Tieáng Thieân Chuùa nhaén nhuû Tieân-tri nhoû tuoåi Gieâremia khi xöa coøn luoân vang voïng trong taâm hoàn toâi: ''Con ñöøng sôï, coù Cha cuøng ñoàng haønh vôùi con ñeå cöùu giuùp naâng ñôõ con!''(Jer 1,8), nhöng sao toâi cöù lo aâu, hoaøi nghi, boàn choàn!

Thieân Chuùa sai Thieân Thaàn ñeán baùo tin vui cho OÂng Zacharia cuõng nhö Ñöùc Baø Maria: ''Con ñöøng sôï, lôøi caàu xin cuûa con ñöôïc Thieân Chuùa laéng nghe chaáp nhaän roài, AÂn ñöùc cuûa Ngaøi haèng ôû cuøng con!''( xx. Lk 1,13. 30), nhöng sao hai vò naøy cuõng vaãn hoaøi nghi boái roái!

Chuùa Gieâsu, laø con Thieân Chuùa xuoáng theá laøm ngöôøi mang Tin-laønh bình-an, giaûi cöùu con ngöôøi khoûi sôï haõi, nhöng chính Ngaøi cuõngsoáng traûi qua lo aâu sôï haõi, khi Ngaøi caàu nguyeän vôùi Thieân Chuùa Cha trong vöôøn caây daàu tröôùc khi chòu khoå naïn (xx. Lk 22, 44).

1. Sôï haõi trong ñôøi soáng

Khi coøn thô beù sôï vì khoâng coù cha meï, ngöôøi lôùn ôû beân caïnh; sôï vì ñang ñeâm giaät mình thöùc giaác khoâng nhìn thaáy meï, thaáy buùp-beâ; sôï vì coù ngöôøi laï ñöùng beân caïnh; sôï vì tröôït chaân teù voà vaøo caïnh giöôøng...

Khi coù trí khoân ñi hoïc sôï vì baøi hoïc khoù, sôï vì bò thaày coâ quôû traùch löôøi hoïc, sôï vì bò chuùng baïn aên hieáp, sôï vì ñeán tröôøng treã...

Lôùn leân sôï thi rôùt, sôï vì khoâng coù ngheà nghieäp, cuoäc soáng baáp beânh, sôï vì khoâng laáy ñöôïc ngöôøi mình thöông yeâu, sôï vì coâ ñôn, sôï vì phaûi soáng theo khuoân khoå, soáng ngheøo tuùng, khoâng coù cô hoäi phaùt trieån taâm trí, saùng kieán caù nhaân, sôï maát caùi ñang coù trong tay...

Sôï vì khoâng khí sinh hoaït, traøo löu xaõ hoäi moãi ngaøy moãi ñoåi khaùc, gaây xaùo troän ñôøi soáng, haàu nhö xa laï khaùc vôùi taäp tuïc thoùi quen ñaõ thaønh neà neáp trong gia ñình , trong cuoäc soáng rieâng tö, vaø khoâng coøn bieát phaûi phaûn öùng ra sao, thích nghi vôùi hay baûo thuû duy trì caùi cuõ baát chaáp taát caû.

Khi cuoäc ñôøi ñaõ luoáng tuoåi xeá chieàu laïi sôï vì giaø yeáu beänh taät, bò coi thöôøng boû rôi queân laõng, bao coâng lao khoù nhoïc xöa kia ñaõ boû ra ñaàu tö, xaây döïng khoâng bieát sau naøy con chaùu coù duy trì, gìn giöõ khoâng...

Ai cuõng bieát, moïi ngöôøi ñeàu coù ngaøy chaøo ñôøi, böôùc qua ngöôõng cöûa ñi vaøo ñôøi soáng treân maët ñaát vaø ngaøy cuøng taän, böôùc vaøo ngöôõng cöûa ñi vaøo loøng ñaát, trôû veà vôùi Thieân Chuùa, Ñaáng ñaõ sinh thaønh nuoâi döôõng mình. Nhöng daãu vaäy ñaõ coù ai khoâng sôï ngaøy saàu thaûm ñoù! Thoâng caûm taâm traïng ñoù Thieân Chuùa nhaén nhuû con ngöôøi: ''Con ñöøng sôï, Cha laø Ñaáng cöùu ñoä con, Cha seõ goïi teân con'' (Is. 43,1).

