THAÙNH ANTOÂN QUYØNH
	Quan Thaày Giaùo Ñoaøn Mieàn Taây Thuïy Só

Cuoäc Xöng Ñaïo Vaø Töû Ñaïo Cuûa OÂng Truøm
ANTOÂN NGUYEÃN HÖÕU NAÊM (QUYØNH).
Bò baét thaùng 7-1838, xöû giaûo 10-7-1840.

OÂâng Antoân Quyønh Naêm sinh naêm 1768 taïi Quaûng Bình, Trung Vieät. Khi coøn nhoû ñaõ cuøng vôùi 2 anh ñi tu, ôû vôùi Ñöùc Cha Labartette, Ñaïi dieän Toøa Thaùnh coi Ñòa phaän Ñaøng Trong. Nhöng vì nhaø ñaõ coù 2 anh ñi tu roài neân boá ngaøi laø oâng Nguyeãn Höõu Hieäp goïi ngaøi veà nhaø vaø baét ngaøi laäp gia ñình vôùi moät coâ thieáu nöõ Coâng Giaùo. Antoân Quyønh Naêm laø moät ngöôøi lính can ñaûm neân khi vua Gia Long ñaùnh Phuù Xuaân ñaõ cho ngaøi laøm cai ñoäi. Khi thôøi bình, thaáy ñôøi soáng quaân nguõ khoù loøng giöõ ñaïo, ngaøi mua ñaát laøm nhaø vaø xin xuaát nguõ ñeå hoïc ngheà laøm thuoác vaø buoân baùn. Taøi kheùo leùo ñaõ giuùp ngaøi chöõa ñöôïc nhieàu beänh nhaân ñoàng thôøi cuõng thoái thuùc ngaøi laøm vieäc baùc aùi khoâng tieác tieàn. Gia ñình coù ngaên caûn thì ngaøi doïa seõ vay tieàn ñeå tieáp tuïc laøm vieäc baùc aùi. Sau ngaøi sinh soáng ôû laøng Myõ Höông ñöôïc choïn laøm truøm tröôûng vaø ñöôïc Ñöùc Cha Labartette phong cho ngaøi laøm thaày giaûng.

Khoûang ñaàu thaùng 6-838, vua Minh Meänh baét ñaïo raát gaét vaø ñang truy luøng thöøa sai Candal (coá Kim) luùc ñoù ñang aån troán ôû Quaûng Bình. Theo lôøi khai cuûa hai ngöôøi con cuûa thaùnh Quyønh Naêm thì vì ngaøi thöôøng giuùp caùc thöøa sai aån troán trong nhaø ñaõ coù tieáng vôùi caùc quan huyeän Leä Thuûy ñaõ sai lính ñeán laøng cuûa ngaøi doø xeùt tung tích coá Kim. Luùc aáy ngaøi ñaõ ñem caùc ñoà ñaïo vaø coá Kim troán ôû Kim Sen. Hoâm aáy ngaøi sai oâng Du, gia nhaân cuûa ngaøi, veà laøng cuõ laáy theâm ñoà duøng, nhöng oâng bò quaân lính chaën laïi tra hoûi choã oâng truøm Quyønh Naêm giaáu coá Kim. OÂng Du choái khoâng bieát nhöng laïi thuù nhaän laø chuû mình coù caát giaáu ñoà ñaïo ôû Kim Sen. Quan quaân voäi vaõ ñeán Kim Sen baét ñöôïc caùc ngöôøi coù maët vaø caùc ñoà ñaïo. Ngöôøi con caû hay tin ñem tieàn ñeán chuoäc. Quan tha cho moïi ngöôøi tröø oâng truøm Naêm. Sau ñoù oâng bò daãn giaûi veà Ñoàng Hôùi giam giöõ taïi ñoàn veä 7 ngaøy roài chuyeån veà khaùm ñöôøng. Taïi ñaây thöøa sai Borie (coá Cao), cha Khoa, cha Ñieåm vaø thaày Töï cuõng bò daãn vaøo. OÂâng Truøm Naêm vaø thaày Töï bò giam giöõ taïi khaùm ñöôøng trong voøng hai naêm.

