Lm J. VUÕ XUAÂN HUYEÂN

Töø tröôùc tôùi nay kinh Laïy Cha (LC) vaãn ñöùng haøng ñaàu trong caùc kinh cuûa Giaùo Hoäi (GH), vì kinh naøy do chính Chuùa Gieâsu ñaët ra ñeå daïy caùc Toâng Ñoà. Kinh LC laø keát quaû cuûa lôøi xin: "Laïy Thaày, xin daïy chuùng con caàu nguyeän"(Lc 11, 1). Caùc Ngaøi xin Chuùa daïy, khoâng phaûi vì caùc Ngaøi khoâng bieát caàu nguyeän, nhöng thôøi ñoù ngöôøi ta thöôøng caên cöù vaøo leà loái vaø caùch thöùc caàu nguyeän cuûa töøng nhoùm ñeå phaân bieät nhoùm naøy vôùi nhoùm kia: thí duï nhoùm Khaéc kyû (Essener) taïi Qumraân, nhoùm Bieät Phaùi, nhoùm ñoà ñeä thaùnh Gioan Taåy Giaû...Caùc Ngaøi muoán coù moät lôøi kinh ñaëc thuø laøm "nhaõn hieäu" phaân bieät moân ñeä Chuùa vôùi moân ñeä caùc "tröôøng phaùi" khaùc.

Trong baøi giaûng vaøo muøa Phuïc Sinh naêm 350 Thaùnh Cyrilloâ, Giaùm muïc thaønh Gieârusalem cho bieát, kinh LC ñöôïc ñoïc trong Thaùnh Leã ngay tröôùc phaàn röôùc leã nhö hieän nay. Vaøo thôøi GH sô khai kinh LC vaø kinh Tin Kính thöôøng ñöôïc duøng laøm taøi lieäu giaùo lyù ñeå daïy cho caùc taân toøng. Nhöng hoï chæ ñöôïc quyeàn chính thöùc ñoïc kinh naøy sau khi ñaõ laõnh nhaän bí tích Röûa Toäi, laø khi hoï ñaõ trôû thaønh tín höõu thöïc thuï. Vì chæ nhöõng tín höõu thöïc thuï môùi coù quyeàn ñoïc kinh LC, neân kinh naøy coøn ñöôïc goïi laø "kinh cuûa caùc keû tin". Trong caâu 8, 6 Giaùo huaán caùc Toâng Ñoà (Didache) coøn quy ñònh roõ raøng nhö sau: "Moãi ngaøy anh chò em haõy ñoïc kinh naøy 3 laàn".

Giaùo Phuï Tertullian (+225) coøn goïi kinh LC laø "baûn toùm taét cuoán Phuùc AÂm".
Thöïc vaäy, kinh LC ñaõ toùm taét nhöõng ñieåm chính yeáu trong Tin Möøng cuûa Chuùa.
Duø lôøi kinh ñôn sô, ngaén goïn nhöng bao haøm moät noäi dung phong phuù vaø moät
yù nghiaõ trong saùng.

1. COÙ HAI BAÛN KINH LC:Taân Öôùc ñeå laïi cho chuùng ta hai baûn kinh LC khoâng ñeàu nhau: Moät baûn trong Phuùc AÂm theo thaùnh Mattheâu (6, 9-13) vaø moät baûn trong Phuùc AÂm theo thaùnh Luca (11, 2-4):

Mt 6, 9-13
Laïy Cha chuùng con ôû treân trôøi,
Lôøi xin 1: Chuùng con nguyeän danh Cha caû saùng,
Lôøi xin 2: nöôùc Cha trò ñeán.
Lôøi xin 3: YÙ Cha theå hieän döôùi ñaát cuõng nhö treân trôøi.
Lôøi xin 4: Xin Cha cho chuùng con hoâm nay löông thöïc haèng ngaøy.
Lôøi xin 5: Vaø tha nôï chuùng con, nhö chuùng con cuõng tha keû coù nôï chuùng con.
Lôøi xin 6: Xin chôù ñeå chuùng con sa chöôùc caùm doã,
Lôøi xin 7: nhöng cöùu chuùng con cho khoûi söï döõ.

Lc 11, 2-4
Laïy Cha,
Lôøi xin 1: öôùc gì danh Cha hieån thaùnh,
Lôøi xin 2: Nöôùc Cha trò ñeán.
Lôøi xin 3: (khoâng coù)
Lôøi xin 4: Xin cho chuùng con moãi ngaøy coù baùnh ngaøy naøy;
Lôøi xin 5: Xin tha toäi chuùng con, vì chuùng con cuõng tha cho moïi khaùch nôï;
Lôøi xin 6: vaø chôù ñeå chuùng con sa côn thöû thaùch.
Lôøi xin 7: (khoâng coù)

(theo baûn dòch Lm. Nguyeãn theá Thuaán)

Nhö chuùng ta thaáy, baûn kinh theo thaùnh Mattheâu daøi hôn baûn kinh theo thaùnh Luca. Neáu ñaët vaán ñeà, baûn naøo trung thaønh vôùi nguyeân vaên Chuùa daïy hôn, thì khoù coù theå traû lôøi chính xaùc, vì moãi baûn coù moät öu theá rieâng, tuøy ñöôïc nhaän xeùt theo khiaù caïnh naøo. Neáu xeùt theo khiaù caïnh lòch söû, baûn kinh theo thaùnh Luca coù leõ coå kính hôn vaø do ñoù cuõng trung thöïc hôn. Nhöng neáu xeùt theo lôøi vaên, thì caùch haønh vaên trong baûn vaên Hy Laïp hieän coøn löu truyeàn cuûa thaùnh Mattheâu vaãn gaàn guõi vôùi caùch haønh vaên cuûa tieáng Arameâ hôn, laø ngoân ngöõ thoâng duïng cuûa caû vuøng ñoù luùc baáy giôø. Ñieàu ñoù cho pheùp ruùt ra moät keát luaän traùi ngöôïc, laø raát coù theå baûn kinh theo thaùnh Mattheâu laïi ñuùng nguyeân vaên Chuùa daïy hôn.

