellman coøn soáng. OÂng Cornwell noùi ñeán cuoán saùch naày, nhöng oâng traùnh khoâng ñaõ ñoäng ñeán nhöõng trang saùch raát quan troïng naày.

Ñöùc Pioâ XII vaø caùi goïi laø chính saùch nhaân nhöôïng vôùi Hitler

Toâi ñaõ coù laàn ñeà caäp ñeán vai troø cuûa Ñöùc Pacelli trong döï thaûo thoâng ñieäp "Mit brennender Sorge".Toâi cuõng noùi ñeán caùc baøi dieãn vaên cuûa Ngaøi khi ñaïi dieän Ñöùc Giaùo hoaøng ôû Loä ñöùc, Ba leâ, Budapest v..v. Theo nghi leã ngoaïi giao, vò Taân Giaùo Hoaøng thoâng baùo cho caùc chính phuû coù lieân heä ngoaïi giao vôùi Toøa Thaùnh bieát khi coù cuoäc baàu cöû giaùo hoaøng. Vì ñoù, Ñöùc Pioâ XII caàn phaûi gôûi cho Hitler moät thö baùo, lôøi vaên raát oân hoøa. Vaøo thôøi cao ñieåm cuûa cuoäc tranh chaáp Kulturkampf ( giöõa Giaùo hoäi vaø Chính quyeàn Ñöùc), ñöùc taân Giaùo hoaøng Leâo XIII cuõng ñaõ gôûi moät thö töông töï cho Quoác Tröôûng Ñöùc , OÂng Bismark, vaø nhôø ñoù laøm dòu söï caêng thaúng giöõa ñoâi beân. Ñöùc Pioâ XII cuõng laøm nhö vaäy, tuy nhieân Ngaøi khoâng coù aûo voïng. Ngaøi noùi : chuùng ta phaûi toû thieän chí muoán hoøa bình; neáu ñoái phöông khoâng muoán hoøa bình thì chuùng ta môùi choáng ñoái. Khi traùch moùc söï nhaân nhöôïng , ngöôøi ta phaûi hoûi xem Phaùp vaø Anh ñaõ haønh ñoäng ra sao? Ngay töø ñaàu hoï ñaõ phaûi nhöôïng boä Hitler, moät vieäc maø hoï töø choái laøm ñoái vôùi chính quyeàn daân chuû Ñöùc tröôùc thôøi Hitler. Anh vaø Phaùp luoân thua Hitler ôû vuøng phi quaân söï ôû phía taây soâng Rhine; trong thoûa hieäp Fleet giöõa Anh vaø Ñöùc; aùp duïng nghóa vuï quaân söï cho taát caû thanh nieân. Nhöng quan troïng hôn caû laø vaøo naêm 1937, trong thoâng ñieäp "Mit brennender Sorge" Toøa thaùnh leân aùn roõ raøng vaø maïnh meõ raèng Hitler laø ngöôøi khoâng ñaùng tin caäy vaø nhöõng hieäp öôùc oâng kyù laø voâ giaù trò. Vaø roâì, moät naêm sau, hoäi nghò xui xeûo Munich dieãn ra giöõa caùc nöôùc Anh, Phaùp, YÙ, vaø Ñöùc maø oâng Neville Chamberlain vaø Daladier töôûng raèng ñaõ coù" Hoøa bình cho thôøi ñaïi chuùng ta, vaø hoøa bình maõi maõi! ".