Sau khi baét ñöôïc ngaøi, quan huyeän Leä Thuûy tra hoûi xem ngaøi coøn giaáu saùch caùc linh muïc ôû ñaâu khoâng, nhöng ngaøi chæ khai teân caùc cha vaø caùc thaày ñaõ bò baét roài ñeå khoâng laøm haïi ai. Theo caùc lôøi töôøng thuaät cuûa y só Nguyeãn Höõu Trí, ngaøi bò tra khaûo vaø eùp buoäc ñaïp aûnh theâm 3 laàn nöõa. Laàn thöù nhaát vaøo ngaøy 2-8 taïi nhaø quan boä Uaân ôû Boá Chính. Vò quan naøy loâi ngaøi qua Thaùnh giaù nhöng ngaøi ñaõ phaûn ñoái la leân:
- Ñoù laø vieäc quan laøm chöù toâi khoâng chòu.
Quan boä töùc giaän ñaùnh ngaøi 10 caùi taùt vaø noùi :
- Ta laø toång ñoác daãn ngöôi ñi, neáu leân thieân ñaøng thì ngöôi cuõng leân, neáu phaûi xuoáng hoûa nguïc thì cuøng xuoáng.
Baáy giôø quan aùn Trö muoán laøm vui loøng quan toång ñoác neân cuõng laáy roi ñaùnh ngaøi.
Laàn thöù hai taïi phoøng quan aùn, cuõng coù maët quan toång ñoác. Quan truyeàn lính khieâng ngaøi qua aûnh vaø tuyeân boá:
- Teân Naêm ñaõ choái ñaïo.
Ngaøi phaûn ñoái lieàn :
- Ñoù laø vieäc quan laøm, khoâng khi naøo toâi daùm laøm.
Laàn thöù ba bò eùp buoäc boû ñaïo ngaøi xin vôùi caùc quan cho ngaøi moät baûn aùn ñöôïc cheát nhö coá Cao. Ngöôøi ta coøn thuaät laïi raèng sau laàn tra khaûo ñoù, quan toång ñoác ñaõ hoûi coá Cao taïi sao caùc giaùo höõu khaùc ñaõ choái ñaïo maø truøm Naêm thì nhaát ñònh khoâng chòu. Coá Cao ñaùp:
- Nhöõng ngöôøi khaùc vì ít hieåu bieát ñaïo lyù neân môùi choái ñaïo, coøn nhöõng ngöôøi thoâng hieåu giaùo lyù vaø coù ñöùc tin maïnh thì khoâng bao giôø. Toâi xin quan lôùn ñöøng coù cöôõng baùch nieàm tin cuûa oâng ta nöõa vì hình khoå naøo coù ích chi.
Trong thôøi gian giam tuø coù ai ñeán thaêm maø khoùc loùc thì ngaøi khuyeân : «Xin ñöøng khoùc nhöng haõy taï ôn Chuùa vaø caàu nguyeän cho toâi ñeå toâi coù söùc chòu khoå hình vì Thieân Chuùa». Coù laàn ngaøi noùi vôùi con caùi: «Khi bò baét, boá ñaõ muoán khai taát caû moïi ngöôøi trong gia ñình ñeå cuøng ñöôïc cheát vôùi nhau vì ñaïo thaùnh ». Sau khi coá Cao, cha Khoa vaø cha Ñieåm bò haønh quyeát ngaøy 21-11-1838, oâng vaø thaày Töï coøn ñöôïc cha Ngoân ñeán thaêm vaø cho chòu leã hai laàn. Haèng ngaøy oâng soát saéng ñoïc kinh Truyeàn Tin.