Trong khi baûn kinh theo thaùnh Mattheâu coù 7 lôøi xin: 3 lôøi xin cho Chuùa vaø 4 lôøi xin cho ta, thì baûn kinh theo thaùnh Luca chæ coù 5: 2 lôøi xin cho Chuùa vaø 3 lôøi xin cho ta. Baûn kinh theo thaùnh Luca khoâng coù lôøi xin thöù 3 "yù Cha theå hieän döôùi ñaát cuõng nhö treân trôøi" vaø lôøi xin thöù 7 "nhöng cöùu chuùng con cho khoûi söï döõ". Coù leõ caû thaùnh Mattheâu cuõng nhö thaùnh Luca ñeàu khoâng coù yù söûa ñoåi, theâm bôùt lôøi Chuùa daïy, nhöng taïi sao laïi coù hai baûn kinh khoâng ñeàu nhau nhö vaäy? Coù nhieàu giaû thuyeát tìm caùch traû lôøi. Sau ñaây laø 4 giaû thuyeát tieâu bieåu: 

a) Vì nhu caàu muïc vuï: Thaùnh Mattheâu vieát PAÂ cho nhöõng tín höõu goác Do thaùi giaùo. Hoï laø nhöõng ngöôøi ñaõ quen caàu nguyeän töø thuôû nhoû, neân Ngaøi daïy hoï kinh LC daøi gioøng hôn. Traùi laïi, thaùnh Luca vieát PAÂ cho nhöõng tín höõu goác ngoaïi giaùo. Hoï laø nhöõng ngöôøi môùi taäp caàu nguyeän, neân Ngaøi daïy hoï kinh LC ngaén goïn hôn.

b) Vì nhu caàu phuïng vuï: Caùc coäng ñoaøn tín höõu goác ngoaïi giaùo môùi trôû laïi ñaõ löu truyeàn kinh LC trung thöïc hôn, vì hoï khoâng daùm theâm bôùt gì. Traùi laïi, caùc coäng ñoaøn tín höõu goác Do thaùi ñaõ theâm thaét ít nhieàu cho kinh LC, ñeå kinh naøy hay hôn vaø hôïp hôn vôùi kho taøng phuïng vuï saün coù cuûa toân giaùo cuõ. Vì hôïp hôn vaø hay hôn, neân kinh LC theo thaùnh Mattheâu ñaõ thaéng theá trong ñôøi soáng phuïng vuï ngay töø thôøi GH sô khai.

c) Vì nhu caàu boå tuùc: Thaùnh Mattheâu ñaõ theâm vaøo kinh LC nhöõng giaùo huaán
khaùc cuûa Chuùa Gieâsu veà söï caàu nguyeän. Do ñoù, baûn kinh cuûa Ngaøi daøi hôn vaø
cuõng hoaøn haûo hôn.

d) Vì Chuùa ñaõ daïy trong hai hoaøn caûnh khaùc nhau, neân cuõng coù hai baûn kinh khaùc
nhau. Giaû thuyeát naøy ñöôïc ít ngöôøi theo.

Xeùt theo phöông dieän Thaàn hoïc thì kinh LC coù hai chieàu höôùng. (1) Höôùng ñi leân: Töø con ngöôøi leân tôùi Thieân Chuùa. Con ngöôøi tìm caùch laøm vinh danh Chuùa vaø môû roäng nöôùc Ngaøi. (2) Höôùng ñi xuoáng: Töø Thieân Chuùa xuoáng vôùi loaøi ngöôøi. Xin Chuùa giaûi quyeát cho con ngöôøi nhöõng khoù khaên vaät chaát cuõng nhö tinh thaàn.

Xeùt theo phöông dieän xaõ hoäi thì kinh LC nhaán maïnh tôùi coäng ñoaøn nhieàu hôn laø
tôùi caù nhaân. Söï söû duïng ngoâi thöù nhaát soá nhieàu "chuùng con" thay cho soá ít "con" muoán nhaán maïnh ñieàu ñoù. Keû caàu nguyeän khoâng phaûi laø keû coâ ñôn vôùi Chuùa mình, nhöng laø thaønh phaàn lieân keát chaët cheõ vôùi coäng ñoaøn daân Chuùa. Thieân Chuùa maø hoï goïi laø Cha, khoâng phaûi laø Cha cuûa rieâng ai nhöng laø Cha cuûa moät ñoaøn con, maø taát caû ñeàu laø anh chò em ruoät thòt. Nhöõng gì hoï xin vôùi Ngaøi, khoâng chæ ích lôïi cho rieâng hoï maø coøn phaûi laøm saùng danh Chuùa vaø möu ích cho coäng ñoaøn.

