Vaøo moät ngaøy Chuùa Nhaät, toâi boãng noåi suøng vì coù moät chính khaùch coâng khai chæ trích toâi veà moät vaán ñeà quan troïng. Vì theá, toâi coù yù ñònh seõ duøng lôøi gay gaét maø buùt chieán vôùi oâng. Môùi chæ nghó tôùi baøi baùo ñaõ ñuû laøm toâi haøi loøng.

Vì laø ngaøy Chuùa Nhaät, neân toâi ñi leã tröôùc. Trong Baøi ñoïc hoâm ñoù trích töø saùch Huaán Ca coù moät caâu nhö sau :"Thònh noä, caêm thuø laø aùc ñöùc. Ai traû thuø seõ bò Chuùa traû thuø thay". Tieáp ñoù laø moät ñoaïn Tin Möøng theo Thaùnh Mattheâu, choã Thaùnh Pheâroâ hoûi : "Neáu coù ai xuùc phaïm, thì phaûi tha thöù tôùi maáy laàn, baûy laàn ñuû chöa?" Ñöùc Gieâsu traû lôøi : "Thaày baûo con : khoâng phaûi chæ baûy laàn, nhöng laø baûy möôi laàn baûy". Keû chæ trích toâi ñaâu ñaõ xuùc phaïm tôùi baûy möôi laàn baûy hay laø baûy laàn, nhöng môùi chæ moät laàn maø thoâi. Theá laø sau ñoù toâi boû yù ñònh vieát baøi baùo noùi treân.

Coù nhieàu lyù do taïi sao toâi tin Chuùa. Nhöng moät lyù do maïnh nhaát ñoù laø: Ñöùc Tin giuùp toâi thaønh ngöôøi toát hôn. Nhöõng lyù do khaùc yeáu hôn, neân toâi khoâng muoán ñeà caäp tôùi ôû ñaây. Lyù do ñoù coù neàn taûng, ñoù laø ñieàu toâi bieát ñöôïc nhôø kinh nghieäm caù nhaân. Toâi daùm chaéc, baát cöù Quyù vò naøo duø tính tình theá naøo ñi nöõa cuõng coù theå nhôø tin vaøo Chuùa maø thaønh ngöôøi toát hôn.

Moät nhaø vaên loãi laïc nhöng cuõng thaâm ñoäc laø Evelyn Waugh thöôøng duøng lôøi leõ maø chaâm choïc ngöôøi khaùc. Moät hoâm coù baø ñaõ can ñaûm hoûi nhö sau: Ngaøi coù ñaïo sao laïi xaáu buïng nhö theá ? Nhaø vaên hoùm hænh traû lôøi "Thöa baø, nhö baø nhaän xeùt raát coù theå laø toâi xaáu thaät. Nhöng baø neân bieát, neáu khoâng coù ñaïo thì toâi seõ chaúng coøn laø ngöôøi nöõa". Qua lôøi noùi ñoù nhaø vaên chæ muoán nhaéc laïi moät chaân lyù coå ñieån, ñoù laø : Khoâng coù Chuùa, nhaân loaïi seõ deã suy ñoài hôn. Trieát gia Francis Bacon ñaõ nhaän ra ñieàu ñoù caùch ñaây 350 naêm. Trong cuoán khaûo luaän nhan ñeà 'Veà Thuyeát Voâ Thaàn' oâng ñaõ vieát raát nheï nhaøng nhö sau : 'Nhöõng ngöôøi choái boû söï hieän höõu cuûa Thieân Chuùa laø nhöõng ngöôøi phaù hoaïi nhaân phaåm con ngöôøi. Vì chaéc chaén con ngöôøi cuõng töông töï nhö con vaät neáu chæ xeùt veà thaân xaùc thoâi, nhöng neáu tinh thaàn cuõng khoâng coù moät chuùt lieân heä gì vôí Thieân Chuùa thì quaû thöïc hoï chæ laø loaøi thuï taïo raát thaáp heøn'.

Moät trong nhöõng nhaø Thaàn hoïc loãi laïc hieän nay, cha Karl Rahner, Doøng Teân, cuõng ñi ñeán moät keát luaän töông töï. Ngaøi lyù luaän nhö sau : "Luùc naøo boùng daùng Thieân Chuùa hoaøn toaøn bieán maát khoûi yù thöùc cuûa chuùng ta, luùc ñoù chuùng ta seõ heát laø ngöôøi. Dó nhieân, chuùng ta vaãn coøn khaû naêng tinh thaàn ñeå cheá taïo nhöõng maùy moùc caøng ngaøy caøng tinh vi, nhöng khi cuoáng roán  cuûa chuùng ta gaén lieàn vôùi Thieân Chuùa bò caét ñöùt, thì chuùng ta cuõng liaø khoûi nguoàn maïch söùc soáng tinh thaàn, ñeå thoaùi hoùa thaønh moät thöù vöôïn voâ cuøng tinh khoân. Goïi moät soá phaän nhö theá laø taøn nhaãn thì hôi ít."