OÂâng truøm Naêm vaø thaày Tö bò baét töø thaùng 6 naêm 1838 cho tôùi ngaøy 10-7 1840 môùi bò haønh quyeát. Sau ñaây laø baûn töôøng trình cuoái cuøng cuûa vò quan coù nhieäm vuï xeùt xöû caùc ngaøi: «Haï thaàn Nguyeãn Xuaân Quang, quan aùn tænh Quaûng Bình, thöøa haønh theo leänh cuûa Hoaøng Thöôïng xin taáu trình raèng: Vaøo thaùng 9 naêm Minh Meänh thöù 19, quan toång ñoác coù giao noäp moät baûn aùn noùi raèng ñaõ baét ñöôïc teân Nguyeãn Khaéc Töï, ñoà ñeä cuûa thöøa sai Cao (cha Borie), vaø moät ngöôøi nöõa teân laø Nguyeãn Höõu Naêm ñaõ thuù nhaän toäi caát giaáu saùch ñaïo. Quan aùn Phan Trö ñaõ baùo caùo nhö sau: Nguyeãn Höõu Naêm coù toäi vì caát giaáu saùch ñaïo, khoâng chòu ñaïp aûnh vaø cuõng khoâng chòu boû ñaïo. Khoâng phaûi laø ñaïo tröôûng nhöng haén cuõng cöùng ñaàu vaø coù toäi nhö ñaïo tröôûng Khoa vaø Ñieåm. Vì theá haén phaûi xöû aùn cheùm ñaàu. Nhöng aùn naøy ñaõ ñöôïc ñoåi laïi ngaøy 28-11-1838. Coøn veà teân Nguyeãn Khaéc Töï giuùp vieäc cho thöøa sai Cao, ñaõ khoâng chòu ñaïp aûnh vaø thuoäc haïng coá chaáp vaø coá trò. Vì vaäy thaàn keát aùn phaûi chòu ñoøn 100 roivaø löu ñaày xa ba ngaøn daëm, töùc laø ñi Phuù Yeân, khaéc vaøo maù beân traùi hai chöõ «Taû Ñaïo» vaø maù beân phaûi hai chöõ «Phuù Yeân». Tôø trình cuûa quan aùn Phan Trö ñaõ ñöôïc chaâu pheâ nhö sau : Teân Nguyeãn Höõu Naêm ñaõ caát giaáu saùch ñaïo, coøn teân Nguyeãn Khaéc Töï ñaõ khoâng bieát hoå theïn khi giuùp vieäc cho teân moïi rôï (aùm chæ coá Cao) vaø coá chaáp khoâng ñaïp aûnh. Hieån nhieân caû hai teân phaûi xeáp vaøo haïng coá chaáp vaø baát trò. Maëc duø chuùng khoâng phaûi laø ñaïo tröôûng, nhöng chuùng cuõng khoâng keùm muø quaùng vaø coá chaáp, vaø vì vaäy phaûi lieät chuùng vaøo soá nhöõng ngöôøi ñaùng gheùt. Vaäy caû hai phaûi bò xöû giaûo giam haäu. Cöù theá maø thi haønh.

Naêm sau töùc laø Minh Meänh nguyeân nieân thöù 20, theo leänh Hoaøng Thöôïng haï thaàn laïi ñoøi hai teân Nguyeãn Höõu Naêm vaø Nguyeãn Khaéc Töï ra tröôùc saûnh ñöôøng hai ba laàn, khuyeân nhuû hoï thöùc tænh trôû veà ñöôøng ngay. Nhöng chuùng vaãn coá chaáp nhö tröôùc, khoâng chòu ñaïp aûnh. Thaàn xin laäp tôø baùo caùo taâu Hoaøng Thöôïng: Quaû thaät hai teân Kitoâ naøy khoâng phaûi laø linh muïc nhöng muø quaùng vaø coá chaáp thaät ñaùng gheùt. Thaàn nghó khoâng coøn lyù gì maø phaûi giam giöõ hoï trong tuø nöõa. Ñoù laø tôø trình cuûa thaàn nhöng caùc thöôïng quan trong toøa Tam Phaùp laïi xeùt raèng hai teân naøy phaûi xöû giaûo ngay. Ñeán thaùng 10 thaàn laïi nhaän ñöôïc thö cuûa toøa Tam Phaùp truyeàn raèng theo leänh Hoaøng Thöôïng phaûi hoõan laïi vieäc haønh quyeát vaø trieäu taäp hoäi ñoàng haøng tænh, thuùc eùp hoï trong toøa xem coù hoái caûi khoâng, roài trình laïi taát caû söï vieäc vaø chôø leänh. Theo leänh vöøa noùi, thaàn laïi goïi hai teân tín ñoà Kitoâ ra tröôùc toøa. Khuyeân baûo vaø ra leänh ñaïp aûnh, töø boû coá chaáp. Chuùng vaãn cöông quyeát khoâng tuoân leänh. Chöùng toû chuùng vaãn chìm ñaém trong u meâ muø quaùng. Vì vaäy thaàn laäp tôø trình naøy ñeå troâng thaùnh chæ cuûa Hoaøng Thöôïng ».