Ñöôïc soáng trong an uûi baûo veä, coù baûo hieåm nhöng vaãn cöù coøn lo sôï. Sôï ñieàu gaây ra sôï haõi, nhöng khoâng traùnh ñöôïc, noù cöù luaån quaån trong cuoäc soáng!

Moät cuoäc soáng baát an trong lo sôï laø moät cuoäc soáng thieáu vaéng boùng haïnh phuùc.

Vaäy yeáu toá sôï chæ laø taâm lyù, haäu quaû cuûa thaàn kinh beänh taät, khuûng hoaûng yeáu keùm hay ñoù laø moät thöïc taïi trong ñôøi soáng con ngöôøi?

2. '' Inquietum est cor nostrum - Taâm hoàn con luoân giao ñoäng''

Khoâng, toâi khoâng tin ñoù chæ laø thuaàn tuùy yeáu toá taâm lyù, nhöng noù gaén lieàn vôùi cuoäc soáng con ngöôøi. Ñaõ laø ñôøi soáng khoâng theå chæ ñôn thuaàn coù yeáu toá taâm lyù. Yeáu toá taâm linh, lyù trí, caûm giaùc, theå xaùc, ñieàu kieän vaät lyù thöïc taïi trong xaõ hoäi vaø nhöõng lieân heä raøng buoäc giöõa con ngöôøi vôùi nhau keát taïo neân cuoäc soáng con ngöôøi.

Cuoäc soáng con ngöôøi khoâng chæ ñôn giaûn xaây döïng bôûi taàng lyù trí hieåu bieát, vaø taàng taâm linh phaùt xuaát töø traùi tim, nhöng coøn phaûi keå ñeán taàng caûm giaùc thaàn kinh cuûa töøng ngöôøi nöõa.

Khoa taâm lyù hoïc vaø nhaát laø thaàn-hoïc muïc-vuï beân Ñöùc hay nhaán maïnh ñeán ''Fingerspritzegefuehl - xin taïm dòch: Caûm giaùc ôû ñaàu ngoùn tay: nhaïy caûm'', ''feines Gefuehl - teá nhò'' hay ''Mitgefuehl - caûm thoâng vôùi'' khi daïy veà caùch giao tieáp laøm vieäc chung vôùi ngöôøi khaùc, nhaát laø trong vieäc rao giaûng Tin-möøng, ban caùc Bí-tích. Thaùnh Phaoloâ ñöa ra phöông chaâm soáng raát hôïp taâm lyù thôøi ñaïi laøm kim chæ nam cho cuoäc soáng ngöôøi tín höõu Chuùa Kitoâ: ''Vui vôùi ngöôøi vui, khoùc vôùi ngöôøi khoùc'' (Roma 12, 15)

Neáu chæ hay coi troïng phaàn lyù luaän lyù trí, seõ quaù khoù hieåu, vì khoâ khan cöùng nhaéc vaø töø ñoù sinh ra lo laéng, boái roái.

Neáu ñeå tieáng noùi con tim laán aùt ñieàu khieån, con ngöôøi trôû neân moäng mî, roài khi ñuïng chaïm vôùi thöïc taïi, thaáy khoâng nhö töôûng, seõ thaát voïng chaùn naûn lo aâu.

Nhöng neáu khoâng chuù yù tôùi caûm giaùc buoàn vui, giaän döõ, yù thích - ôû ñaây coù theå noùi ñeán höùng khôûi, nhö hieän traïng thích boùng ñaù, tennis, nhaïc Jazz, nhaïc Pop, Computeur, thu thaäp chôi tem, thích cuoäc tranh taøi ñua xe, ñaøn ñòch, xoå soá, khen taëng, an uûi... cuõng seõ khoâng baét gaëp ñöôïc taâm hoàn ngöôøi ñoái dieän, vaø coù theå khieán naûy sinh ra nôi hoï phaûn öùng lo sôï, döûng döng hay phaãn noä.

Cuoäc soáng coù bình an trong taâm hoàn laø cuoäc soáng haøi hoøa giöõa ba chieàu lyù-trí, taâm hoàn vaø caûm giaùc. Moät cuoäc soáng nhö theá laø ñieàu lyù töôûng vì coù haïnh phuùc. Ai cuõngbieát vaø muoán ñaït tôùi, nhöng raát tieác, ngay caû ngöôøi ñang vieát baøi naøy, cuõng khoâng laøm sao coù ñöôïc, vì baát cöù ai cuõng ñeàu coù chuùt ít moái lo sôï töø khi böôùc vaøo ñôøi cho ñeán ngaøy trôû veà vôùi Nguoàn ñôøi soáng nhö noùi ôû phaàn treân.