2. VAØO CHI TIEÁT: Ñeå hieåu roõ hôn lôøi kinh troïng ñaïi naøy, chuùng ta haõy laàn löôït tìm hieåu qua töøng lôøi xin:

2. O. LAÏY CHA CHUÙNG CON: 

Cöïu Öôùc duøng raát nhieàu töôùc hieäu cao vôøi khaùc nhau ñeå chæ Thieân Chuùa nhö El, Adonai, Elohim, El Schaddai, Ñaáng toaøn naêng, Ñaáng toái cao, Ñaáng toaøn thieän, Ñöùc Vua, Ñöùc Chuùa... Chính Ngaøi cuõng töï maëc khaûi vôùi Maisen: "Ta laø Giaveâ" (Xh 3, 14; ngöôøi xöa ñoïc laàm laø Gieâhoâva). Lôøi maëc khaûi ngaén nguûi naøy ñaõ gaây nhöùc ñaàu (crux interpretum) cho ngaønh chuù giaûi khoâng ít. Loái chuù giaûi chòu aûnh höôûng Trieát hoïc Kinh vieän ngaøy xöa thöôøng dòch laø: "Ta laø Ñaáng Ta laø" (ego sum qui sum). Ñoù laø moät ñònh nghiaõ hoaøn haûo, nhöng laïi laø moät loái dòch quaù vieån voâng theo nhaän xeùt cuûa ña soá caùc nhaø chuù giaûi Cöïu Öôùc hieän nay, vì chæ noùi leân "caùi Ta" tuyeät ñoái cuûa Thieân Chuùa maø khoâng noùi leân ñöôïc phaåm tính cuûa Ngaøi. Teân JHWH cuûa Ngaøi ñöôïc chuù giaûi ñaày ñuû laø "ehjeh ascher ehjeh" roài ñöôïc dòch ra tieáng Hy laïp laø "ego eimi (h)o on" ñaõ ñöôïc F. Rosenzweig vaø M. Buber (ngöôøi Do Thaùi) dòch laïi nhö sau: "Ta laø Ñaáng seõ coù maët, khi caàn". Loái dòch naøy laïi ñöôïc A. Deissler quaûng dieãn theâm moät laàn nöõa cho roõ nghiaõ: "Ta coù maët vaø seõ coù maët nhö laø Thieân Chuùa luoân giuùp ñôõ vaø cöùu thoaùt ngöôi, duø baát cöù chuyeän gì seõ xaåy ra". Nhö theá, neáu dòch xuoâi sang tieáng Vieät Nam coù theå dòch goïn laïi nhö sau: "Ta laø Ñaáng haèng cöùu giuùp" hay: "Ta laø Ñaáng beân con" - Ta laø Ñaáng luoân cöùu giuùp con, Ta laø Ñaáng luoân beân caïnh con, vì lôøi Chuùa noùi vôùi Maisen khoâng phaûi chæ laø lôøi maïc khaûi veà baûn tính Ngaøi maø coøn laø moät lôøi höùa cuûa Ngaøi vôùi Maisen nöõa - Kieåu dòch naøy môùi giuùp dieãn taû phaàn naøo phaåm tính nhaân töø cuûa Ngaøi nhö moät ngöôøi Cha.

Trieát hoïc cuõng nhö Thaàn hoïc ñeàu coá gaéng ñònh nghiaõ sao cho trung thöïc nhaát veà Thieân Chuùa theo töø ngöõ chuyeân moân cuûa mình, nhöng tieác thay laïi quaù xa vôøi vôùi ngoân ngöõ ñaïi chuùng. Thí duï, hoï goïi Ngaøi laø höõu theå hoaøn haûo nhaát trong caùc höõu theå, laø nguyeân uûy, laø caên nguyeân ñaát trôøi, laø caên nguyeân cuûa moïi caên nguyeân...

Khaùc haún vôùi loaïi ngoân ngöõ khoù hieåu treân, Chuùa Gieâsu ñaõ goïi Thieân Chuùa laø Cha. Thieân Chuùa laø Cha Ngaøi vaø laø Cha chuùng ta. Thöïc ra, Ngaøi thöôøng söû duïng chöõ "Abba". Taân Öôùc ñoâi khi coøn giöõ nguyeân chöõ ñoù, thí duï trong Mc 14, 36; Rom 8, 15; Gal 4, 6. Muoán loät heát yù nghiaõ vaø giöõ laïi phaàn naøo caùch phaùt aâm cuûa chöõ "Abba" trong tieáng Arameâ, coù leõ neân dòch sang tieáng Vieät laø "Ba" cho roõ hôn. Trong nhieàu toân giaùo Thöôïng Ñeá cuõng ñöôïc goïi laø Cha, nhöng Chuùa Gieâsu laïi goïi Ngaøi laø "Abba". Hoaøn toaøn môùi laï laø ôû ñieåm ñoù. Trong caû neàn vaên chöông Do thaùi giaùo khoâng heà thaáy coù choã naøo Thieân Chuùa ñöôïc goïi laø "Abba", vì ngay ngöôøi Do thaùi khoâng ai daùm goïi Thieân Chuùa nhö vaäy.

Abba (Ba)/ Imma (Maù) laø ngoân ngöõ raát thaân maät trong gia ñình. Toâi tôù khoâng ñöôïc pheùp goïi nhö vaäy. Ñaëc bieät treû em thöôøng goïi cha mình laø "Abba". "Abba" vaø "Imma" laø hai tieáng caùc em ñaõ baäp beï töø luùc ñaàu ñôøi. Tröôùc maët Thieân Chuùa luùc naøo chuùng ta cuõng vaãn laø moät ñöùa con beù nhoû, trong voøng yeâu thöông trìu meán nhö theá. Chuùa Gieâsu goïi Thieân Chuùa laø "Abba", ñeå truyeàn ñaït taâm tình ñôn sô, phoù thaùc, chaân thaønh tuyeät ñoái maø chuùng ta caàn coù ñoái vôùi Thieân Chuùa, ñaëc bieät khi caàu nguyeän vôùi Ngaøi.