Sau ñaây laø leänh cuoái cuøng cuûa vua Minh Meänh : «Chuùng toâi, Voõ Xuaân Caån, Buøi Ngoïc Quùy vaø Ñinh Vaên Huy, vaâng theo leänh Hoaøng Thöôïng, ñaõ xeùt tôø trình cuûa quan vaøo ngaøy 21-5. Chuùng toâi truyeàn leänh nhö sau: Teân Nguyeãn Höõu Naêm vaø Nguyeãn Khaéc Töï theo taø ñaïo, toäi ñaùng cheát. Nhöng vì chuùng thuoäc haïng leâ daân ngu doát vaø vì loøng nhaân töø cuûa Hoaøng Thöôïng khoâng muoán ñoái xöû cay nghieät neân ñaõ khoâng ngöøng ra leänh cho caùc quan phaûi khuyeân nhuû chuùng söûa ñoåi ñeå ñöôïc ôn khoan hoàng. Theá nhöng hai teân toäi phaïm vaãn nguïp laën trong u meâ muø quaùng vaø coá chaáp khoâng chòu ñaïp aûnh. Vì vaäy chuùng ñaõ töï chuoác laáy aùn cheát. Vaäy hai teân toäi phaïm phaûi bò xöû giaûo khoâng trì hoõan nöõa ñeå caùi cheát cuûa chuùng raên baûo nhöõng keû coøn coá chaáp khoâng bieát töï caûi hoùa. Cöù theá maø thi haønh ».

Thaùi ñoä cuûa hai vò quan thaät cöông quyeát. Theo lôøi thuaät cuûa nhaân chöùng trong laàn tra hoûi cuoái cuøng, oâng truøm Naêm ñaõ maïnh meõ thöa :
-Khoâng bao giôø toâi öng vieäc ñaïp aûnh .
Quan töùc giaän quaùt leân :
- Taïi sao chuùng bay muø quaùng nhö vaäy ?
-Ñoàng yù laø coù muø quaùng, nhöng chính caùc quan môùi laø nhöõng ngöôøi muø, coøn chuùng toâi thì khoâng. Xin gheùp chuùng toâi baûn aùn ngay ñi vì chuùng toâi saün saøng chòu cheát, coøn ñaïp aûnh thì khoâng bao giôø.

Khi baûn aùn ñöôïc vua pheâ chuaån gôûi veà tôùi tænh ngaøy 12-06-1980 aâm lòch, ngöôøi con caû laø oâng Ngoân voäi vaøo trong tuø baùo tin luùc ngaøi ñang aên saùng. Ngaøi lieàn noùi vôùi con :
-Boá mong ñôïi giôø naøy ñaõ laâu, baây giôø ñöôïc nhö yù thì coøn duøng cuûa aên döôùi theá gian laøm gì nöõa.

Thöù Baûy ngaøy 10-07-1840 oâng truøm Naêm vaø thaày Töï ñöôïc daãn ñeán phaùp tröôøng gaàn saûnh ñöôøng, cuõng laø nôi ñaõ haønh quyeát caùc cha Cao, Khoa vaøø Ñieåm. Sau khi giaõ töø nhöõng ngöôøi thaân yeâu, caû hai ngöôøi cuøng quøy goái xuoáng ngay taïi choã caùc cha ñaõ bò xöû töû khi tröôùc. Quaân lính troùi hai tay vaøo hai coïc vaø chaân vaøo moät coïc nhö hình thaùnh gía roài voøng giaây qua coå, moãi ñaàu giaây coù 3 teân lính caàm ñeå khi nghe leänh thì xieát giaây xöû töû caùc ngaøi. Luùc ñoù oâng truøm Naêm thaàm thì caàu nguyeän: « Chuùa toâi xöa cuõng ñaõ phaûi giang tay ra nhö toâi baây giôø maø chòu ñoùng ñinh?. » Ngay luùc ñoù coù hieäu leänh, quaân lính lieàn keùo giaây xieát coå vaø linh hoàn caùc ngaøi bay veà vôùi Chuùa.

Ngaøy 19-01 naêm Minh Meänh thöù 22, chaùnh aùn tænh Quaûng Bình ñaõ laøm tôø phuùc trình haèng naêm veà caùc vuï haønh quyeát, trong ñoù coù ghi laïi hai thaùnh Naêm vaø Töï nhö sau : « AÙn xöû giaûo töùc khaéc coù hai toäi nhaân laø Nguyeãn Höõu Naêm, sinh naêm Maäu Tyù, 73 tuoåi thuoäc laøng Mi Höông, toång Thaïch Xaù, huyeän Leä Thuûy, tænh Quaûng Bình, ngöôøi kia laø Nguyeãn Khaéc Töï, sinh naêm Kyû Tyù, 32 tuoåi, khoâng roõ queâ quaùn, ñöôïc bieát cö nguï taïi ngoïai thoân laøng Bình Haûi, huyeän An Moâ, tænh Ninh Bình?» Lyù do vaø baûn aùn gioáng nhö tôø trình treân.