Thaùnh Augustinoâ sau nhöõng naêm thaùng daøi ñi tìm haïnh phuùc ñaõ than thôû vôùi Thieân Chuùa nhö sau: ''Quia fecisti nos ad te et inquitetum est cor nostrum, donec requiescat in te. - Laïy Cha, con tin Cha ñaõ sinh thaønh taïo döïng neân con qui höôùng veà Cha, daàu vaäy taâm hoàn con vaãn luoân giao ñoäng, vaø con chæ tìm ñöôïc bình an khi con veà beân Cha!'' (Confessiones I, 1)

3. Phaûn öùng

Thieân Chuùa ñaõ phuù baåm nôi moãi ngöôøi khaû naêng ñeå soáng ôû vaø vôùi ñôøi. Khaû naêng naøy phaùt trieån töøng chaëng trong ñôøi soáng tuøy theo tuoåi taùc, taâm tính, trình ñoä hoïc hoûi hieåu bieát, caûm giaùc vaø hoaøn caûnh xaõ hoäi xung quanh.

Ñöùng tröôùc moãi hoaøn caûnh moãi ngöôøi coù phaûn öùng khaùc nhau. Ñoù laø töï-do, laø nhaân vò, laø caù tính rieâng bieät moãi ngöôøi.

Coù nhöõng ngöôøi coù chí khí nghò löïc hôn ngöôøi, hoï khoâng ñeå noãi lo sôï laøm chuû aùm aûnh taâm hoàn cuoäc soáng mình, nhöng hoï laøm chuû noù, ñieàu khieån, ñeø neùn xuoáng möùc toái thieåu coù theå. Theo khoa taâm lyù hoïc, ñeø neùn nhö vaäy khoâng toát. Ñieàu naøy coù theå gaây ra haäu quaû taâm lyù ñau ñôùn cho caû theå xaùc laãn taâm hoàn, vì phaûi soáng trong chòu ñöïng.

Theo toâi, ñieàu khieån, chòu ñöïng giuùp coá gaéng vöôn leân, ñaït ñöôïc nhöõng thaønh tích toát saùng choùi trong ñôøi soáng, giuùp queân ñi, hay vöôït qua lo aâu sôï haõi. Nhöõng taâm hoàn bieát ñieàu khieån laøm chuû ñöôïc mình, gaët haùi ñöôïc nhöõng thaønh coâng raïng rôõ trong laõnh vöïc soáng ñöùc tin, soáng ôû ñôøi vaø soáng giuùp ích cho ñôøi.

Khoâng thieáu nhöõng taâm hoàn yeáu boùng vía, quen soáng trong nhung luïa, chuoäng ñieàu deã daøng ñôn giaûn, vaø khi coù moái lo aâu lieàn maát tinh thaàn, nhìn caùi gì cuõng khoù khaên phöùc taïp, vaø coøn phoùng ñaïi theâm ra nöõa, coá yù loâi keùo ngöôøi khaùc nghe xem mình phaûn öùng. Hoï laø nhöõng taâm hoàn yeáu ôùt chæ lo nghó veà mình vaø cho mình thoâi!

Nhieàu taâm hoàn khi gaëp noãi lo sôï chæ bieát than vaõn mong tìm ñöôïc an uûi, giuùp ñôõ cuûa ngöôøi khaùc giaûi quyeát giuøm. Trong gia ñình nhöõng ngöôøi naøy luoân luoân tìm ñöôïc giuùp ñôõ cuûa cha meï, hay anh chò lôùn, vì hoï quen soáng nhö theá roài. Soáng nhö theá khaùc naøo loaøi caây taàm göûi. Hoï chæ bieát aên saün hay nhai laïi!

Nhöng cuõng coù nhöõng taâm hoàn, tình traïng naøy khoâng phaûi laø ít, nhaát laø trong theá giôùi ngaøy nay, tìm queân laõng hay gæai quyeát lo sôï qua cheùn röôïu, qua huùt xaùch, qua chôi bôøi tìm thuù vui sinh lyù! Nhöng sau cuøng ñaâu coù giuùp giaûi quyeát ñöôïc gì, traùi laïi coøn gaây ra nhieàu haäu quûa sôï haõi tai haïi khaùc nöõa cho chính baûn thaân vaø cho xaõ hoäi.