Thöïc ra, laø ngöôøi chuùng ta coù hai baûn tính, - taïm möôïn caâu truyeän noåi tieáng cuûa nhaø vaên Toâ caùch Lan laø oâng Robert Louis Stevenson ñeå dieãn taû - chuùng ta laø Dr. Jekyll vaø Mr. Hyde, con ngöôøi voâ nhaân cuûa chuùng ta luoân höôùng veà baïo löïc. Caùc nhaø Thaàn hoïc goïi ñoù laø toäi nguyeân toå - Toäi naøy caét nghiaõ taïi sao con ngöôøi öa phaù hoaïi vaø hay coù yù xaáu. Ñieàu naøy ai cuõng thaáy maø vaãn khoù hieåu. Töï chuùng ta, chuùng ta khoâng theå hoaøn toaøn thaéng vöôït ñöôïc baûn tính xaáu xa naøy. Ñeå kieàm cheá caùi maët traùi ñoù, chuùng ta caàn coù söï trôï giuùp töø beân ngoaøi, do toân giaùo ñem laïi.

Toân giaùo giuùp chuùng ta baèng caùch xaùc ñònh nhöõng luaät soáng, maø chuùng ta khoâng theå töï taïo ra tuøy höùng cuõng nhö bieán ñoåi tuøy tieän. Luaät ñoù cuûa Chuùa vaø do ñoù cuõng baát bieán.

Ngoaøi ra, toân giaùo coøn trao vaøo tay chuùng ta nhöõng phöông tieän giuùp chuùng ta giöõ luaät naøy ñöôïc deã daøng hôn. Hoài coøn nhoû toâi hoïc caùch xeùt mình moãi toái, nhôø ñoù toâi ghi laïi ñöôïc nhöõng keát quaû sau moät ngaøy trôøi - xin duøng moät hình aûnh ngaøy nay ñeå dieãn taû - vaøo chieác maùy vi tính (computer) luaân lyù. Thöôøng laø nhöõng keát quaû ñau loøng, nhöng giuùp toâi nhaän ra raèng haèng ngaøy toâi vaãn laøm nhöõng vieäc baát chính maø trong töông lai toâi khoâng neân laøm nöõa. Toân giaùo nhaéc nhôû cho toâi bieát, toâi vaãn coù traùch nhieäm löông taâm vôùi nhöõng vieäc toâi laøm vaø moät ngaøy naøo ñoù toâi seõ bò phaùn xeùt veà nhöõng vieäc ñoù. 

Tham döï vaøo caùc giôø Phuïng Vuï laø moät phöông tieän khaùc giuùp cheá ngöï maët traùi ñoù. Moãi ngaøy khi tham döï Thaùnh Leã, toâi vaãn caûm thaáy coù moät söùc soáng traøn vaøo con ngöôøi toâi, giuùp toâi soáng qua ngaøy ñoù. Vieäc thôø phöôïng laø moät dòp ñaëc bieät maø moïi ngöôøi chæ ñeán ñoù nhaèm moät muïc ñích duy nhaát laø phuïng thôø Chuùa. Nhöõng ngöôøi ñeán ñoù khoâng caên cöù vaøo thaønh coâng hay thaát baïi ñeå ñaùnh giaù chính mình, nhöng caên cöù vaøo kích thöôùc ñôøi ñôøi. Hoï töï hoûi: 'Toâi ñaõ chuaån bò saün saøng cho ñôøi sau chöa? Neáu chöa thì toâi phaûi laøm gì?". Chuùng ta chæ ñaët ñöôïc vaán ñeà ñoù moãi ngaøy, khi chuùng ta thöôøng xuyeân tham döï caùc giôø Phuïng Vuï.

Toâi coøn nhôù raát kyõ, luùc toâi môùi baét ñaàu vieát cuoán Lòch Söû Kitoâ-giaùo. Toâi töï hoûi, lieäu mình coù maát Ñöùc Tin khoâng, khi khaûo cöùu veà nhöõng vieäc maø caùc Giaùo Hoäi Kitoâ-giaùo ñaõ töøng laøm trong voøng 2.000 naêm qua? Nhieàu khi chính ngöôøi tin Chuùa laïi nhaân danh Chuùa ñeå laøm nhöõng chuyeän ñoäng trôøi. Lieäu coù vì hoå theïn maø toâi quay löng choáng laïi toân giaùo cuûa toâi khoâng?