Trích: Lm Vuõ Thaønh, Doøng Maùu Anh Huøng, taäp II (Hoa Kyø 1987) tr. 438-444.

(AÙ) Thaùnh ANTOÂN NGUYEÃN HÖÕU QUYØNH
( NAÊM QUYØNH ) truøm xöù
( + 1840 )

AÙ thaùnh Antoân Nguyeãn Höõu Quyønh (Naêm Quyønh) laø truøm xöù, ñoàng thôøi laøm ngheà thaày thuoác, ñaõ cao nieân. Bò baét vaø giam cuøng nôi vôùi Ñöùc cha Cao, Cha Ñieåm, Cha Khoa vaø thaøy Pheâroâ Töï. Trong tuø, quan khuyeân duï Ngaøi boû ñaïo vaø höùa seõ tìm dòp cho ñi xöng toäi vôùi caùc linh muïc, ngaøi nhaát quyeát töø choái. Bò eùp böôùc qua Thaäp Giaù, ngaøi ñaõ lôùn tieáng caûi chính, khoâng ñoàng yù. Ngaøy 08-07-1840, aùn töû hình ñöôïc trieàu ñình pheâ chuaån. Hoâm sau, ñöôïc con caùi tôùi baùo tin, Ngaøi raát vui möøng hoâ leân : «Ñaõ tôùi giôø hy sinh roài, ñoù laø giôø maø taâm hoàn toâi haèng mong moûi? » Ngaøy 10-07-1840, Ngaøi ñaõ bò ñieäu ñi xöû cuøng vôùi thaøy Pheâroâ Töï. Ñöùc Leâoâ XIII ñaõ tuyeân phong Ngaøi leân haøng Chaân Phöôùc ngaøy 27-05-1900.

Trích : Chaâu Kieân Long, Phuïng Vuï Chö Thaùnh, Ñaø laït 1975 

(Cô sôû Daân Chuùa, USA taùi baûn) trang 146t.

 

 

THAÙNH ANTOÂN NGUYEÃN HÖÕU QUYØNH

Truøm hoï

(1768-1940)

Vay möôïn ñeå giuùp ngöôøi

Neáu baø vaø caùc con khoâng ñoàng yù cho toâi laáy cuûa nhaø giuùp ngöôøi, toâi seõ ñi vay möôïn hoaëc laøm thueâ, kieám tieàn giuùp hoï. Ñoù laø moät caâu noùi cöông  quyeát nhöng ñaày chaân thaønh cuûa quan Veä UÙy, cuõng laø oâng lang vaø oâng truøm: OÂng Antoân Nguyeãn Höõu Quyønh. Caâu noùi ñoù cho chuùng ta thaáy vaø hieåu veà moät cuoäc ñôøi 72 naêm phuïc vuï con ngöôøi ñeå phuïng söï Thieân Chuùa.

Antoân Nguyeãn Höõu Quyønh sinh naêm 1768 taïi laøng Myõ Höông, huyeän Leä Thuûy, tænh Quaûng Bình. Cha laø Antoân Nguyeãn Höõu Hieäp, meï laø Mañalena Loäc. Theo gia phaû, oâng Quyønh laø con chaùu 15 ñôøi cuûa ñeä nhaát Coâng Thaàn Nguyeãn Traõi (1380-1442). Vì laø con thöù naêm, neân thöôøng ñöôïc goïi laø Naêm Quyønh.

Thôøi neân thieáu,  caäu xin laøm ñeä töû Ñöùc cha Labartette Bình coù yù hoïc laøm linh muïc, nhöng vì hai ngöôøi anh trai cuõng xin ñi tu, neân gia ñình goïi caäu veà ñeå noái doõi toâng ñöôøng. Naêm 1800, theo vieäc caét cöû cuûa laøng xaõ, anh gia nhaäp ñoäi quaân cuûa Nguyeãn AÙnh, goùp phaàn chieán thaéng quaân Caûnh Thònh vaø ñöôïc thaêng chöùc Veä UÙy. Ñeán khi ñaát nöôùc ñaõ thoáng nhaát (1802), Gia Long leân ngoâi, oâng thaáy ñôøi quaân nguõ khoâng thích hôïp, lieàn xin giaûi nguõ. Trôû veà queâ nhaø, oâng mua moät thöûa ñaát canh taùc vaø buoân baùn theâm ñeå sinh soáng. Ñoàng thôøi oâng daønh nhieàu giôø hoïc theâm ngheà thuoác, vaø daàn daàn trôû thaønh moät löông y noåi tieáng khaép vuøng. Nhôø ñoù kinh teá gia ñình ngaøy caøng khaù giaû hôn.