Vieäc goïi Chuùa laø Cha môùi ñaây ñaõ gaây neân phaûn öùng trong giôùi Thaàn hoïc nöõ giôùi (Feministische Theologie). Coù baø ngang nhieân ñoåi kinh "Laïy Cha" thaønh kinh "Laïy Meï". Thöïc ra, vieäc goïi Chuùa laø Cha chæ muoán dieãn taû cuï theå thöù tình yeâu Thöôïng Ñeá daønh cho thuï taïo cuûa Ngaøi maø khoâng heà xaùc ñònh phaùi tính. Khi caàn, Kinh Thaùnh cuõng duøng hình aûnh moät baø meï, ñeå dieãn taû tình yeâu cuûa Thieân Chuùa daønh cho loaøi ngöôøi. Thí duï caâu: "Ta an uûi caùc con nhö baø meï an uûi con trai mình" (Is 66, 13) hoaëc Os 11, 3tt... Tuy nhieân, Kinh Thaùnh khoâng bao giôø xaùc ñònh phaùi tính cuûa Thieân Chuùa, ñeå traùnh cho daân Chuùa khoûi rôi vaøo quan nieäm thaàn thoaïi phaøm tuïc Canaan. Ngoân ngöõ loaøi ngöôøi khoâng ñuû khaû naêng dieãn taû troïn veïn phaåm tính cuûa Thieân Chuùa. Caû hình aûnh cha laãn meï vaãn chöa dieãn taû heát ñöôïc tình yeâu Ngaøi. Chuùng ta caàu nguyeän vôùi Chuùa laø Cha, vì Chuùa Gieâsu ñaõ duøng ngoân ngöõ loaøi ngöôøi maø daïy loaøi ngöôøi nhö theá. Vieäc xaùc ñònh phaùi tính Thöôïng Ñeá khoâng phaûi laø nhu caàu cuûa con caùi Ngaøi, nhöng chæ laø nhu caàu cuûa moät phong traøo ñaáu tranh nhaát thôøi maø thoâi.

ÔÛ TREÂN TRÔØI: 

Caâu naøy khoâng coù trong baûn kinh theo thaùnh Luca maø chæ coù trong baûn kinh theo thaùnh Mattheâu. Chöõ "trôøi" trong vaên chöông Hy Laïp coå ñieån chæ coù soá ít, nhöng trong vaên chöông Cöïu Öôùc vaø vaên chöông tö teá chöõ naøy laïi ôû soá nhieàu. Chöõ "trôøi" trong kinh LC cuõng ôû soá nhieàu (caùc taàng trôøi) vaø chæ muoán nhaán maïnh söï khaùc bieät giöõa ngöôøi Cha aáy vôùi nhöõng ngöôøi cha treân traàn theá.

2. 1. CHUÙNG CON NGUYEÄN DANH CHA CAÛ SAÙNG: 

Caâu naøy hôi khoù hieåu, nhaát laø khi theo baûn dòch tieáng Vieät Nam. Trong caùc kinh nguyeän cuûa Do thaùi giaùo cuõng coù nhöõng kieåu dieãn taû töông töï. Hy voïng nhöõng kieåu dieãn taû ñoù seõ giuùp chuùng ta hieåu roõ phaàn naøo lôøi caàu xin naøy hôn. Nhöõng loái dieãn taû ñoù nhö sau:

a. "Loaøi ngöôøi phaûi laøm sao cho Chuùa noåi tieáng".
b. "Hoï phaûi laøm cho Chuùa ñöôïc vinh quang".
c. Ngoaøi ra, chính Chuùa Gieâsu cuõng caàu nguyeän: "Laïy Cha, xin haõy laøm saùng
danh Cha" (Gio 12, 28).

"Danh" tieáng Haùn Vieät laø "teân". Ai cuõng coù teân. Thieân Chuùa cuõng coù teân. Teân do Ngaøi töï tieát loä (Giaveâ) vaø teân do loaøi ngöôøi gaùn cho Ngaøi (Ñaáng nhaân laønh, Ñaáng toaøn naêng, Ñaáng chí thaùnh...)

Chöõ "caû saùng" trong kinh LC tieáng Vieät Nam ñöôïc dòch töø chöõ "(h)agiastheto". Chöõ naøy ôû meänh leänh caùch thuï ñoäng (Aor. imp. pass.) do ñoäng töø "(h)agiazo" maø ra vaø coù nghiaõ laø: toân kính nhö laø thaùnh. Neáu muoán saùt nguyeân baûn, coù leõ neân dòch laø: "Teân Cha phaûi ñöôïc toân kính nhö laø thaùnh". Vì Chuùa laø thaùnh, neân teân Ngaøi cuõng thaùnh. Töï Ngaøi laø thaùnh. Khoâng ai coù theå theâm bôùt cho söï thaùnh thieän cuûa Ngaøi. Ñöùc Meï vaø caùc thaùnh chæ ñöôïc thoâng phaàn vaøo söï thaùnh thieän cuûa Ngaøi maø thoâi. Coøn taát caû chuùng ta ñeàu ñöôïc keâu goïi tham döï vaøo söï thaùnh thieän naøy. 

Nhö theá, lôøi caàu xin thöù nhaát naøy coù theå quaûng dieãn daøi gioøng vaø deã hieåu nhö  sau: "Laïy Cha! xin cho moïi ngöôøi hieåu raèng teân Cha laø teân thaùnh vaø vó ñaïi hôn caùc teân vó nhaân maø ngöôøi ñôøi vaãn thöôøng tung hoâ vaø chaïy theo, (thí duï: "OÂng naøy, baùc kia vó ñaïi"!!!) nhôø ñoù hoï nhaän ra Cha laø Chuùa, ñeå ñöôïc cöùu roãi vaø ñöôïc soáng ñôøi ñôøi".

