Nhöng nieàm tin vaøo söï phuïc sinh cuõng nhö nhöõng baøi töôøng thuaät veà Chuùa Gieâsu phuïc sinh khoâng gioáng nhö nhöõng baøi töôøng thuaät veà pheùp laï. Daãu theá, trong baøi naøy vaãn coá gaéng noùi leân moái töông quan giöõa hai loaïi töôøng thuaät ñoù. Ngoaøi ra toâi coøn muoán ñeà caäp tôùi nhöõng ñaëc tính cuûa caùc baøi "töôøng thuaät veà pheùp laï" vaø cuõng xin löu yù moät vaøi loái chuù giaûi leäch laïc thöôøng gaëp phaûi. Theâm vaøo ñoù, coøn coù vaøi gôïi yù trong vieäc giaûng giaûi caùc baøi töôøng thuaät veà pheùp laï ôû phaàn cuoái baøi.  

Vaøi ñieåm caàn löu yù

Caùc thaùnh söû coá yù keå laïi caùc pheùp laï, ñoù laø ñieàu khoâng theå choái caõi. Chuùng ta neân bieát, thöïc söï caùc Ngaøi cuõng chaúng caàn phaûi laøm nhöõng chuyeän ñoù. Nhöng taát caû caùc loái chuù giaûi muoán gaït boû caùc pheùp laï, ñeàu coi thöôøng chuû yù cuûa caùc ngaøi. Ñaøng khaùc, cuõng khoâng neân döøng laïi ôû caùi voû beân ngoaøi.Trong moät vaøi tröôøng hôïp caùc baøi töôøng thuaät veà pheùp laï cuõng muoán traùnh gaây khoù chòu, ñeå ñöùc tin coù theå taïm chaáp nhaän, maø khoâng gaëp khoù khaên khoâng caàn thieát. 

Nhöng caùi gì ñaõ trôû thaønh khoù chòu nhaát trong cuoäc ñôøi cuõng nhö Tin Möøng Chuùa Gieâsu? Ngöôøi ta gaëp thaáy ñieàu khoù chòu aáy trong lôøi Ngaøi, trong söï xaùc quyeát raèng, Ngaøi ñöôïc Thieân Chuùa sai ñeán vôùi toaøn quyeàn tha toäi. Thöïc ra, vaán ñeà ôû ñaây saâu xa hôn nhieàu, vaán ñeà ôû choã: Chuùa Gieâsu laø ai? Ai khoâng suy nghó xa hôn, seõ chaúng hieåu noåi nhöõng yeáu toá ñích thöïc trong Tin Möøng Phuùc AÂm. Caùc baøi töôøng thuaät veà pheùp laï cuoái cuøng cuõng ñöùng tröôùc caâu hoûi naøy maø thoâi. Chuùng ñoøi buoäc phaûi quyeát ñònh. Chuùng ta cuõng ñoïc thaáy ñieàu aáy ôû ñoaïn cuoái trong caâu chuyeän pheùp laï ñaàu tieân nôi Thaùnh Gioan, laø caùc Toâng ñoà ñaõ tin vaøo Chuùa. Cuõng nôi thaùnh Gioan chuùng ta coøn ñoïc thaáy, pheùp laï laøm cho Lazaroâ soáng laïi ñaõ khieán keû thuø cuûa Chuùa ñi ñeán quyeát ñònh gieát Ngaøi (Ga 11, 47 tt). 

