Lm PHAOLOÂ NGUYEÃN NGOÏC THÖÛ

Nguyeân giaùo sö Giaùo luaät Ñaïi chuûng Vieän Long Xuyeân 

HOÛI: Trong theá giôùi vaên minh tuïc hoaù hoâm nay, coøn bao nhieâu phaàn traêm caùc tín höõu tin raèng hoân phoái laø moät bí tích cho mình?   

THÖA:

1. Caâu hoûi xem ra cöïc kyø hoùc buùa. Vì “Hoïa hoå hoïa bì nan hoïa coát. Tri nhaân tri dieän baát tri taâm”. Soâng saâu khoù doø, loøng ngöôøi laïi caøng khoù doø hôn nöõa. Vì vaäy, thöû doø xem vaø ño löôøng troïng löôïng bí tích cuûa hoân phoái trong loøng trí cuûa caùc tín höõu soáng trong theá giôùi vaên minh tuïc hoaù xem ra laø moät vieäc laøm khuø khôø, moät vieäc ruoài bu, hay ít ra cuõng bò ngöôøi ñôøi ñaùnh giaù laø vieäc laøm cuûa “Daõ traøng xe caùt bieån ñoâng, nhoïc nhaèn maø chaúng neân coâng caùn gì”. Laøm coâng vieäc naøy laø moät thöû thaùch vaø laø moät thaùch thöùc, chaúng khaùc naøo:

“Duøng loøng tay ñong nöôùc bieån,

Laáy gang tay ño chín taàng trôøi,

Duøng caùi thöng maø löôøng xem buïi ñaát,

Laáy caân baøn caân moùc maø caân thöû nuùi ñoài”

                                                           (Is 40,12).

Nhöng khoâng coù gì cuõng khoâng coù ai caám laøm thöû, vì  seõ hoïc theâm ñöôïc khoâng ít thì nhieàu, khoâng nhieàu thì ít nhöõng gì mình chöa hoïc hoaëc chöa bieát. Ñaây laø vieäc laøm cuûa moät hoïc giaû. Coøn hôn nöõa, chuùng ta haõy nghe vaø haõy laøm theo lôøi khuyeân cuûa thaùnh Phaoloâ: “Haõy thöû coi taát caû: ñieàu gì toát thì lo giöõ laïi” (1Tx 5,21).

2. Thieân Chuùa ñaõ döïng neân loaøi ngöôøi coù nam coù nöõ (St 1,27) phoái hôïp thaønh vôï choàng vaø ra leänh khoâng ñöôïc töï yù phaân chia (Mt 19,6). Luùc ban ñaàu, nhaân loaïi coøn gìn giöõ caùch nghieâm tuùc. Baèng chöùng laø oâng Adong caû trong caùc cuoäc tham quan daøi haïn chu du thieân haï, khi trôû veà baø Eva kieåm tra laïi cuõng vaãn coøn ñuû toång soá tröø moät xöông söôøn, chöùng toû oâng Adong ñaõ khoâng laáy maát caùi naøo ñeå laøm ñoà sính leã cho moät hoân phoái khaùc (St 2,22) vaø vaãn vaäy cho ñeán khi oâng maát vaøo tuoåi traêm thöù chín traêm ba möôi (St 5,5). Nhöng thôøi nay ta thaáy thieân haï thay vôï ñoåi choàng nhö thay aùo ñoåi noùn, trong moät thöù hôïp ñoàng deã daõi “Chuùa ngöï  trôøi cao thaáy theá baät cöôøi” (Tv 2,4), veà caùi söï loaøi ngöôøi töï yù tuïc hoaù ñieàu Chuùa laøm ra laø ñieàu thaùnh thieâng, vaø heïn hoï ngaøy quang laâm seõ laøm roõ.

3. Giaùo Hoäi Coâng giaùo ñaõ luoân luoân cöù theo luaät Chuùa khoâng heà sai chaïy. Trong huaán giaùo cuûa Giaùo Hoäi, ngöôøi ta ñoïc ñöôïc nhöõng nguyeân taéc lyù thuyeát vöõng nhö kieàng ba chaân ñöôïc nhieàu thôøi ñaïi thöû thaùch maø khoâng suy suyeån. Giaùo Hoäi Chuùa Kitoâ ñöôïc Chuùa ban cho baûy bí tích, khoâng hôn khoâng keùm (CÑ/Trentoâ, trong DS 860,1310,1601; x. GLGHCG 1113 vaø 1210) trong ñoù pheùp hoân phoái laø moät (can. 1055,§1). Ñoái vôùi caùc tín höõu, hoân phoái phaûi ñoàng thôøi laø bí tích vaø kheá öôùc, thieáu moät trong hai laø khoâng coù hoân phoái Kitoâ giaùo (can.1055, §2).