Gia ñình, xaõ hoäi vaø Giaùo Hoäi

Theá nhöng ñoái vôùi oâng Quyønh, taøi saûn, khaû naêng Chuùa ban cho laø ñeå phuïc vuï moïi ngöôøi, neân thay vì thu tích cho baûn thaân, oâng quan taâm phuïc vuï daân ngheøo caùch taän tình. Ñoái vôùi hoï, oâng chöõa beänh mieãn phí, saên soùc vaø ñoâi khi coøn taëng hoï theâm tieàn ñeå laøm voán nöõa. Khi vôï con leân tieáng kyø keøo, oâng traû lôøi raèng:

"Toâi chöa töøng thaáy nhöõng ai hay giuùp ñôõ keû ngheøo khoù laïi tuùng baán bao giôø. Kinh Thaùnh chaúng daïy chuùng ta phaûi coi hoï nhö chi theå cuûa Chuùa ñoù sao? Chuùa ñaõ cho chuùng ta soáng, taát seõ quan phoøng cho ta ñuû duøng".

Khi caùc con khoâng lôùn, oâng noùi vôùi chuùng: "Cha ñaõ nuoâi döôõng caùc con töø nhoû, nay ñaõ lôùn khoân, caùc con seõ lo taát caû cho gia ñình. Cha muoán daønh tieàn baùn thuoác ñeå chia seû vôùi baø con ngheøo khoå".

Loøng thöông ngöôøi cuûa oâng ñöôïc bieåu loä roõ reät hôn khi laøng oâng gaëp thôøi kyø dòch taû. OÂng boû ra caû haøng traêm quan tieàn ñeå phaùt thuoác, nuoâi döôõng  vaø chaêm soùc caùc beänh nhaân caùch taän tuïy queân mình. Theá nhöng tinh thaàn baùc aùi Kitoâ giaùo ñoøi oâng phaûi ñi xa hôn moät böôùc nöõa. OÂng vaâng lôøi Ñöùc Cha Labarette Bình phuï traùch daïy giaùo lyù trong haït. Ñeå phuïc vuï con ngöôøi troïn veïn hôn caû xaùc laãn hoàn, oâng Naêm Quyønh nhaän lôøi laøng Myõ Höông giöõ chöùc Truøm tröôûng.

Trong thôøi caám ñaïo,  caùc linh muïc tu só phaûi ruùt vaøo boùng toái, vai troø cuûa nhöõng ngöôøi nhö oâng raát caàn thieát. Töø nay, nhaø oâng bieán thaønh lôùp giaùo lyù, thaønh nôi tieáp nhaän caùc thöøa sai vaø giaùo só. Töø nay, oâng ñöùng ra ñieàu khieån toå chöùc moïi sinh hoaït kinh nguyeän tang leã vaø baùc aùi trong vuøng. Tuoåi caøng cao oâng vaøng saép xeáp coâng vieäc moät caùch goïn gaøng vaø chín chaén hôn, do ñoù, oâng caøng ñöôïc moïi ngöôøi tín phuïc. Ñieàu ñaùng löu taâm laø daàu baän roän vôùi  coâng vieäc toâng ñoà, oâng vaãn kheùo leùo chaêm soùc, daïy doã con caùi soáng Tin Möøng. Coâ gaùi lôùn gia nhaäp doøng Meán Thaùnh Giaù, sau laøm baø nhaát toaøn doøng Meán Thaùnh Giaù ñòa phaän. Nhöõng ngöôøi con khaùc cuõng theo göông oâng: trung kieân vôùi nieàm tin, vaø cuøng vôùi oâng queân lôïi rieâng ñeå lo cho coâng ích.