Ñöùc Pioâ XII vaø caùc coâng taùc khaùc

OÂng Cornwell khoâng noùi gì veà caùc thoâng ñieäp quan troïng khaùc cuûa Ñöùc Pioâ XII, nhö "Mystici corporis" ( veà Giaùo Hoäi ) "Divino afflante Spiritu" ( khuyeán khích vieäc hoïc hoûi Thaùnh kinh ) " Mediator dei "( Magna Charta cuûa phuïng vuï ), oâng cuõng khoâng ñeà caäp ñeán caùc thoâng ñieäp khaùc, cuõng khoâng nhaéc ñeán caùc baøi dieãn vaên trong aáy Ngaøi neâu leân taát caû nhöõng vaán ñeà cuûa thôøi ñaïi taân tieán. OÂng Comwell, moät ' taøi töû 'coù haïng trong nhöõng vieäc naøy, ñaõ daïi doät pheâ bình moät caùch tieâu cöïc nhöõng sinh hoaït quan troïng treân ñaây,maø neáu khoâng co,ù thì Coâng Ñoàng Vaticanoâ II ñaõ khoâng thaønh hình. Thaät ra, sau Thaùnh Kinh , khoâng coù taùc giaû naøo ñöôïc thöôøng xuyeân neâu teân trong taøi lieäu cuûa Coâng Ñoàng baèng Ñöùc Pioâ XII. OÂng Cornwell chæ trích Ñöùc Pioâ XII trong hai vaán ñeà: a) taøi lieäu Humani Generis, maø khoâng bieát ñöôïc raèng vaøo thôøi kyø aáy, chuû nghóa töông ñoái thaàn hoïc môùi chôùm nôû caàn ñöôïc söõa sai. Ngaøy nay söï phaùn ñoaùn cuûa toaøn boä vaán ñeà ñöôïc ñuùng ñaén vaø caân baèng hôn thôøi gian tröôùc ñaây raát nhieàu. b) veà vaán ñeà caùc tu só coâng nhaân : Ñöùc Pioâ XII "khoâng" caám. Tuy nhieân, Ngaøi nhaän thaáy raèng trong khaù nhieàu tröôøng hôïp, caùc linh muïc ñaûm nhaän vai troø quan troïng trong caùc nghieäp ñoaøn do Coïng saûn caàm ñaàu; raèng caùc vò naày sao laõng boån phaän linh muïc vaø vieäc caàu nguyeän cuûa hoï; raèng hoï truyeàn baù ñaáu tranh giai caáp ; raèng moät vaøi vò ñaõ trôû thaønh coäng saûn nhieät thaønh . Ñöùc Pioâ XII caûm kích nghóa cöû haøo hieäp cuûa nhöõng vò linh muïc coâng nhaân, nhöng thaáy caàn baûo veä thieân chöùc cuûa hoï, baèng caùch giaûm bôùt soá giôø laøm vieäc lao ñoäng trong ngheà nghieäp ngöôøi ñôøi. Chính Ñöùc Gioan XXIII, cöïu Khaâm söù Toøa Thaùnh ôû Ba leâ, ñaõ tuyeät ñoái caám toå chöùc linh muïc coâng nhaân maø sau naøy ñaõ ñöôïc Ñöùc Phaoloâ VI cho hoaït ñoäng laïi, nhöng Ngaøi nhaán maïnh caàn phaûi coù choïn loïc, huaán luyeän kyõ caøng vaø kieåm soaùt chaët cheû.

Comwell vaø phaåm caùch cuûa Döùc Pioâ XII

OÂng Comwell cho raèng Ñöùc Pioâ XII coù nhieàu tham voïng, oâng aùm chæ Ngaøi tham danh voïng, ñòa vò. Ñieàu naày hoaøn toaøn sai. Vò Pacelli treû tuoåi naøy ñaõ tieán nhanh treân ñöôøng söï nghieäp vì Ngaøi thoâng minh, chuyeân caàn, vaø haêng say laøm vieäc. Khoâng coù moät baèng chöùng nhoû naøo cho thaáy söï tieán boä nhanh choùng naày ñöôïc thuùc ñaåy bôûi lyù do naøo khaùc, chöù ñöøng noùi chi ñeán vieäc Ngaøi tha thieát chöùc vò cuûa Ngaøi. Vò linh muïc treû Pacelli cuõng nhö caùc linh muïc ñaïo ñöùc khaùc mong muoán ñöôïc chu toan coâng taùc phuïng vuï cuûa mình ñuùng theo nghóa cuûa noù. Chæ vì vaâng lôøi beà treân , Ngaøi ñaõ gia nhaäp ngoaïi giao ñoaøn cuûa Toøa thaùnh. Naêm 1929 khi maõn nhieäm kyø Khaâm söù Toøa thaùnh, Ngaøi öôùc ao ñöôïc laøm Giaùm Muïc vaø laøm coâng taùc muïc vuï. Luùc ñöôïc ñaéc cöû Giaùo Hoaøng, Ngaøi ñaõ töø choái vaø khaån khoaûn xin moät cuoäc baàu phieáu khaùc. Khi ñöôïc ña soá tuyeät ñoái tín nhieäm, Ngaøi chaáp nhaän nhö ñaây laø daáu chæ thaùnh yù Chuùa, nhöng laø moät thaùnh giaù lôùn "in signum crucis".