Toâi boãng nhôù laïi lôøi chæ daïy cuûa vò Giaùo sö Söû hoïc, moät cha Doøng Teân thoâng thaùi, ngöôøi ñaõ khuyeân toâi luùc toâi xin ngaøi cho bieát yù kieán, khi Giaùo Hoäi cuûa ngaøi ñoâi khi cuõng sai laïc. Ngaøi traû lôøi toâi : "Xin baïn veà ñoïc Tin Möøng theo Thaùnh Gioan, ñoaïn 14 caâu 6". Toâi veà ñoïc, thaáy moät caâu quen thuoäc cuûa Ñöùc Gieâsu:"Thaày laø ñöôøng, laø söï thaät vaø laø söï soáng". Vò Giaùo sö aáy coù yù daïy toâi: Moät Kitoâ-höõu - nhaát laø moät söû gia Kitoâ-höõu - coù boån phaän ñi tìm söï thaät, duø söï thaät aáy coù daãn tôùi ñaâu.

Theá laø toâi baét ñaàu vieát saùch, vaø cuoái cuøng laïi thaáy Ñöùc Tin cuûa mình maïnh theâm ra. Toâi khaùm phaù ra raèng, nhaân loaïi ñaõ bò tai hoïa, vì chuùng ta ñaõ khoâng suy nghó vaø haønh ñoäng theo Kitoâ-giaùo, chöù khoâng phaûi vì chuùng ta ñaõ suy nghó vaø haønh ñoäng theo Kitoâ-giaùo. Vôùi toân giaùo, dieãn tieán tuy baát toaøn, nhöng neáu khoâng coù toân giaùo nhaân loaïi coøn teä hôn nöõa. Maáy naêm sau, toâi laïi baét ñaàu vieát theâm cuoán saùch khaùc, Modern Times (Thôøi Nay) laø moät thieân khaûo luaän veà thôøi gian töø Ñeä nhaát theá chieán tôùi ñaàu thaäp nieân 80. Ñoù laø thôøi gian ôû Taây phöông coù nhieàu chính phuû chòu aûnh höôûng bôûi moät thöù luaân lyù, maø ta taïm goïi laø "maït Kitoâ-giaùo". Söï taøn nhaãn vaø maùu phaù hoaïi trong thôøi kyø naøy thaät voâ tieàn khoaùng haäu. Moät laàn nöõa, nhöõng döõ kieän lòch söû laïi laøm cho Ñöùc tin cuûa toâi theâm vöõng maïnh. Thôøi kyø naøy ñaõ xaåy ra nhöõng chuyeän kinh hoaøng, vì quyeàn löïc toái cao rôi vaøo tay nhöõng keû khoâng coøn bieát kính sôï Thieân Chuùa. Vaø hoï cuõng cho raèng luaät soáng cuûa Chuùa voán coù giaù trò tuyeät ñoái chæ laøm giaûm töï do trong nhöõng quyeát ñònh cuûa hoï thoâi.

Ñöôøng loái chính trò cuûa Lenin ñaõ ñöa ñeán ñoùi keùm vaø oâng cuõng chaúng heà chuøn tay khi cho thuû tieâu haøng loaït nhöõng ñoàng baøo cuûa oâng. OÂng khoâng phaûi chæ laø ngöôøi voâ thaàn, maø coøn thuø gheùt vaø sôï taát caû nhöõng ai tranh ñaáu cho toân giaùo nöõa. OÂng cho bieát chæ coù moät nguyeân taéc chæ ñaïo duy nhaát, ñoù laø õlöông taâm caùch maïng - Noùi traéng ra laø nhöõng gì oâng muoán vaø chính phuû oâng muoán. 

Hitler cuõng ñaõ söû duïng phöông tieän töông töï cuûa moät thöù luaân lyù truïc lôïi nhö theá, chæ khaùc ôû choã oâng coi ñoù laø quyeàn toái thöôïng cuûa ñaûng. Nhôø luaät phaùp do oâng taïo ra, oâng ñaõ cho xaây nhöõng loø thuû tieâu caû haøng trieäu ngöôøi.

Nhöõng thöù "ngôïm" naøy laø hoïc troø göông maãu cuûa caùc trieát gia chuû tröông choáng laïi moïi thöù toân giaùo. Lenin hoïc laïi quan nieäm cuûa Marx khi cho raèng phaûi trieät haï Kitoâ-giaùo, vì toân giaùo naøy gieo raéc moät thöù teä ñoan laø daïy ngöôøi ta soáng khieâm nhöôøng. Hitler hoïc laïi cuûa Nietzsche khi cho raèng Thieân Chuùa ñaõ cheát vaø 'tham voïng thoáng trò' ñaõ leân thay Ngaøi.