Hoa quaû cuûa ñöùc tin

Naêm 1838, vua Minh Maïng ra leänh truy naõ linh muïc thöøa sai Candalh Kim. OÂng Quyønh thaân haønh ñöa cha leân Kim Sen, moät trang traïi cuõ cuûa toå tieân mình, vaø ñem theo moät soá saùch vôû, aûnh töôïng cuûa xöù Myõ Höông. Thaáy oâng ñi vaéng laâu ngaøy, quan sai lính ñeán nhaø oâng khaùm xeùt. Hoï loâi caùc ñaày tôù ra ñaùnh ñaäp tra khaûo, moät ngöôøi sôï quaù ñaõ khai ra choã cuûa chuû. Khi ñoù quan ñònh baét luoân caû baø Quyønh vaø hai coâ gaùi uùt, moät coâ 14 tuoåi, moät coâ 10 tuoåi ñang ôû nhaø. Quan cöôõng böùc ba meï con xuaát giaùo, nhöng khoâng ai tuaân leänh. Töùc giaän, quan cho lính ñaùnh vaøo chaân hai coâ beù ñeå eùp buoäc böôùc qua Thaùnh Giaù, hai coâ vaãn khoâng chòu khuaát phuïc. Ñaùm lính lieàn xoâng ñeán loâi keùo hai chò em böôùc qua. Dó nhieân vôùi tuoåi nhoû söùc yeáu, hai coâ beù khoâng theå choáng cöôõng laïi ñöôïc, nhöng moät möïc hai coâ beù keâu khoùc mình bò eùp buoäc, chöù loøng luoân luoân toân kính Thaùnh Giaù. Quan khoâng giaáu ñöôïc söï thaùn phuïc taám loøng son saét, vaø ñaõ tha cho caû ba meï con.

Tieáp ñoù, quaân lính keùo nhau ñeán vaây traïi Kim Sen. Sau khi baét ñöôïc oâng Quyønh vaø tòch thu moät soá saùch ñaïo, hoï lieàn aùp giaûi oâng veà Ñoàng Hôùi. Giöõa ñöôøng oâng nhaén tin moät ngöôøi con kín ñaùo ñeán gaëp vaø hoái loä cho lính 50 quan tieàn ñeå xin ñoát soå ghi teân nhöõng ngöôøi tín höõu trong xöù.

Taïi traïi giam Ñoàng Hôùi, oâng Quyønh vui möøng ñöôïc gaëp linh muïc thöøa sai Borie Cao, cha Ñieåm, cha Khoa cuøng thaøy Töï. Nhieàu laàn oâng cuõng bò tra taán chung vôùi caùc vò aáy. Nhöng bao giôø oâng cuõng tuyeân xöng: "Thaø cheát khoâng thaø choái Chuùa, duø chæ trong giaây laùt". Coù laàn quan cho lính loâi oâng qua Thaùnh Giaù, oâng lieàn lôùn tieáng phaûn khaùng raèng: "Vieäc naøy do quan lôùn laøm, neáu coù toäi laø quan phaïm toäi, chöù khoâng phaûi toâi ". Caâu noùi ñoù laøm quan böïc mình truyeàn ñoùng goâng giaûi oâng veà nguïc. Maáy böõa sau, quan hoûi cha Cao taïi sao oâng Naêm laïi cöùng coå ñeán theá. Vò thöøa sai traû lôøi: "Caùc giaùo höõu böôùc qua Thaùnh Giaù vì hoï khoâng hieåu roõ giaùo lyù vaø nhaùt gan, coøn oâng Naêm ñaõ am töôøng leõ ñaïo, laïi maïnh meõ ñöùc tin, quan lôùn cöôõng baùch maáy cuõng voâ ích, chaúng coù lôïi gì ñaâu!" Thaát voïng, quan göûi aùn veà kinh ñoâ. Ñöùc Cha Cao bò keát aùn traûm quyeát (chaët ñaàu), hai cha Ñieåm, Khoa thì bò keát aùn xöû giaûo ngay, coøn thaøy Töï vaø oâng Antoân Quyønh cuõng bò xöû giaûo nhöng "giam haäu", nghóa laø leänh xöû seõ ban haønh sau.