OÂng Comwell baûo raèng Ñöùc Pioâ XII coù "caùi toâi" raát lôùn. Thaät tình toâi khoâng bieát oâng ta chöùng minh theá naøo cho ñöôïc caùi nhaän ñònh kyø quaëc ñoù. Ñöùc Pioâ XII gheùt ñöôïc chuïp hình, nhöng chaáp nhaän söï traùi yù ñoù vì nhieàu ngöôøi xin aûnh Ngaøi vaø vì loøng toát Ngaøi khoâng muoán laøm hoï thaát voïng.

Trong nhieäm kyø cuûa Ngaøi, Ñöùc Pioâ XII tieáp haøng trieäu ngöôøi . Caùc cuoäc trieàu kieán luùc ñoù khaùc vôùi sau naøy. Ñöùc Pioâ XII ñi ngay vaøo giöõa daân chuùng, noùi chuyeän vôùi hoï, keå caû cho xöng toäi. OÂng Cornwell cheá dieãu raèng Ngaøi ñeå cho ngöôøi ta naâng niu tay Ngaøi, nhöng queân raèng khi baét nhieàu tay nhö vaäy, tay Ngaøi thöôøng bò baàm vaø traày truïa. Chaéc chaén oâng Comwell hieåu roõ phaûn öùng cuûa daân chuùng trong caùc cuoäc trieàu yeát aáy nhö theá naøo: hoï thaáy Ñöùc Pioâ khieâm nhöôøng, giaøu loøng baùc aùi vaø thaùnh thieän döôøng naøo.

Caùch xöû duïng taøi lieäu cuûa oâng Cornwell

Ngoaïi tröø moät vaøi tröôøng hôïp, oâng Comwell hoaøn toaøn khoâng bieát gì veà giaù trò cuûa caùc taäp söû lieäu ñaày ñuû vaø ghi cheùp raát khoa hoïc do Hoäi ñoàng Khaûo söû "Commission fr Zeitgeschichte" phaùt haønh., maø nay ñaõ coù treân 40 taäp.

Chaéc chaén raèng oâng Cornwell coù bieát veà taùc phaåm cuûa oâng Jenu Levai, ngöôøi Do thaùi goác Hung. Lôøi môû ñaàu vaø lôøi keát cuûa taùc phaåm naøy ñöôïc tieán só Robert Kempner vieát. Tieán só Robert Kempner laø phuï taù coâng toá vieän cuûa Hoa kyø ôû toøa aùn Nuremberg. OÂng ñaõ haønh ñoäng ñuùng, khi baùc boû söï coâng kích Ñöùc Pioâ XII, söï keát toäi thaùi ñoä cuûa Ngaøi trong Ñeä Nhò Theá Chieán vaø quyeát ñònh cuûa Ngaøi khoâng cho choáng ñoái quaù maïnh meõ vieäc Ñöùc Quoác Xaõ baùch haïi ngöôøi Do thaùi, haàu coù theå giuùp hoï moät caùch höõu hieäu. OÂng Kempner bieát roõ söï gì ñaõ coù theå xaûy ra trong hoaøn caûnh naøo ñoù vaø chuùng ta phaûi toân troïng söï phaùn ñoaùn cuûa oâng. OÂng Cornwel coi nheï ñieàu naøy, vì nhöõng lyù do hieån nhieân, deå hieåu.

OÂng Corwell khoâng ñaùnh giaù ñuùng taàm quan troïng cuûa vieäc Hoäi Hoàng Thaäp Töï Quoác Teá (ñaët Baûn doanh ô nöôùc trung laäp Thuïy só) coù cuøng moät nhaän ñònh veà thôøi cuoäc gioáng y nhö Ñöùc Pioâ XII vaø cuõng caûn ngaên khoâng cho choáng ñoái quaù maïnh meõ vì sôï laøm haïi ñeán coâng taùc giuùp ñôõ kín ñaùo vaø aâm thaàm cho ngöôøi Do thaùi. Hoäi Ñoàng Lieân Toân Kitoâ Giaùo môùi ñöôïc thaønh laäp ôû nöôùc trung laäp Thuïy Só cuõng coù cuøng moät chuû tröông nhö vaäy.