Vaø coù nhöõng tröôøng hôïp, ngöôøi ta giaûi quyeát lo sôï baèng caùch laøm sao kieám laøm ra cho nhieàu tieàn baïc, vaät duïng cuûa caûi. Nhöng phaûi chaêng phuùc lôïi vaät chaát giaûi quyeát cho ta khoûi lo sôï? Thieát nghó, ai trong chuùng ta cuõng ñeàu coù chuùt kinh nghieäm trong laõnh vöïc naøy roài. Trieát gia ngaønh phaân taâm Erich Fromm nhaän ñònh nhö sau: ''Beân theá giôùi taây phöông ngöôøi ta ñua nhau ñi tìm haïnh phuùc qua höôûng thuï tieâu duøng vaät chaát, nhöng sau cuøng hoï khoâng caûm thaáy haïnh phuùc, traùi laïi vaãn thaáy thieáu vaéng, baát an chöa ñöôïc thoûa maõn. Vaø hoï khaùm phaù ra, duø coù dö thöøa cuûa caûi cuõng khoâng laøm cho con ngöôøi haïnh phuùc ñöôïc.''

Nhö theá chuùng ta coøn caàn ñieàu gì khaùc hôn nöõa cho cuoäc soáng?

4. Nieàm tin

Ñang ñeâm giaät mình thöùc giaác em beù khoâng nhìn thaáy gì ngoaøi boùng toái, oøa leân khoùc vì sôï, voäi vaøng baø meï chaïy ñeán xoa ñaàu, vuoát löng, vuoát maù, naén tay chaân em, mieäng noùi: ''Con ñöøng sôï, coù meï beân con, nguû ñi con, saùng mai meï mua aùo ñeïp, ñoà chôi môùi cho con, con ngoan cuûa meï...'' Vaø em beù töø töø khoâng khoùc nöõa, nhaém maét nguû tieáp. Em caûm thaáy an taâm khoâng coøn sôï nöõa, khoâng phaûi vì lôøi meï roùt vaøo tai, nhöng vì coù meï beân caïnh. Chính söï hieän dieän cuûa meï beân caïnh laø baûo ñaûm, coù söùc xua ñuoåi noãi lo sôï ñang bao truøm em. Meï em luùc ñoù nhö Thieân Thaàn baûn meänh xuaát hieän ñeán giuùp em xoa dòu caû theå lyù, taâm lyù laãn caûm giaùc.

Em beù khoâng bieát gì hôn ngoaøi ñieàu ñoù, nhöng em ñaõ coù moät ñieàu maø ai cuõng caàn phaûi coù trong ñôøi soáng: Nieàm Tin!

Nieàm Tin tuy khoâng theå nhìn thaáy, nhöng taâm hoàn coù theå caûm nghieäm ñöôïc vaø lyù trí coù theå möôøng töôïng ra ñöôïc: Caùi-gì-linh-thieâng caàn thieát cho nhu caàu ñôøi soáng cuûa toâi, cuûa anh, cuûa chò, cuûa em, cuûa moãi ngöôøi chuùng ta.

Ngöôøi Meï laø nieàm Tin cuûa em beù, vì baø luoân coù maët beân caïnh em, laø baûo ñaûm cho em. Coøn toâi, cha toâi ñaõ khuaát nuùi, Meï toâi laïi ôû xa, vaø moät ngaøy naøo ñoù baø cuõng phaûi ra ñi theo tieáng goïi cuûa Ñaáng ñaõ sinh thaønh ra baø. Vaäy ai laø Ngöôøi luoân coù maët beân caïnh toâi nhö taám laù chaén an uûi baûo veä toâi? Xin thöa: Thieân Chuùa, Ñaáng sinh thaønh döôõng duïc ñôøi toâi, haèng yeâu thöông, hieåu toâi, vaø tha thöù cho toâi!

Ngaøi laø moät Ngöôøi, khoâng coù hình haøi theå xaùc nhö cha meï chuùng ta, nhöng Ngaøi hieän dieän beân ta nhö moät ngöôøi. Ngaøi caàm tay toâi vaø noùi nhö baø meï roùt vaøo tai con: ''Con ñöøng sôï, coù Cha beân con, Cha khoâng ñeå con moät mình ñaâu!'' Vaø trong côn lo sôï boái roái toâi coù theå noùi vôùi Ngaøi:'' Laïy Cha, trong lo aâu hoaøi nghi, trong côn thoáng khoå con keâu caàu cuøng Cha, con caàn Cha hôn khi naøo heát... Vaâng thöa Cha, Cha höùa luoân ôû beân con, Cha bieát teân con vaø haèng keâu teân con. Ñoù laø nieàm Tin, nieàm Hy voïng cho con!''