Ñieàu khoù chòu khoâng phaûi ôû choã, Chuùa Gieâsu ñaõ phaù vôõ luaät leä thieân nhieân trong caùc pheùp laï cuûa Ngaøi. Vaø nhö theá, chuùng ta ñaõ baøn tôùi ñieåm caàn löu yù thöù hai. Laø caùc baøi töôøng thuaät veà pheùp laï nhaèm höôùng daãn tôùi moät caùi gì ñoù. Coù leõ chuùng khoâng coá yù dieãn taû ñieàu "taïm hieåu" cho baèng coá gaéng caét nghiaõ ñieàu ñoù thoâi. Nhö vaäy, troïng taâm cuûa Tin Möøng coù leõ laø ôû choã nhaèm daãn tôùi Chuùa Gieâsu, lôøi chæ daãn aáy cho bieát, Ngaøi laø Con Thieân Chuùa, vaø lôøi chæ daãn aáy cuõng cho bieát, baát cöù ai tin ôû Ngaøi, seõ "ñöôïc soáng, vì danh Ngaøi". Thöïc söï, vaán ñeà chæ ôû choã ñoù. Ta khoâng theå thoaùt khoûi phaùn quyeát cuûa loøng tin. Nhöõng ai ao öôùc hieåu ñöôïc caùc baøi töôøng thuaät veà pheùp laï, ñeàu phaûi tìm hieåu trong phaïm vi ñöùc tin naøy.  

Ñaëc tính cuûa moät baøi töôøng thuaät veà pheùp laï 

Trong caùc baøi töôøng thuaät veà pheùp laï, chuùng ta ñeàu thaáy, caùc dieãn tieán chæ ñöôïc keå laïi baèng vaøi neùt ñôn sô. Thí duï, khoâng nhaèm keå laïi caâu chuyeän cuûa moät ngöôøi coù beänh ñaõ ñöôïc chöõa laønh. Khoâng heà coù nhöõng tieåu tieát ñaëc thuø hoaëc hoaøn caûnh beân ngoaøi theâm maàu meø cho caâu chuyeän. Nhö theá ñuû ruùt ra moät keát luaän cho baøi giaûng nhö sau: Cuõng phaûi giaûng sao cho thaät ñôn sô. Ñaëc bieät khoâng ñöôïc theâm vaøo nhöõng chi tieát quaù cuï theå, maø trong baûn töôøng thuaät uûa Kinh Thaùnh khoâng noùi tôùi. Neáu quaù chuù troïng tôùi caùc neùt ñaëc thuø nhö theá, thính giaû cuõng seõ bò keùo chuù yù tôùi nhöõng tieåu tieát lòch söû cuûa caâu chuyeän. 

Caùc töôøng thuaät veà pheùp laï thöôøng löu yù tôùi moät hoaøn caûnh khoán khoå cuûa con ngöôøi: ñau khoå, ñoùi khaùt, ñau yeáu, söï cheát, quyû aùm, tuø tuùng. Chuùa Gieâsu ñaõ coù thaùi ñoä vôùi caùc hieän töôïng naøy. Ngaøi baùo hieäu moät thôøi ñaïi môùi ñaõ baét ñaàu nôi Ngaøi. Ñaëc bieät nhaát phaûi keå ñeán nhöõng ngöôøi soáng trong hoaøn caûnh toäi loãi. Qua ñoù Chuùa Gieâsu ñaõ bieán vieäc giuùp ñôõ cuûa Ngaøi thaønh moät daáu chæ cuûa thôøi ñaïi caùnh chung. Vì theá cuõng deã hieåu, khi coù vaøi caâu chuyeän vaãn coøn mang daáu veát cuûa moät cuoäc tranh chaáp. Nhöõng chuyeän ñoù thöôøng cho thaáy söï caêng thaúng giöõa tình traïng chöa ñöôïc cöùu roãi vaø tình traïng ñaõ ñöôïc cöùu roãi.

Ñöøng neân tìm ñieàu laï luøng ôû choã "phaù vôõ ñöôïc caùc luaät leä thieân nhieân" cho baèng ôû choã, quyeàn löïc cuûa theá gian - coøn caàn ñöôïc cöùu ñoä - ñaõ bò ñaïp ñoå.  Giaûi ñaùp naøy mang tính chaát cöùu ñoä. Ñieàu laï luøng naèm ôû choã, hieän höõu cuûa chuùng ta ñaõ ñöôïc bieán ñoåi trong moïi chieàu kích. Con ngöôøi ñöôïc keâu môøi vaøo cuoäc soáng môùi vaø vónh cöûu trong tình yeâu cuûa Thieân Chuùa. Xaáu xa vaø söï cheát khoâng coøn quyeàn quyeát ñònh treân ñôøi soáng con ngöôøi chuùng ta nöõa.   