Trong nhieàu tröôøng hôïp chuùng ta thaáy oâng Cornwell vieát " trích bôûi...", nhö vaäy coù nghóa laø nguoàn taøi lieäu chính khoâng ñöôïc tham khaûo vaø caùc nguoàn taøi lieäu phuï laïi ñöôïc duøng moät caùch roäng raûi, khoâng ñaùng laø moät phöông thöùc giaùo duïc, chöù ñöøng noùi chi ñeán phöông thöùc cuûa nhöõng tieâu chuaån caàn ñöôïc chaáp thuaän cho moät taùc phaåm coù nhieàu tham voïng côõ ñoù. Hieän töôïng "trích bôûi..." raát thoâng duïng trong taùc phaåm cuûa oâng Klaus Scholder ñaõ bò pheâ bình gaét gao ôû nhieàu ñieåm. Khi vieát veà vuï Hieäp öôùc, oâng Scholder coøn thua oâng Volk trong vuï Hieäp öôùc vôùi Bavaria, vaø vôùi Ñöùc Quoác Xaõ (20 thaùng Baûy, 1933). Tuy ñaõ bieát ñieàu naøy, OÂng Cornwell choïn oâng Scholder hôn laø oâng Volk, roõ raøng laø vì söï chon löïa naøy phuø hôïp vôùi luaän ñieäu tieâu cöïc cuûa oâng ta, lieân heä ñeán Ñöùc Pacelli, Khaâm söù vaø roài laø Boä tröôûng Boä Noäi vuï.

OÂng Corwell tin moät caùch muø quaùng nhöõng gì ñöôïc noùi ñeán trong hoài kyù cuûa tieán só Brning. OÂng naøy laø Chuû tòch Nhaø nöôùc Ñöùc trong nhöõng naêm 1930-1932, moät giai ñoaïn tuyeät voïng (nhaát laø sau "Thöù Saùu ñen "-- ôû Nöûu Öôùc thò tröôøng chöùng khoaùn suïp ñoå--, caùc nöôùc ñoøi nôï nöôùc Ñöùc, haøng trieäu ngöôøi thaát nghieäp, nhieàu cô sôû thöông maïi vaø ngaân haøng Ñöùc phaù saûn). OÂng Brning coá gaéng laøm taát caû nhöõng gì coù theå laøm ñöôïc, nhöng oâng cuõng ñaõ phaïm nhieàu sai laàm traàm troïng ve kinh teá. Naêm 1932, noäi caùc cuûa oâng bò laät ñoå, söï vieäc naày gaây ñau buoàn cho oâng suoát quaõng ñôøi coøn laïi. OÂng ta traùch Ñöùc OÂng Kaas daõ nhuùng tay vaøo vieäc laät ñoå oâng, vaø vì Ñöùc oâng Kaas coäng taùc vôùi Ñöùc Pacelli, neân oâng cuõng gheùt Ñöùc Pacelli moät caùch voâ lyù.OÂng Brning, hoài coøn laø Chuû ti.ch Nhaø nöôùc, vì laøm vieäc quaù söùc neân bò caêng thaúng thaàn kinh, ñaõ ñuïng ñoä vôùi Ñöùc Pacelli trong moät cuoäc gaëp maët, nhö oâng ñaõ thuù nhaän. Sau naøy, khi vieát hoài kyù, oâng Brning cho thaáy roõ baûn tính cuûa moät con ngöôøi baát maõn vaø cay cuù. Khaùch quan maø noùi, khoâng ai coù theå phuû nhaän söï chaân thaät cuûa oâng, nhöng nhöõng nhaø chuyeân moân coù ñaày ñuû khaû naêng ñaõ suy luaän ñuùng, khi thaéc maéc veà söï chính xaùc cuûa hoài kyù naøy. OÂng Cornwell ñaõ trích daãn nhöõng hoài kyù naøy moät caùch caåu thaû.