Lôøi caàu nguyeän naøy laø caùi gì quùy gía, coù söùc giaûi thoaùt cuoäc ñôøi, ñoù laø nhöõng lôøi coù söùc mang laïi cöùu ñoä, bình an cho taâm hoàn. Vì chæ vôùi mình Ngaøi, toâi coù theå noùi ñöôïc nhö vaäy. Ngaøi laø nieàm Tin cuûa toâi, laø Ñaáng mang laïi bình an cho con ngöôøi.

Trong sôï haõi nguy nan ñeán ñoä thaát voïng khoâng coøn bieát laøm sao thoaùt ra voøng nguy bieán, chuùng ta thöôøng hay coù thoùi quen than thôû keâu naøi heát vôùi ngöôøøi thaân quen, vaø caû vôùi Thieân Chuùa, Thöôïng Ñeá, Thaàn thaùnh, Trôøi Phaät nöõa. Coù theå noùi ñoù laø ñieàu toát, vì theo taâm lyù hoïc, sôï maø noùi, keâu la leân ñöôïc coù theå giuùp laáy laïi tinh thaàn, bôùt sôï phaàn naøo.

Moät taâm hoàn keå laïi kinh nghieäm nieàm Tin vôùi Chuùa nhö sau: ''Coù ñeâm toâi naèm mô: thaáy mình cuøng Chuùa ñi doïc bôø bieån. Nhöõng hình aûnh ñôøi toâi hieän daàn ra tröôùc maét, hình aûnh naøo toâi cuõngthaáy coù nhöõng daáu chaân in treân caùt. Thöôøng thöôøng toâi thaáy roõ daáu chaân cuûa hai ngöôøi, nhöng ñoâi luùc laïi chæ thaáy daáu chaân moät ngöôøi.

Toâi phaân vaân, vì nhöõng luùc chæ thaáy daáu chaân cuûa mt ngöôøi nhö theá laø nhöõng luùc ñôøi toâi gaëp thaát baïi, lo aâu vaø phieàn muoän. Vì theá toâi quay sang hoûi Chuùa: ''Laïy Cha, Cha ñaõ höùa vôùi con laø neáu con theo Cha, Cha luoân luoân ôû beân con. Nhöng sao trong nhöõng luùc khoù khaên nhaát ñôøi con, con chæ thaáy daáu chaân mt ngöôøi. Nhöõng khi con caàn Cha nhö vaäy, sao Cha khoâng ôû beân con?''

Chuùa quay sang baûo toâi:''Con ôi! daáu chaân cuûa moät ngöôøi ñoù laø daáu chaân Cha, vì trong nhöõng luùc con gaëp khoù khaên, lo sôï, chòu ñau khoå, Cha ñaâu coù boû con moät mình, nhöng ñaõ coõng con treân vai Cha!'' (Fußspuren im Sand, Lm Jos.Vuõ xuaân Huyeân dòch )

Sôï gaén lieàn vôùi ñôøi soáng con ngöôøi. Khoâng ai coù theå noùi: toâi khoâng coù sôï haõi! Vaø cuõng khoâng ai coù theå noùi: ñaõ baøi tröø hoaøn toaøn ñöôïc sôï haõi!

Sôï khoâng haún hoaøn toaøn laø yeáu toá tieâu cöïc, daãn ñöa con ngöôøi ñeán choã thaát baïi ñaàu haøng, naûn chí khoâng coøn coù theå vöôn leân, nhöng sôï traùi laïi cuõng coù theå laø yeáu toá giuùp thuùc ñaåy con ngöôøi coá gaéng chieán ñaáu vöôn leân, vaø coù theå vì ñoù tìm ra saùng kieán khaéc phuïc ñöôïc khoù khaên gaây ra sôï haõi.

Sau cuøng noãi sôï haõi giuùp ta phaûn tænh soáng baùm vaøo nieàm Tin, vaøo Ñaáng laø chuû moïi loaøi, moïi bieán coá. Vì nieàm Tin giuùp ta tìm laïi bình an trong taâm hoàn, cho bieát luoân coù Ñaáng haèng ñoàng haønh vôùi, Ngaøi khoâng boû ta moät mình.

Chính söï hieän dieän , ñoàng haønh cuûa Ngaøi giuùp vöôït qua côn lo sôï.