2. 2. NÖÔÙC CHA TRÒ ÑEÁN:

Taát caû caùc nhaø chuù giaûi Kinh Thaùnh ñeàu ñoàng yù vôùi nhau, ñeà taøi chính cuûa Tin Möøng Chuùa Gieâsu laø "nöôùc Chuùa ñaõ gaàn ñeán". Thöïc ra, Cöïu Öôùc cuõng ñaõ noùi ñeán "nöôùc Chuùa", nhöng Chuùa Geâsu môùi nhaán maïnh vaø chuyeån ñeà taøi naøy thaønh troïng taâm cuûa Tin Möøng. Môùi laï laø ôû choã ñoù. Caùc tieân tri chæ coâng boá "nöôùc Chuùa", coøn Chuùa Gieâsu, khoâng nhöõng Ngaøi coâng boá "nöôùc Chuùa" ñaõ gaàn, maø coøn tröïc tieáp ra tay ñeå nöôùc ñoù ñöôïc thaønh laäp. Ngaøi ôû ñaâu, "nöôùc Chuùa" cuõng ôû ñoù.

Chuùa Gieâsu ñaõ duøng nhieàu duï ngoân ñeå dieãn taû "nöôùc Chuùa": duï ngoân haït caûi, kho taøng trong ruoäng, tieäc cöôùi hoaøng töû, ngöôøi gieo gioáng... Ngaøi khoâng phaûi chæ coâng boá baèng lôøi noùi:"nöôùc Chuùa ñaõ gaàn ñeán", maø coøn ra tay chöùng minh ñieàu Ngaøi noùi baèng vieäc laøm. Ngaøi laøm pheùp laï cho keû muø ñöôïc xem, keû queø ñöôïc ñi, keû ñieác ñöôïc nghe, keû caâm ñöôïc noùi, keû cuøi ñöôïc saïch, keû beänh ñöôïc khoûi, keû cheát soáng laïi. Ñoù laø nhöõng daáu chæ vaø baèng chöùng xaùc thöïc cho vieäc "nöôùc Chuùa ñaõ ñeán gaàn".

"Nöôùc Chuùa ñaõ ñeán gaàn", nhöng Thieân Chuùa khoâng ñôn phöông kieän toaøn nöôùc ñoù. Ngaøi keâu goïi söï coäng taùc cuûa loaøi ngöôøi. Duø loaøi ngöôøi töï mình khoâng theå thieát laäp "nöôùc Chuùa", nhöng nöôùc ñoù seõ khoâng theå kieän toaøn, neáu loaøi ngöôøi khoâng coäng taùc hoaëc coøn taåy chay. "Nöôùc Chuùa" ñaõ ñöôïc thieát laäp nôi traàn theá, nhöng seõ kieän toaøn ngoaøi traàn theá. Tuy nhieân, khi nguyeän lôøi xin thöù hai naøy, chuùng ta khoâng phaûi chæ xin cho nöôùc ñoù ñöôïc kieän thaønh ôû ñôøi sau, maø coøn xin cho nöôùc ñoù cuõng ñöôïc phaùt trieån ngay ôû ñôøi naøy giöõa chuùng ta.

Vinh döï cuûa chuùng ta laø ñöôïc coäng taùc vôùi Chuùa, nhöng chính Ngaøi môùi coù khaû naêng kieän toaøn. Vì theá, chuùng ta caàu xin Ngaøi.

2. 3. YÙ CHA THEÅ HIEÄN DÖÔÙI ÑAÁT CUÕNG NHÖ TREÂN TRÔØI:

Trong kinh LC "nöôùc Chuùa" vaø "yù Chuùa" ñi lieàn vôùi nhau. Khi "yù Chuùa" ñöôïc toân troïng, thì "nöôùc Chuùa" cuõng hình thaønh. Vì trong kinh LC theo thaùnh Luca khoâng coù lôøi xin naøy, neân moät soá nhaø chuù giaûi cho raèng: Coù theå luùc ban ñaàu Chuùa Gieâsu ñaõ daïy kinh LC khoâng keøm lôøi xin naøy. Tuy nhieân, lôøi xin thöù ba naøy hoaøn toaøn thích hôïp vôùi noäi dung Tin Möøng cuûa Chuùa. Ñaëc bieät lôøi xin raát gioáng vôùi lôøi kinh cuûa Chuùa Gieâsu trong vöôøn Gieätsimani: "Nhöng ñöøng theo yù con, maø neân theo yù Cha" (Mt 26, 39b). Hoaëc choã khaùc Ngaøi coøn noùi theâm: "Löông thöïc cuûa Ta laø laøm theo yù Ñaáng ñaõ sai Ta" (Gio 4, 34).

Thaät khoù coù theå xaùc ñònh ñaâu laø yù Chuùa. Nhöng nguyeân taéc maø noùi, toaøn boä Kinh Thaùnh laø "tôø di chuùc" yù Ngaøi. Cuï theå laø caùc giôùi raên ñeå giöõ vaø 8 moái phuùc thaät ñeå theo. Ñoù laø nhöõng baûng chæ ñöôøng, nhöõng ngoïn "haûi ñaêng" giuùp chuùng ta theo chaân Ngaøi.

Nhöõng lôøi xin treân ñaây (töø soá 1 tôùi soá 3) laø nhöõng lôøi xin cho Chuùa. Sau ñaây laø nhöõng lôøi xin cho ta. Trong cuoäc soáng chuùng ta thöôøng gaëp 3 thöù khoán khoù - 1 khoán khoù vaät chaát vaø 2 khoán khoù tinh thaàn - nhö sau: 1. Chuùng ta caàn ñöôïc Chuùa chaêm soùc haèng ngaøy. Chuùng ta caàn côm aên, aùo maëc. 2. Chuùng ta vaãn maéc nôï Chuùa haèng ngaøy vaø ñöôïc Ngaøi dung tha. 3. Chuùng ta thöôøng bò caùm doã vaø coù theå bò sa ngaõ.