OÂng Corwell khoe raèng ñaõ nghieân cöùu taát caû vaên kieän cuûa vieäc phong thaùnh nhaèm phong chaân phöôùc cho Ñöùc Pioâ XII. OÂng ta hoaøn toaøn lôø ñi gaàn caû 100% nhöõng nhaän xeùt thuaän lôïi cuûa taát caû chöùng nhaân vaø nhö vaäy laø khoâng thaät thaø. OÂng tin moät caùch muø quaùng vaøo lôøi khai taïi toøa cuûa coâ em Ñöùc Pioâ XII. Baø naøy chæ noùi toát cho anh mình nhöng raát ñoái kî Meï Pascalina.Baát cöù ngöôøi voâ tö naøo cuõng nhaän thaáy laø baø ta ganh tò vôùi Meï Pascalina vì Meï Pascalina haèng ngaøy gaëp Ñöùc Pacelli, baáy giôø laø Boä Tröôûng Boä Noäi vuï vaø sau ñoù laø Giaùo hoaøng, trong khi baø ta hieám khi ñöôïc gaëp anh mình. Baø ta toá caùo raèng Meï Pascalina ñaõ boû Baùùlinh ñeã ñi Roma maø khoâng coù lôøi yeâu caàu cuûa Ñöùc Pacelli maø cuõng khoâng coù pheùp cuûa beà treân, dó nhieân laø moät ñeàu voâ lyù, nhöng oâng Cornwell, moät laàn nöûa, vì nhöõng lyù do deã hieåu, chaáp nhaän lôøi buoäc toäi naøy khoâng chuùt ñaéng ño.

Naêm 1963, sau khi oâng Rolf Hochhuth trình ñieån vôû kòch "The Vicar", Ñöùc Hoàng Y Montini, vaøi ngaøy tröôùc khi ñöôïc baàu laøm Giaùo hoaøng ( Phao loâ VI), ñaõ vieát thö maïnh meõ binh vöïc Ñöùc Pioâ XII. Thö naøy ñöôïc ñaêng trong "The Tablet" vaøi ngaøy sau khi Ngaøi nhaäm chöùc Giaùo hoaøng. Thö naøy cuõng ñöôïc ñaêng trong "La Civil Catholica" vaø ôû moät vaøi nôi khaùc. Ñöùc Gioan XXIII luoân luoân toû loøng kính troïng Ñöùc Pioâ XII. Trong cuoäc vieáng thaêm Phi chaâu vöøa qua, Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ goïi Ngaøi laø moät vó nhaân. Khi moät kyù giaû hoûi Ngaøi veà vieäc ngöôøi ta toá caùo sö im laëng cuûa Ñöùc Pioâ XII trong vuï Holocaust , Ngaøi phaûn öùng moät caùch beùn nhaïy, vaø khuyeân kyù giaû naày neân ñoïc taùc phaåm cuûa Cha Blet vöøa môùi xuaát baûn bieän hoä cho Ñöùc Pioâ XII . Vaøo ñaàu naêm nay, Boä tröôûng Boä Noäi vuï, Ñöùc Hoàng Y Sodano, cuõng ñaõ maïnh meõ phaûn ñoái nhöõng lôøi maï lò vaø nhöõng thuû ñoaïn phieàn nhieãu Ñöùc Pioâ XII, döïa treân nhöõng döõ kieän lòch söû ñöôïc coá tình boùp meùo. OÂng Cornwell ñaõ boû qua hay xem thöôøng nhöõng nhaän ñònh ñoù, cuõng nhö oâng khoâng ñaùnh giaù ñuùng möùc lôøi bí chuù daøi, binh vöïc cho Ñöùc Pioâ XII trong taøi lieäu "We Remember" (Chuùng Ta Töôûng Nhôù) .

OÂng Cornwell haún bieát veà caùc lôøi caùo phoù ñaêng trong tôø "Sunday Times" ôû Anh vaø nhieàu nôi khaùc. OÂng Cornwell dö bieát oâng Fleld Marshal Montgomery, moät ngöôøi khoù tính, ñaõ thuaät laïi trong tôø "Sunday Times" thaùng 10,1958, nhöõng laàn oâng hoäi kieán rieâng vôùi Ñöùc Pioâ XII. OÂng Montgomery, moät tín ñoà Anh quoác giaùo trung kieân vaø con cuûa moät Giaùm muïc Anh Quoác giaùo, laø baïn raát thaân tình vôùi Ngaøi, ñeán noãi trong phoøng nguû cuûa oâng (Montgomery) coù hai böùc hình : moät cuûa cha oâng, moät cuûa Ñöùc Pioâ XII.