Thôøi gian troâi quùa nhanh, thaám thoaùt oâng Quyønh vaø thaøy Töï ñaõ bò giam hai naêm troøn. Trong thôøi gian ñoù, quan soát ruoät gôûi sôù veà kinh ba boán laàn xin xöû töû, nhöng vua Minh Maïng cöù trì hoaõn, vieát thö khuyeân quan quaân cöù töø töø kieân nhaãn. Trong moät laù thö göûi veà Hoäi Thöøa Sai, cha Miche Mòch giaûi thích lyù do nhö sau:

"OÂng Antoân quen bieát haàu heát caùc quan, laïi ñaõ töøng chöõa beänh cho nhieàu vò quan nöõa. Raát nhieàu ngöôøi bieát ñeán nhaân ñöùc vaø kieán thöùc cuûa oâng neân troïng neå. Do ñoù, thaùi ñoä cuûa oâng coù taàm aûnh höôûng lôùn trong daân. Ñoái vôùi hoï, cöôùp ñöôïc con moài lôùn nhö vaäy khoûi tay Ñöùc Gieâsu laø moät chieán thaéng lôùn lao. Theá neân chaúng laï gì "hoûa nguïc" phaûi tìm traêm phöông nghìn keá ñeå daønh laïi phaàn thaéng saép maát".

Phaàn oâng Quyønh, duø ñaõ 72 tuoåi, vaãn bieåu loä ñöùc can ñaûm vaø nhaãn naïi ñaùng khaâm phuïc. Suoát ngaøy oâng lo ñoïc kinh caàu nguyeän, nhö moïi giaùo höõu ôû ngoaøi, oâng giöõ chay vaø yeâu thöông giuùp ñôõ moïi ngöôøi. Ngheà lang y cuûa oâng vaãn coù cô hoäi duøng ñeán, coù laàn oâng chöõa cho moät vieân quan ôû Ñoàng Hôùi, vaø nhaát laø chöõa beänh cho caùc baïn tuø ñoàng soá phaän.

Lôøi traên troái sau cuøng

Thaáy thôøi gian cuõng khoâng laøm naûn loøng ñöôïc oâng Quyønh, vua Minh Maïng chaáp thuaän cho quan tænh Quaûng Bình xöû giaûo oâng vaøo ngaøy 10. 07. 1840. Khoaûng 100 binh lính daãn oâng ra phaùp tröôøng chung vôùi thaøy Töï. Ñeán nôi, hai vò hoûi choã xöû Ñöùc cha Cao vaø hai linh muïc Khoa vaø Ñieåm naêm tröôùc, roài döøng laïi ñuùng choã ñoù maø caàu nguyeän: "Laïy Chuùa, xin taï ôn Chuùa cho con ñöôïc aân phuùc nhö caùc ngaøi...". Nguyeän caàu xong, ngoài xuoáng, oâng Quyønh bình tónh chaäm raõi huùt heát ñieáu thuoác ñöôïc quan trao cho.

Hai ngöôøi con ñeán töø giaõ, oâng nhaéc hoï qua giaõ bieät thaøy Töï, xin thaøy veà beân Chuùa nhôù khaån caàu cho caùc con. Theá roài oâng noùi nhöõng lôøi sau cuøng:

"Cha göûi lôøi chaøo caùc chöùc saéc vaø anh em giaùo höõu Myõ Höông. Caàu chuùc moïi ngöôøi bình an, trung thaønh giöõ ñaïo. Haõy yeâu thöông nhau vaø soáng ñaïo ñöùc, caùc con seõ gaëp laïi cha treân Thieân Ñaøng".

Noùi xong oâng naèm xuoáng treân chieáu giaûi saún, oâng Quyønh giang tay ra noùi: "Xöa Chuùa cuõng phaûi giang tay theá naøy ñeå chòu ñoùng ñinh". Quaân lính troøng daây qua coå vaø giöõa tieáng thanh la vang reàn, hoï maïnh tay xieát chaët 2 ñaàu daây, ñöa ngöôøi toâi trung cuûa Ñöùc Kitoâ veà höôûng haïnh phuùc tröôøng sinh.

Ñöùc Giaùo Hoaøng Leâo XIII suy toân oâng Antoân Nguyeãn Höõu Quyønh leân baäc Chaân Phöôùc ngaøy 27. 05. 1900.

Ngaøy nay moïi ngöôøi vaãn coøn caûm kích vôùi hai caâu thô khaéc treân bia moä oâng Quyønh ôû xöù Kim Sen, nôi thi haøi oâng ñöôïc an taùng vôùi toå tieân doøng hoï:

"Nghóa khí neâu cao treân ñaát nöôùc,

Oai linh phuø hoä khaép non soâng".

 

Trích: Coäng Ñoàng Coâng Giaùo VN San Jose, Thieân Huøng Söû 117 Hieån Thaùnh Töû Ñaïo Vieät Nam (Uoáng nöôùc nhôù nguoàn), California 190, 223 tt 

---

Nhaïc neàn: Khaûi Hoaøn Ca (Haûi Linh)