2. 4. XIN CHA CHO CHUÙNG CON HOÂM NAY LÖÔNG THÖÏC HAÈNG NGAØY:

Lôøi xin naøy cuõng gaây nhöùc ñaàu cho khoa chuù giaûi khoâng ít. Nguyeân do chæ vì moät chöõ mô hoà. Ñoù laø chöõ "epiousios". Ngöôøi ta khoâng bieát phaûi dòch chöõ naøy theá naøo cho xuoâi, vì trong caùc nhaø vaên Hy laïp, khoâng ai duøng chöõ naøy, ngoaïi tröø hai thaùnh söû. Neáu theo tieáng Hy laïp bình daân thì tónh töï ñoù coù nghiaõ laø: theo sau, lieàn sau ñoù, saép tôùi... Tuy nhieân caùc nhaø chuù giaûi vaãn baát ñoàng yù kieán vôùi nhau veà chöõ naøy, vì theá maø coù nhieàu kieåu dòch khaùc nhau. Ngoaøi ra, cuõng neân bieát hai chöõ "löông thöïc" trong baûn dòch tieáng Vieät Nam chæ laø loái dòch thoaùt yù töø moät chöõ "artos" (baùnh mì) maø thoâi. Thöû xem moät vaøi baûn dòch cuûa vaøi caùc dòch giaû ngoaïi quoác tieâu bieåu:

a. Foerster ñaõ dòch caâu naøy nhö sau: 

a.1. Kinh LC theo thaùnh Mattheâu: "Baùnh cuûa chuùng con ngaøy saép tôùi (ngaøy mai)
thì xin haõy cho chuùng con ngaøy hoâm nay ñi".

a.2. Kinh LC theo thaùnh Luca: "Baùnh cuûa chuùng con ngaøy mai thì xin haõy cho
chuùng con haèng ngaøy"

b. Schmid (Regensburger NT-Kommentar) Kinh LC theo thaùnh Mt:

b.1. Trong aán baûn thöù nhaát oâng ñaõ dòch nhö sau: "Xin cho chuùng con hoâm nay
coù ñuû baùnh duøng".

b.2. Nhöng môùi laàn taùi baûn thöù hai oâng ñaõ söûa laïi nhö sau: "Baùnh cuûa chuùng con cho ngaøy saép tôùi thì xin haõy cho chuùng con ngaøy hoâm nay ñi".

Muoán hieåu roõ caâu naøy, chuùng ta cuõng caàn bieát theâm veà loái soáng cuûa ngöôøi daân  vuøng Palestine thôøi ñoù. Muoán ngaøy hoâm sau coù baùnh aên, thì ngay ngaøy hoâm tröôùc hoï ñaõ phaûi lo nhaøo boät, boû men ñeå chuaån bò maø nöôùng ngaøy hoâm sau. Nhö theá, muoán ngaøy mai coù baùnh aên, hoâm nay ñaõ phaûi coù boät roài. Nghiaõ laø, hoâm nay xin boät, ñeå ngaøy mai coù baùnh maø aên. Trong caùc baûn dòch môùi hieän nay ngöôøi ta laïi coù khuynh höôùng dòch chöõ khuùc maéc aáy ñôn sô hôn baèng chöõ: "vöøa ñuû, caàn thieát..." nhö: "Xin cho chuùng con hoâm nay ñuû soáng"(Mattheâu) vaø :"Xin cho chuùng con haèng ngaøy ñuû soáng" (Luca).

Taám baùnh vaø maáy con caù laø khaåu phaàn moät ngaøy cuûa nhöõng ngöôøi ngheøo vuøng Palestine thôøi ñoù. Ñaây chæ laø khaåu phaàn toái thieåu ñeå soáng. Trong baûn kinh LC theo thaùnh Mattheâu thì chæ xin baùnh aên cho hoâm nay thoâi, coøn trong baûn kinh theo thaùnh Luca thì laïi xin cho haèng ngaøy coù ñuû baùnh aên. Trong kinh "Schemone essre" (kinh xin 18 ôn) cuûa ngöôøi Do thaùi maø hieän nay hoï vaãn trung thaønh ñoïc moãi ngaøy 3 laàn, cuõng coù lôøi xin töông töï nhö theá, nhöng hoï laïi xin ñuû duøng cho caû naêm Coù leõ Chuùa Gieâsu ñaõ coá yù daïy khaùc ñi. Ngöôøi tin Chuùa vaø theo Chuùa khoâng neân caàu nguyeän nhö theá. Hoï phaûi tin tuyeät ñoái vaøo söï quan phoøng cuûa Ngaøi, vì Ngaøi laø Cha hoï. Ngoaøi ra, chính Chuùa Gieâsu cuõng ñaõ soáng lôøi kinh naøy, ñeå laøm göông cho chuùng ta. "Con caùo coù hang, con chim coù toå, Con Ngöôøi khoâng coù choã döïa ñaàu" (Mt 8, 20/ Lc 9, 58).

Hôn nöõa, lôøi xin trong kinh LC khoâng phaûi chæ xin rieâng cho "con" (ngoâi thöù nhaát soá ít) maø laø xin cho "chuùng con" (ngoâi thöù nhaát soá nhieàu). Nghiaõ laø xin cho mình vaø cho caû tha nhaân. Roài khi mình dö aên, thì neân chia seû vôùi ngöôøi thieáu aên. Neáu moïi ngöôøi laø con moät Cha, thì khoâng theå chæ yeâu Cha maø laïi queân anh chò em mình. "Yeâu nhau, yeâu caû ñöôøng ñi..." môùi hôïp tình. 

2. 5. XIN THA NÔÏ CHUÙNG CON, NHÖ CHUÙNG CON CUÕNG THA KEÛ COÙ NÔÏ CHUÙNG CON: 

Coù moät söï khaùc bieät nho nhoû giöõa baûn kinh theo thaùnh Mattheâu vaø baûn kinh theo
thaùnh Luca veà lôøi xin thöù 5 naøy. Trong baûn kinh theo thaùnh Mattheâu thì "xin tha nôï chuùng con" thay vì "xin tha toäi chuùng con" nhö trong baûn kinh theo thaùnh Luca. Trong Cöïu Öôùc cuõng ñaõ coù nhöõng lôøi xin töông töï nhö theá nhö trong Thaùnh Vònh 25, 11; 51, 4; 130, 8 v. v...