OÂng Cornwell thöôøng hay ñeà caäp ñeán D'arcy Osbone, ñaïi söù Anh caïnh Toøa thaùnh, nhöng oâng Cornwell laïi queân nhaéc ñeán vieäc nhaø ngoaïi giao naày ñaõ töøng soáng ôû Vatican trong thôøi Ñeä nhò Theá chieán, ñaõ xem Ñöùc Pioâ XII laø moät ngöôøi raát thaùnh thieän vaø thaät laø moät ñaëc aân cho oâng ñöôïc gaëp Ngaøi trong ñôøi mình. OÂng Cornwell cuõng queân nhaéc ñeán vieäc nhaø ngoaïi giao naøy, trong moät böùc thö rieâng, ñaõ toû ra hoái tieác mình khoâng phaûi laø ngöôøi coâng giaùo ñeå ñöôïc röôùc Mình Thaùnh Chuùa töø tay Ñöùc Pioâ XII. Ngöôøi ta coù theå theâm vaøo nhieàu nhaân chöùng, nhö nhaân chöùng Evelyn Waugh, beân caïnh voâ soá nhöõng nhaân chöùng danh tieáng ñöùng ñaéng khaùc. Neáu keå heát ra thì ngöôøi ta phaûi nhaän raèng cuoán saùch ñoäc haïi cuûa oâng Cornwell aâm möu cöôõng böùc tinh thaàn vaøø aùm haïi ngöôøi voâ toäi. Ñöùc Pioâ XII cuûa oâng ta khoâng phaûi laø " giaùo hoaøng cuûa Hitler", nhöng laø moät Ñöùc Pioâ XII aûo töôûng, moät hí hoïa xaáu xa cuûa moät con ngöôøi cao thöôïng vaø thaùnh thieän.

Lôøi keát

Coøn raát nhieàu ñieàu coù theå neâu leân nöõa. Ví duï nhö oâng Cornwell ñaõ hoaøn toaøn khoâng bieát gì veà taâm lyù chieán cuûa ngöôøi Anh : hoï ñaõ phoå bieán baùo caùo giaû gaùn cho ñaøi phaùt thanh Vatican vaø caùc söï vieäc khaùc, hay laø roõ raøng oâng Cornwell ñaõ khoâng bao giôø nghe noùi veà ñieàu giaû maïo cuûa Scattolini maø nhieàu ngöôøi ñaõ tin. Sau chieán tranh, oâng Scatolini bò caûnh saùt YÙ baét giöõ vaø ñaõ thuù nhaän raèng oâng ñaõ laøm gaàn caû ngaøn baùo caùo giaû ñeå laøm tieàn. OÂng Cornwell ñaõ khoâng suy xeùt ñeåthaáy mình ñaõ bò teân ñoù löøa gaït ñeán chöøng naøo. Teân naøy ñaõ bò Toøa aùn YÙ keát toäi vaø toáng giam. Coøn nhieàu ñieàu coù theå noùi ñöôïc nöõa, nhöng vaøi nhaän xeùt treân ñaây ñuû cho caùc baïn coù moät caûm nghó veà cuoán saùch cuûa oâng Cornwell: roõ raøng, cuoán saùch naøy nhaèm coâng kích Ñöùc Pioâ XII. Sau khi caân nhaéc kyõ caøng, toâi nhaän ñònh raèng: OÂng Cornwell , moät ngöôøi keùm coûi vaø khoâng coù kinh nghieäm trong laõnh vöïc söû hoïc vaø Luaät Hoäi Thaùnh v..v.. ñaõ vieát moät cuoán saùch, coù noùi nheï nhaát cuõng laø, thoâ thieån, ngheøo veà noäi dung vaø hoaøn toaøn khoâng ñaùng tín nhieäm, thieáu khaùch quan, coù duïng yù vaø ñôn phöông, phieán dieän ñeán noãi ngöôøi ta töï hoûi raèng caùi gì ñaõ thuùc ñaåy oâng ta vieát cuoán saùch naøy.  (Peter Gumpel, S.J - Ñaøo Xuaân Vieân chuyeån ngöõ) (Thieân Aân)