Vì theá cuõng deã hieåu, laø söï khoù chòu vì vieäc Chuùa Gieâsu laøm cuõng thöôøng ñi ñoâi vôùi söï khoù chòu vì lôøi Ngaøi noùi. Ñoái vôùi nhöõng keû cöùng loøng, thì baát öù daáu chæ naøo, duø hieån nhieân tôùi ñaâu, cuõng ñeàu voâ nghiaõ (Lc 16, 31).   

Ñaøng khaùc, cuõng neân tìm yù nghiaõ cuûa caùc pheùp laï trong giaùo thuyeát toaøn veïn cuõng nhö trong caû cuoäc ñôøi Chuùa Gieâsu. Caùc duï ngoân, cuõng theá, ñeàu muoán dieãn taû, cuoäc toaøn thaéng söï döõ ñaõ thaønh hieän thöïc. Chuùng baùo hieäu moät phong traøo phaùt xuaát töø Chuùa Gieâsu vaø seõ ñöïôc hoaøn taát trong ngaøy caùnh chung. Pheùp laï laø daáu chæ nöôùc Trôøi ñaõ khôûi söï nôi Chuùa Gieâsu. Caùc baøi giaûng phaûi höôùng daãn thính giaû tôùi choã ñoù. Caàn phaûi nhaán maïnh tôùi Chuùa Kitoâ. Phaûi laøm sao cho thính giaû hieåu raèng, nhöõng keû ñoàng thôøi vôùi Chuùa choáng ñoái Ngaøi khoâng phaûi vì Ngaøi ñaõ laøm nhöõng vieäc phi thöôøng, cho baèng hoï muoán choáng ñoái chính caù nhaân Ngaøi vaø choáng ñoái söù maïng cuûa Ngaøi laø ñöôïc Thieân Chuùa sai ñeán. Caùc keû ñoàng thôøi vôùi Ngaøi ñöùng tröôùc moät quyeát ñònh, moät laø chaáp nhaän Ngaøi, hai laø khai tröø Ngaøi. Caù nhaân toâi tin raèng, con ngöôøi thôøi nay cuøng ñöùng tröôùc moät quyeát ñònh nhö xöa. 

Ñöùc tin, maø caùc baøi töôøng thuaät veà pheùp laï ñeà caäp tôùi, baét nguoàn töø choã tin raèng, thôøi ñaïi caùnh chung ñaõ baét ñaàu nôi Chuùa Gieâsu. Roõ raøng, ñöùc tin aøy ñeàu ñöôïc nhaéc ñi nhaéc laïi ôû moãi baøi töôøng thuaät veà pheùp laï. Coù khi söï cöùng loøng tin cuõng ngaên caûn Chuùa laøm pheùp laï (Mc 6, 5). Ngoaøi ra, Ngaøi ñaõ khoâng laøm pheùp laï theo leänh truyeàn cuõng nhö ñeå baét ngöôøi ta tin. Nhöng thöôøng thöôøng thaáy noùi tôùi, pheùp laï laø keát quaû cuûa loøng tin, hoaëc ít nhaát pheùp laï co ù lieân heä tôùi loøng tin (Gio 10, 38). Trong baøi giaûng, ñieàu quan troïng laø caàn aûi nhaán maïnh hôn veà Tin möøng noäi taâm cuûa caùc pheùp laï cuõng nhö cuûa caùc duï ngoân. 

Vaøi loái chuù giaûi leäch laïc 

a) Loái chuù giaûi lòch söû: Thôøi ñaïi maø ngöôøi ta chæ nhaèm tìm kieám caùi nghiaõ boùng uûa caùc yù nieäm ñaïo ñöùc trong caùc baøi töôøng thuaät veà pheùp laï khoâng coøn nöõa.Ngaøy nay, khoâng nhaø chuù giaûi ñöùng ñaén naøo coù theå phuû nhaän nhöõng vieäc Chuùa Gieâsu laøm, nhö ñöôïc ghi cheùp trong Phuùc AÂm, laø coù thöïc. Ngaøy nay khoâng theå döïng laïi caâu chuyeän vôùi taát caû chi tieát lòch söû ñöôïc nöõa, maø nhö theá cuõng chaúng caàn, vì quan troïng khoâng ôû choã ñoù. Nhöõng baøi giaûng mang tính chaát lòch söû veà caùc baøi töôøng thuaät pheùp laï, maø trong ñoù chæ lo keå laïi nhöõng tieåu tieát lòch söû, laø laïc ñeà. Qua baøi giaûng nhö theá, vò giaûng thuyeát ñaõ keùo thính giaû chuù yù tôùi moät ñieåm, maø thaùnh söû khoâng muoán.   