Khoâng ai laø khoâng coù toäi. Ñoù laø ñieàu chaéc chaén. Nhöõng ngöôøi baûo mình khoâng coù toäi, chöa chaéc ñaõ voâ toäi thöïc, maø raát coù theå vì hoï chæ kheùo chaïy toäi maø thoâi. Duø thieän chí ñeán ñaâu, chuùng ta vaãn coù theå phaïm toäi, khieán löông taâm caén röùt. Chuùa Gieâsu cho chuùng ta bieát: Thieân Chuùa saün saøng tha toäi. Ñoù laø Tin Möøng. Toäi loãi giam caàm, tuø haõm chuùng ta. Chuùa muoán giaûi phoùng chuùng ta vaø ban cho chuùng ta töï do cuûa keû laøm con Chuùa. Taân Öôùc nhieàu laàn dieãn taû chaân lyù ñoù: Thí duï: duï ngoân ngöôøi con hoang ñaøng (nhöng hieän nay ngöôøi ta goïi laø duï ngoân ngöôøi cha nhaân töø, ñeå nhaán maïnh tôùi khía caïnh yeâu thöông cuûa ngöôøi cha, thay vì nhaán maïnh tôùi khía caïnh hoang ñaøng cuûa ngöôøi con nhö tröôùc), chuyeän oâng Giakeâu, chuyeän ngöôøi ñaøn baø ngoaïi tình... Ñöôïc tha thöù, khoâng phaûi vì chuùng ta ñaùng yeâu, nhöng vì Thieân Chuùa quaûng ñaïi vôùi chuùng ta. Ngaøi laø Cha chuùng ta.

Ñöôïc tha thöù laø nhu caàu taâm lyù. Neáu khoâng ñöôïc Chuùa tha thöù vaø cuõng khoâng ñöôïc tha nhaân tha thöù, chuùng ta khoù loøng soáng an vui. Nhöng ñieàu kieän ñeå ñöôïc Chuùa tha thöù laø chuùng ta phaûi tha thöù cho keû khaùc tröôùc. Chuùa Gieâsu coøn nhaán maïnh, khi Ngaøi daïy theâm: "giao hoøa cao hôn cuûa leã" (Mt 5, 23tt). Thaùnh Pheâroâ hoûi phaûi tha thöù maáy laàn, baåy laàn ñuû chöa? Chuùa daïy: "70 laàn 7" (Mt 18, 21tt), nghiaõ laø maõi maõi.

2. 6.vaø 7. XIN CHÔÙ ÑEÅ CHUÙNG CON SA CHÖÔÙC CAÙM DOÃ, 

                   NHÖNG CÖÙU CHUÙNG CON CHO KHOÛI SÖÏ DÖÕ: 

Chuùa quan phoøng ñôøi soáng chuùng ta, nhöng Ngaøi cuõng ban cho chuùng ta töï do. Ngaøi daùm lieàu, vì yeâu thöông chuùng ta. Töï do coù theå ñöa ñeán caùm doã. Caùm doã coù theå ñöa ñeán sa ngaõ. "Chuùng con seõ bò saøng nhö saøng gaïo" (Lc 22, 31), vì theá chuùng ta caàn ôn Ngaøi.

Cuoäc ñôøi vôùi bao nhieâu caùm doã. Nhöõng caùm doã veà luaân lyù khoûi caàn baøn ñeán vì quaù roõ raøng. Chæ caàn baøn ñeán nhöõng thöù caùm doã thöôøng bò laõng queân, ñoù laø nhöõng thöù caùm doã veà ñöùc tin. Caùc tieân tri giaû vaø ñaáng cöùu theá giaû moïi thôøi coù theå laøm lung laïc ñöùc tin chaân chính cuûa chuùng ta. Nhöõng ñau khoå ngoaøi söùc chòu ñöïng cuõng coù theå laøm lung laïc ñöùc tin, ñöùc caäy, ñöùc meán cuûa chuùng ta. Vì muoán höôûng nhöõng khoaùi laïc traàn theá, chuùng ta coù theå coi ñöùc tin cöùu ñoä nhö moät caûn trôû cho neáp soáng hoang ñaøng. Nhöõng nhaân ñöùc ñoái thaàn: tin, caäy, meán hieän nay ñaõ ñöôïc thay theá baèng tình, tieàn, taøi nôi moät soá ngöôøi khoâng ít.

Nhö ñaõ noùi, baûn kinh LC theo thaùnh Luca khoâng coù lôøi xin thöù 7 "nhöng cöùu chuùng con cho khoûi söï döõ" ñi lieàn vôùi lôøi xin thöù 6 naøy. Neáu xeùt theo vaên töï thì khoù coù theå xaùc ñònh lôøi caàu xin naøy muoán ñöôïc cöùu khoûi "keû döõ" (nhaân vaät) hay laø chæ muoán cöùu khoûi "söï döõ" (söï vieäc) maø thoâi. Tuy nhieân neân dòch laø "söï döõ" coù leõ ñuùng hôn.