VietCatholic News. 16/4/2000 HAØNOÄI -- Sau ñaây laø baøi vieát trích töø trang TTXVN veà Leã Hoäi Ñeàn Huøng:

Ñi hoäi Ñeàn Huøng khaùch tham quan du lòch laïi coù dòp thöôûng thöùc nhöõng troø chôi, nhöõng tieát muïc vaên hoùa vaên ngheä daân gian coù töø nhieàu ñôøi nay ôû vuøng queâ ñaát Toå. Naêm nay, Hoäi Ñeàn Huøng ñöôïc toå chöùc lôùn mang taàm côõ quoác gia, caùc chöông trình vaên hoùa ngheä thuaät hieän ñaïi mang tính quy moâ ñöôïc trình dieãn beân caïnh nhöõng troø chôi daân gian daân toäc thu huùt ñoâng ñaûo du khaùch.

Thi bôi chaûi

Ñuùng ngaøy 10/3 aâm lòch (töùc ngaøy 14/4/2000) taïi doøng soâng Loâ lòch söû coù Hoäi thi bôi chaûi cuûa caùc trai laøng Phuù Thoï. ôû Phuù Thoï coù laøng Ñaøo Xaù, huyeän Thanh Thuûy coù tuïc bôi chaûi goïi laø Bôi chaûi Ñaøo Xaù. Tuïc naøy gaén lieàn vôùi chieán tích cuûa nhaân daân ñòa phöông trong cuoäc khaùng chieán choáng quaân xaâm löôïc Toáng theá kyû Xi. Tuïc bôi chaûi cuûa Ñaøo Xaù vöøa laø nghi thöùc leã caàu möa, caàu muøa cuûa daân cö noâng nghieäp, vöøa theå hieän tinh thaàn thöôïng voõ cuûa daân toäc... Hoäi thi bôi chaûi bao giôø cuõng thu huùt raát ñoâng ngöôøi ñeán xem vaø coå vuõ caùc tay ñua.

Haùt Xoan Phuù Thoï

Neáu Baéc Ninh coù haùt quan hoï thì Phuù Thoï coù haùt xoan haùt gheïo. Töông truyeàn khi Vua Huøng thaéng traän trôû veà, moät thöù phi ñau buïng döõ doäi phaûi ñoùn Queá Hoa ôû Phöôïng Laâu haùt baøi haùt muøa xuaân ñeå laøm vui. Nhöng laïi coù moät thöù phi khaùc teân Xuaân neân phaûi goïi cheäch baøi haùt ñoù laø xoan. Ñaây laø hình thöùc sinh hoaït vaên ngheä ñaàu tieân töø thôøi laäp quoác. Hieän nay ôû Phuù Thoï nhieàu laøng coù ñoäi haùt xoan-gheïo taäp luyeän baøi baûn vaø coù khaû naêng bieåu dieãn phuïc vuï khaùch trong nöôùc vaø nöôùc ngoaøi. Taïi Hoäi Ñeàn Huøng naêm nay, ñoäi haùt xoan xaõ Kim Ñöùc (huyeän Phuø Ninh) vôùi caùc cuï ngheä nhaân Nguyeãn Thò AÙt (76 tuoåi), cuï Nguyeãn Thò Suøng (73 tuoåi, em gaùi cuï aùt), cuï Nguyeãn Thò Thöôïc (75 tuoåi), cuï Ñaùi Vaên Beàn tham gia. Haùt xoan coù nhieàu laøn ñieäu nhö giaùo troáng, giaùo ñaàu, baét caù, duyeân phaän phaûi chieàu, lyù con saùo, ñoá hoa, theát traàu ngöôøi haùt vöøa haùt vöøa muùa nhòp nhaøng.