Cuøng moät lyù do töông töï, loái khai thaùc taâm lyù trong caùc caùc baøi töôøng thuaät veà pheùp laï cuõng laø leäch laïc. Trong tröôøng hôïp naøy vò giaûng thuyeát seõ taû laïi tình traïng taâm hoàn cuûa caùc nhaân vaät trong chuyeän, maø thöôøng Kinh Thaùnh ñaâu coù noùi tôùi. Nhö theá thính giaû seõ chuù yù tôùi moät ñieåm, maø ñieåm ñoù khoâng coù lieân heä gì vôùi Tin Möøng caû. 

Hình thöùc laïc ñeà thöù ba cuûa vieäc giaûng theo lòch söû laø loái chuù giaûi thaùi quaù. Trong baøi giaûng loaïi naøy thì taát caû moïi vieäc trong caâu chuyeän ñeàu ñöôïc coi laøphi thöôøng. Tröôøng hôïp naøy thính giaû chæ döøng laïi ôû aán töôïng beân ngoaøi, maø khoâng heà thaéc maéc theâm veà yù nghiaõ thaâm saâu: Chuùa Gieâsu laø ai ñaây? Ñöa vaøo baøi giaûng nhöõng tieåu tieát cuï theå nhieàu hôn laø ñoaïn vaên Kinh Thaùnh cung öùng, laø khoâng ñuùng choã.  

b) Loái chuù giaûi thuaàn lyù: Loái naøy muoán caét nghiaõ pheùp laï theo leõ töï nhieân. Ñaøng sau loái caét nghiaõ naøy, oùc suy tö theo "moát" thöôøng ñoùng moät vai troø quan troïng: khoù chaáp nhaän caùc pheùp laï. Caùc pheùp laï ñoù phaûn laïi loái suy tö theo khoa hoïc töï nhieân. Theo loái caét nghiaõ naøy, thì taát caû caùc pheùp laï chöõa beänh ñeàu ñöôïc coi laø caùc hieän töôïng taâm beänh. Coù khi caùc pheùp laï khaùc cuõng bò aûnh höôûng loái chuù giaûi thuaàn lyù naøy: Trong pheùp laï "baùnh hoùa nhieàu" moïi ngöôøi bò lôøi Chuùa thuyeát phuïc neân laáy ñoà aên cuûa mình mang theo maø chia cho ngöôøi khaùc. Ngay caû Manna ôû gaàn nuùi Horeb cuõng ñöôïc loái naøy caét nghiaõ ñôn giaûn hoùa nhö sau: Vì ngöôøi Do Thaùi laàn ñaàu tieân ñöôïc troâng thaáy tuyeát. Chaéc chaén loái caét nghiaõ nhö vaäy ñeàu khoâng toân troïng chuû yù cuûa caùc taùc giaû Kinh Thaùnh: muoán chöùng minh Manna laø moät pheùp laï. 

Loái chuù giaûi taâm linh cuõng thöôøng ñöôïc ñem ra aùp duïng. Pheùp laï thöôøng ñöôïc coi laø chuyeän töôïng tröng; noù bò taâm linh hoùa vaø thöôøng ñöôïc hieåu laø hình aûnh cuûa tình traïng linh hoàn hay ñaïo ñöùc. Vì theá, pheùp laï chöõa ngöôøi muø thöôøng ñöôïc caét nghiaõ laø chöõa khoûi söï muø loøa taâm linh. Loái caét nghiaõ nhö theá thöôøng caét xeùn vieäc Chuùa laøm thaønh moät vieäc rieâng reõ vaø caù nhaân.