Lôøi xin naøy khoâng coù yù xin Chuùa giaûi thoaùt chuùng ta khoûi traàn gian ñaày caïm baãy, ñeå ñöa chuùng ta veà moät mieàn ñaát höùa thaùnh thieän, nhöng chæ coù yù xin cho chuùng ta ñöøng sa (!) chöôùc caùm doã maø thoâi. Noùi nhö caùc thaùnh thì caùm doã ñoâi khi cuõng caàn thieát, ñeå chuùng ta coù dòp laäp coâng. Coù leõ cuõng trong yù nghiaõ ñoù maø trong kinh LC theo nghi thöùc Alexandria caâu naøy ñöôïc ñoïc khaùc ñi moät chuùt nhö sau: "xin chôù daãn chuùng con tôùi nhöõng thöù caùm doã, maø chuùng con khoâng ñuû söùc cöôõng laïi". Nhö theá cho pheùp suy ra: Chuùa coù theå daãn tôùi nhöõng thöù caùm doã, maø chuùng con ñuû söùc cöôõng laïi! Moät lôøi xin can ñaûm.

3. VÌ CHUÙA LAØ VUA UY QUYEÀN VAØ VINH HIEÅN MUOÂN ÑÔØI:

Trong Thaùnh leã, sau khi chuû teá ñoïc lôøi nguyeän noái daøi kinh LC thì coäng ñoaøn daân Chuùa coøn thöa theâm: "Vì Chuùa laø vua uy quyeàn vaø vinh hieån muoân ñôøi". Hieän nay taïi nhieàu ñòa phöông ñaõ quen ñoïc caâu naøy lieàn vôùi kinh LC trong hoaëc ngoaøi Thaùnh leã. Thöïc ra caâu naøy khoâng phaûi laø caâu keát luaän nguyeân thuûy cuûa kinh LC. Nhöng theo quan nieäm cuûa Do thaùi giaùo thì moät kinh nguyeän khoâng theå keát thuùc "oan traùi" theo kieåu caâu 6 vaø 7: "xin chôù ñeå chuùng con sa chöôùc caùm doã, nhöng cöùu chuùng con cho khoûi söï döõ!" cuûa kinh LC ñöôïc. Theo hoï, lôøi kinh phaûi keát thuùc baèng moät lôøi chuùc tuïng vinh quang Thieân Chuùa, chöù  khoâng theå keát thuùc baèng moät lôøi "keâu cöùu" nhö treân. Vì theá, ngöôøi ta thaáy caâu naøy laàn ñaàu tieân ñaõ ñöôïc duøng laøm caâu keát luaän cuûa kinh LC vaøo theá kyû thöù  hai. Trong nhöõng baûn coå hôn chöa thaáy xuaát hieän caâu naøy. Thöïc ra caâu naøy khoâng phaûi laø moät saùng taùc môùi meû, nhöng chæ laø caâu löôïc toùm yù nghiaõ moät ñoaïn ñöôïc ruùt ra töø saùch Kyù söï thöù 1, ñoaïn 29 caâu 11-13.

Caâu naøy ñöôïc theâm vaøo kinh LC nhaèm nhaéc nhôû chuùng ta khi caàu nguyeän khoâng phaûi chæ caàu xin ôn Chuùa maø coøn neân chuùc tuïng thaùnh danh Ngaøi. Vì caàu nguyeän khoâng chæ nhaèm xin ôn maø thoâi nhöng nhaèm 4 muïc ñích: thôø phöôïng, caûm taï, ñeàn toäi vaø cuoái cuøng môùi ñeán xin ôn. Trong caùc Thaùnh Vònh, Thaùnh Thö cuõng nhö trong caùc Thaùnh Thi cuûa GH sô khai cuõng thaáy nhan nhaûn nhöõng lôøi chuùc tuïng ñaïi cöông nhö theá. Kinh Ngôïi Khen (Magnificat) cuûa Ñöùc Meï (Lc 1, 46-55) ñaùng keå nhaát. Ngoaøi ra, caùc Thaùnh cuõng ñeå laïi nhöõng lôøi kinh chuùc tuïng tuyeät vôøi, ñieån hình nhaát phaûi keå ñeán "Baøi ca maët trôøi" cuûa Thaùnh Phanxicoâ thaønh Assisi (Khoù khaên). Hôn nöõa, khi chuùng ta cöû haønh hoaëc tham döï Thaùnh Leã, thì Thaùnh Leã cuõng laø moät kinh ca ngôïi tuyeät vôøi nhaát daâng leân Thieân Chuùa.

* Ñaây khoâng phaûi laø baøi nghieân cöùu chuyeân moân, nhöng tröôùc heát laø moät baøi thuyeát trình daønh cho ngöôøi ñòa phöông trong chieán dòch ñaïi keát "Neu Anfangen", phaàn trình baày treân ñaây ñaõ ñöôïc ruùt goïn vaø bieán ñoåi cho hôïp vôùi ñoäc giaû Vieät Nam.

TAØI LIEÄU THAM KHAÛO (moät soá tieâu bieåu)

1. Albertz, H., Was meine ich, wenn ich das Vaterunser bete?, trong: Conc(D) 17 (1981) 264t

2. Bourbon, P. de - Orange Nassan, I. van, Woran denke ich, wenn ich das Vaterunser bete?, trong: Conc(D) 17 (1981) 266tt

3. Christsein im Lichte des Vaterunsers, BiKi 22 (1976), q. 3

4. Fragoso, A., Was steht vor meinen Augen, wenn ich "Vaterunser" sage?, trong: Conc(D) 17 (1981) 262t

5. Jeremias, J., Das Vater-Unser im Licht der neueren Forschung, trong: --,
Abba. Studien zur ntl. Theologie und Zeitgeschichte. Goettingen 1966, 152-171.

6. Mussner, F., "Gib uns heute unser Brot fuer morgen", trong: TThZ 62 (1953) 164tt

7. Chöõ: Vaterunser, das "Gebet des Herrn", trong: LThK (10) 624tt

8. Thema: Gebet in 5 Einheiten. Aktion Neu Anfangen. Christen laden ein
zum Gespraech. Herne/Wanne-Eickel/Castrop-Rauxel 1989-1990 (2) 1-12.