Ñaâm ñuoáng- ñaùnh coàng

Ñoàng baøo daân toäc Möôøng xaõ Taát Thaéng (huyeän Thanh Sôn) mang ñeán hoäi troø dieãn ñaâm ñuoáng-ñaùnh coàng ñaëc tröng cuûa daân toäc VN. Ñuoáng ñöôïc taïo töø thaân caây goã lôùn ñaõ naïo veùt beân trong, ngöôøi chôi caàm caây goã nhoû goõ vaøo ñuoáng theo nhòp ñieäu ñeå chaøo môøi, giao löu vaø laøm quen vôùi nhau. Ñaâm ñuoáng coù 4 ñieäu, khi chôi coù ngöôøi caàm caùi, nam thanh nöõ tuù ñoái nhau giaõ ñuoáng. Ñaùnh coàng chieâng-muùa coàng chieâng coù 4 ñieäu: Ñi ñöôøng, Boâng traéng boâng vaøng, Chuùc röôïu vaø Ñieäu chaøo, ñaây laø ñieäu muùa daân gian coù töø raát laâu muïc ñích ñeå caàu söï ñoaøn keát, hoøa thuaän, bìnhyeân...

Ngoaøi ra, taïi leã hoäi coøn coù nhieàu troø chôi khaùc nhö“hoäi thi naáu côm”, troø“baùnh ngheä khoâi haøi”, thi vaät daân toäc, baén noû. (Thieân AÂn) 

VietCatholic News. 16/4/2000 HAØNOÄI– Nguoàn tin ngaøy 15/4/2000 cuûa VTXVN cho hay Ngaân haøng Phaùt trieån chaâu AÙ (Adb) trong giai ñoaïn 2001-2003 Adb seõ cho Vieät Nam vay khoaûng 1,045 tæ Usd cho 15 döï aùn vaø daønh cho moät chöông trình trôï giuùp kyõ thuaät khoaûng 10 trieäu Usd/naêm.

Khoaûn tieàn naøy daønh ñeå ñaàu tö cho chöông trình caûi caùch kinh teá trong lónh vöïc noâng nghieäp, taøi chính-ngaân haøng, hoã trôï voán cho caùc doanh nghieäp vöøa vaø nhoû; caûi taïo vaø naâng caáp cô sôû haï taàng giao thoâng vaø naêng löôïng; taêng cöôøng ñaøo taïo nhaân löïc vaø trôï giuùp trong lónh vöïc y teá.

Cuõng theo Adb, baét ñaàu töø giai ñoaïn naøy caùc khoaûn voán cuûa Adb seõ taäp trung ñaàu tö vaøo töøng khu vöïc ñòa lyù cuï theå ñeå coù theå hoã trôï cho caùc ñòa phöông ôû Vieät Nam moät caùch toaøn dieän vaø hieäu quaû hôn. Theo ñoù, khoaûng 50% soá voán treân seõ öu tieân cho khu vöïc cao nguyeân vaø mieàn Trung cuûa Vieät Nam, trong ñoù taäp trung vaøo phaùt trieån noâng thoân, heä thoáng töôùi tieâu, thuûy lôïi.

Theo oâng Alessandro Pio, Tröôûng phaùi ñoaøn Adb sang laøm vieäc vôùi Chính phuû Vieät Nam töø ngaøy 3/4 ñeán ngaøy 14/4 veà chöông trình trôï giuùp cuûa Adb cho Vieät Nam giai ñoaïn 2001-2003, trong nhöõng naêm tieáp theo Adb seõ trôï giuùp Vieät Nam trong lónh vöïc xoùa ñoùi giaûm ngheøo, caûi caùch haønh chính, caûi caùch heä thoáng taøi chính-ngaân haøng.

Keå töø khi Vieät Nam noái laïi quan heä tín duïng vôùi Adb naêm 1993, ngaân haøng naøy ñaõ cho Vieät Nam vay khoaûng 1,8 tæ Usd. (Thieân AÂn) 

VietCatholic News. 16/4/2000 HAØNOÄI -- Saùng 14/4/2000, trong phieân hoïp laàn thöù 16 cuûa Uyû ban chæ ñaïo chung döï aùn caàu Myõ Thuaän, oâng Laurie Engel - trôï lyù Toång giaùm ñoác phaân ban Ñoâng aù cuûa cô quan hôïp taùc phaùt trieån Australia (Ausaid) vaø oâng Thöù tröôûng Boä Giao thoâng vaän taûi Nguyeãn Taán Maãn ñaõ kyù bieân baûn chính thöùc baøn giao caàu Myõ Thuaän cho Chính phuû Vieät Nam.

< Caàu Myõ Thuaän
Trong phieân hoïp naøy, Uyû ban chæ ñaïo chung döï aùn caàu My&otild