Theo loái caét nghiaõ naøy, thì chæ coù tình traïng taâm hoàn cuûa con ngöôøi laø ñöôïc cöùu roãi. Daàu sao chaêng nöõa, con ngöôøi vôùi loái suy tö khoa hoïc töï nhieân khoâng gaëp khoù khaên maáy, khi theo loái caét nghiaõ naøy. Ñieàu hieån nhieân coù theå choáng laïi loái caét nghiaõ naøy, laø trong caùc baøi töôøng thuaät khoâng heà taùch bieät "thaân xaùc" vôùi "linh hoàn". Ngoaøi ra, loái taùch bieät ñoù cuõng hoaøn toaøn xa laï ñoái vôùi Kinh Thaùnh. Con ngöôøi toaøn dieän ñöôïc cöùu chöõa do hoàng aân cuûa Chuùa. Ngöôøi baát toaïi, cuõng ñöôïc bieát toäi mình ñöôïc tha. Nhaát laø trong truyeàn thoáng lôøi Chuùa (logia) lieân quan vôùi vieäc tröø quyû chuùng ta thöôøng bò caùm doã raát naëng laø chaïy theo loái caét nghiaõ caù nhaân hoùa vaø taâm linh hoùa naøy. Caàn nhaán maïnh ôû ñaây, laø nhöõng caâu chuyeän ñoù muoán keå laïi quyeàn naêng cuûa Chuùa vaø söï xuaát hieän cuûa nöôùc Ngaøi treân theá giôùi. Söûa pheùp laï sao cho deã chaáp nhaän, ñeå roài vì ñoù maø caét xeùn Tin Möøng laø ñieàu khoâng neân.  

c) Loái chuù giaûi hieän sinh cuûa R. Bultmann thöïc ra - duø coù khaùc ñi nöõa - cuõng laø loái chuù giaûi taâm linh veà caùc pheùp laï ñöôïc coâ ñoïng laïi maø thoâi. Tính chaát lòch söû khoâng coøn ñoùng vai troø quyeát ñònh nöõa, maø chæ coøn laïi caùi toái thieåu khoán khoå, coù khaû naêng ñöùng vöõng tröôùc phöông phaùp pheâ bình lòch söû. Nhöõng loái chuù giaûi khaùc nöõa thì theo chieàu höôùng "chaøo thua" caùc pheùp laï. Giaùo huaán nhö  theá khoâng coøn leä thuoäc caùc söï kieän thöïc söï ñaõ xaåy ra. Neáu trong baøi giaûng coù ñeà caäp tôùi "cuoäc soáng cöùu ñoä", tôùi "söùc maïnh chöõa laønh cuûa ñöùc tin", thì cuõng chæ lieân quan tôùi caùi gì ñöông nhieân cuûa loaøi ngöôøi trong yù nghiaõ tinh thaàn maø thoâi. Neáu nhö theá, thì caàn gì pheùp laï. Trong loái chuù giaûi hieän sinh naøy pheùp laï thöïc söï ñaõ trôû thaønh ñoái töôïng cuûa moät yù nieäm coù saün. Pheùp laï chæ coøn laø lôùp aùo cuûa quan nieäm ñaïo ñöùc trong moät bieåu töôïng maø thoâi.

Neân giaûng veà caùi gì?  

Thaät laø sai laïc, neáu ngay töø ñaàu baøi giaûng ñaõ nhaán maïnh tôùi khía caïnh pheùp laï cuûa ñoaïn Phuùc AÂm. Qua ñoù, thính giaû seõ bò keùo chuù yù tôùi vaán ñeà laøm sao phaù vôõ ñöôïc luaät leä thieân nhieân. Ñoù laø ñieàu thöïc söï khoâng phaûi troïng taâm cuûa baøi töôøng thuaät. Thính giaû seõ bò keùo chuù yù veà moät höôùng leäch laïc vaø caûn trôû hoï vieäc tieáp thu Tin Möøng. Hoï chôø ñôïi nôi vò giaûng thuyeát moät giaûi ñaùp thoûa ñaùng cho vaán ñeà maø chính ngaøi ñaõ neâu ra. Do ñoù, thính giaû seõ töï kheùp kín ñoái vôùi Tin Möøng coøn naèm saâu beân döôùi. Maø giaûi ñaùp ñoù nhieàu khi vò giaûng thuyeát laïi chaúng theøm baøn tôùi.