Toâi xaùc tín raèng : Khi con ngöôøi khoâng coøn tin vaøo Thieân Chuùa nöõa, haäu quaû chaéc chaén seõ suy ñoài ngay. Theá kyû 20 ñaõ minh chöùng minh : Khi hình aûnh Thieân Chuùa bò lu môø, chuùng ta seõ thoaùi hoùa thaønh moät loaøi vöôïn thoâng thaùi, roài töï huûy dieät laãn nhau. 

Ñoù laø vieãn töôïng ñaùng ngaïi. Nhöng neáu hình aûnh Thieân Chuùa ñöôïc phuïc hoài thì tình traïng aáy seõ ñöôïc cöùu vaõn. Xaõ hoäi seõ giaûm bôùt nguy cô töï dieät, khi bieát toân troïng nhöõng giôùi luaät luaân lyù khoâng do quoác hoäi tuøy nghi söûa ñoåi, maø giaù trò cuûa nhöõng giôùi luaät ñoù laø töø nôi Chuùa.

Toâi khoâng rao truyeàn nieàm tin vaøo Chuùa vì thaáy lôïi. Thieân Chuùa khoâng phaûi laø moät cô quan baûo veä coâng ích. Neáu Thieân Chuùa chæ laø moät khaùi nieäm veà thieän ích - nhö moät soá nhaø vaên chuyeân vieát veà toân giaùo chuû tröông - thì heä thoáng khaùi nieäm aáy ñaõ tan raõ ngay töø khi môùi gaëp nhöõng côn khuûng hoaûng ñaàu tieân roài.

Nguoàn goác vöõng chaéc vaø duy nhaát cuûa ñôøi soáng luaân lyù laø moät Thieân Chuùa haèng soáng. Toâi khoâng theå noùi roõ, chuùng ta phaûi laøm sao ñeå thaáu hieåu moät Thieân Chuùa nhö vaäy. Ñoù khoâng phaûi laø moät tri thöùc maø laø moät caûm thöùc. Thaáu hieåu Ngaøi nhôø tình caûm hôn laø baèng lyù trí. Caûm thöùc naøy ñuùng laø moät aân suûng. Chính Chuùa môùi laø Ñaáng ban cho chuùng ta Ñöùc Tin vaø khaû naêng nhaän bieát Ngaøi. Nhö Thaùnh Phaoloâ ñaõ noùi, chuùng ta chæ coù theå nhaän bieát Ngaøi qua moät taám göông nhaït nhoøa. Vaø chuùng ta chæ thöïc söï hieåu ñöôïc Ngaøi khi ñoái dieän vôùi Ngaøi maø thoâi. 

Nhöng "caùi nhìn qua taám göông nhaït nhoøa" aáy cuõng ñuû. Laøm sao chuùng ta coù ñöôïc khaû naêng aân suûng naøy ? Thöa, baèng caàu nguyeän. Neáu coù ngöôøi hoûi toâi : "Coù neân caàu nguyeän vôùi moät Thieân Chuùa maø mình khoâng tin khoâng ?" Toâi xin traû lôøi : "Neân chöù !" Ñaây khoâng phaûi laø chuyeän lyù thuyeát suoâng nhöng laø chuyeän bieát keâu caàu sao cho ñuùng choã. 

Chæ nieàm tin vaøo moät Thieân Chuùa môùi coù theå giuùp cho xaõ hoäi theâm laønh maïnh. Nhöng khoâng phaûi chæ vì theá maø chuùng ta tin Ngaøi. Caùc toân giaùo neáu chæ lo laøm thoûa maõn nhöõng nhu caàu xaõ hoäi seõ bò xaõ hoäi xaõ hoäi tuïc hoùa thaønh moät thöù ngaãu thaàn. Chuùng ta caàn tin cho vöõng vaøng. Ñöùc Tin laø moät trong nhöõng noã löïc baûo trì  caùi tính ngöôøi cuûa chuùng ta. Vaø Chuùa seõ luoân ôû beân caïnh chuùng ta caû trong noã löïc naøy nöõa.  

Chuù thích:

(1) Giaùo sö Paul Johnson ñaõ töøng laø Chuû nhieäm tôø New Statesman. OÂng ñaõ bieân soaïn cuoán Lòch söû Kitoâ-giaùo cuøng nhieàu taùc phaåm khaùc veà lòch söû vaø veà toân giaùo.

(2) Ñaõ ñöôïc pheùp chuyeån ngöõ cuûa taùc giaû vaø cuûa nhaø xuaát baûn Reader's Digest.