Ñuùng ra, neân nhaán maïnh tôùi ñieåm "laï luøng" trong caâu chuyeän. Cuõng khoâng caàn giaáu gieám laø ta ñang tröïc dieän vôùi moät pheùp laï, nhöng neân ñaët pheùp laï vaøo trong moái lieân heä toaøn phaàn cuûa noù. Tröôùc heát, neân giaûng veà Tin Möøng, nhö  theá vaán ñeà phaù vôõ caùc luaät leä thieân nhieân cuûa pheùp laï naøy ñaõ bò töông ñoái hoùa ñi roài. Thính giaû seõ thaáy ngay laø chuùng ta ñang giaûng veà Tin Möøng coù taàm quan troïng ñoái vôùi cuoäc ñôøi hoï. Vaán ñeà tính chaát lòch söû cuõng raát quan troïng trong moái lieân heä naøy. Neân bieát, thính giaû seõ ñeå yù tôùi moái lieân heä tröïc tieáp giöõa tính chaát lòch söû cuûa pheùp laï vaø tính chaát cöôõng baùch cuûa Tin Möøng. 

Thöïc ra, moät söï kieän coù theå ñöôïc dieãn taû baèng nhieàu caùch khaùc nhau. Trong giaûng huaán neân tìm caùch khôi daäy nôi ngöôøi tín höõu nieàm caûm thoâng vôùi vieäc dieãn taû naøy. Caùc baøi töôøng thuaät veà pheùp laï cuõng muoán dieãn taû laïi nhöõng chöùng kieán lòch söû, tuy nhieân chuùng khoâng theå dieãn taû laïi baèng nhöõng lôøi leõ khaùch quan. Caùc thaùnh söû khoâng nhaèm keå laïi, Chuùa Gieâsu ñaõ phaù vôõ luaät leä thieân nhieân, cho baèng nhaèm tuyeân xöng, loaøi ngöôøi ñaõ thaáy Thieân Chuùa hoaït ñoäng roõ raøng qua caùc bieán coá cuoäc ñôøi Chuùa Gieâsu. Trong caùc baøi giaûng veà caùc pheùp laï, ñieàu quan troïng laø phaûi daønh moät phaàn thích hôïp maø rao giaûng Tin Möøng ñoù. Moãi caâu chuyeän pheùp laï ñeàu keå laïi theo caùch thöùc cuûa noù nhö laø keå laïi "taát caû caâu chuyeän veà Chuùa Gieâsu". Chöùng lieäu veà cuøng moät Chuùa Gieâsu naèm raûi raéc trong nhieàu caâu chuyeän khaùc nhau. Veà ñieåm naøy thì caâu sau ñaây vaãn coù giaù trò: "Coøn nhieàu daáu chæ khaùc, khoâng ñöôïc ghi laïi trong saùch naøy, duø Chuùa Gieâsu cuõng laøm tröôùc maét caùc moân ñeä Ngaøi. Nhöng nhöõng daáu chæ naøy ñaõ ñöôïc ghi laïi, ñeå anh (chò) em tin, Chuùa Gieâsu laø Ñaáng Cöùu Theá, laø Con Thieân Chuùa, ñeå nhôø ñöùc tin  maø anh (chò) em ñöôïc soáng trong danh Ngaøi" (Ga 20, 30-31).  

(1) Stefaan van Calster, sinh naêm 1937, giaùm ñoác ÑCV Mechelen-Bruxelles vaø Gioan XXIII taïi Louvain. Giaùo sö Muïc vuï vaø Giaûng thuyeát. 

(2) trong: IKZ 18 (1989) 253-257 (Internationale katholische Zeitschrift - aán baûn Ñöùc ngöõ - Paderborn/Koeln)