4. Hình aûnh cuûa hoân phoái nhìn xuyeân qua caùc thôøi kyø lòch söû.

4.1. Trong Cöïu Öôùc.

Coäi nguoàn nguyeân thuyû höôùng veà hoân phoái Kitoâ giaùo laø giao öôùc giöõa Thieân Chuùa vaø daân rieâng cuûa Ngöôøi (Xh 24,7-8, caùch rieâng Hs 3,21-22), laø hình aûnh vaø bieåu töôïng cuûa maàu nhieäm lieân keát giöõa Ñöùc Kitoâ vaø Giaùo Hoäi trong Taân Öôùc, laø hình aûnh cuûa caëp vôï choàng Kitoâ höõu (Ep 5,32). Trong thôøi ñaïi Cöïu Öôùc, ngöôøi ta baét ñaàu thaáy nhöõng maàm moùng thaùnh thieâng trong hoân phoái cuûa Abraham vaø Sarah, cuûa Tobia vaø Sara neâu göông cho caùc vôï choàng soáng hoân phoái coù tính toân giaùo moãi ngaøy caøng hoaøn bò hôn cho ñeán thôøi ñaïi Taân Öôùc.

4.2. Trong Taân Öôùc.

4.2.1. Ñöùc Kitoâ nhaäp theå giaùng traàn. Ngaøi chænh lyù tình traïng xuoáng caáp cuûa phaùp lyù vaø tu ñöùc hoân phoái vaøo haï tuaàn Cöïu Öôùc cho chuaån, ñuùng theo thaùnh yù cuûa Thieân Chuùa (Mt 19,4-6; 5,27 vaø 32) qua caùch cö xöû cuûa moät ngöôøi cha nhaân töø (x. Ñoái vôùi ngöôøi ñaøn baø ngoaïi tình Ga 8,3-9; ñoái vôùi ngöôøi ñaøn baø toäi loãi taïi nhaø oâng Simon Lc 7,36-59). Caùc thaùnh toâng ñoà aùp duïng giaùo thuyeát cuûa Chuùa Gieâsu moät caùch vöøa töï nhieân vöøa sieâu phaøm. Ñaëc aân cuûa thaùnh Phaoloâ laø moät luaät tröø, moät luaät phaù leä chôù khoâng phaûi moät thöù traùi luaät (contra legem, contra jus).

4.2.2. Thieân nieân kyû thöù nhaát.

Khoâng coù nghi thöùc rieâng. Coù hoân phoái cuûa nhöõng ngöôøi Kitoâ höõu, nhöng khoâng coù nghi thöùc Kitoâ giaùo. Hoân phoái ñöôïc cöû haønh taïi tö gia chôù khoâng phaûi taïi nhaø thôø, vaø caùc Giaùm Muïc vaø linh muïc ñöôïc môøi tham döï chôù khoâng baét buoäc tham döï caùch chuû ñoäng hay thuï ñoäng gì caû. Nhöng phaûi chuù yù moät ñieàu laø hoân phoái ñöôïc troùi buoäc “trong Thieân Chuùa”. Töø theá kyû VII ñeán theá kyû X, baét ñaàu coù moät phaùp cheá cho hoân phoái nhö sau: Giaùo Hoäi quaûn lyù vaø coâng khai hoùa hoân phoái, caám hoân phoái leùn luùt (CÑ/Lantran IV, 1215) vaø ñoøi söï coâng khai hoùa bôûi söï hieän dieän cuûa linh muïc.

4.2.3. Thôøi kyø Trung Coå (Theá kyû IX-XIV).

Döôøng nhö khoâng coù theâm gì laï, cho ñeán thôøi kyø Phuïc Höng vaø Caûi Caùch, vì caùc taùc giaû lôùn, keå caû thaùnh Toâma tieán só, ñeàu maát tröôùc khi baét tay vaøo khaâu hoân phoái, hoaëc traân troïng khaâu thaàn hoïc hôn laø laõnh ñòa cuûa hoân phoái caùch rieâng.

4.2.4. Coâng ñoàng Trentoâ (1546-1563).

Saéc leänh TAMETSI (khoùa 25, trong DS 1813) coi caùc hoân phoái leùn luùt keå töø nay laø baát thaønh pheùp. Linh muïc khoâng coù pheùp (naêng quyeàn) maø cöù chöùng hoân seõ bò ñình chæ. Saéc leänh tuyeân boá laø hoân phoái cuûa caùc tín höõu laø moät bí tích, vaø lieân keát kheá öôùc töï nhieân vaø bí tích laø hai thöïc theå laïi vôùi nhau. Caùc qui ñònh lôùn cuûa CÑ Trentoâ veà hoân phoái vaãn khoâng thay ñoåi cho ñeán hoâm nay, keå caû trong caùc ñieàu khoaûn caên baûn cuûa boä giaùo luaät. Coù theå giaûi theå hoân phoái khi hai ñoái taùc ñeàu khoâng coù röûa toäi, bôûi ñaëc aân thaùnh Phaoloâ (c. Can. 1143-1146) hay moät ngöôøi coù röûa toäi coâng giaùo vaø moät ngöôøi khoâng röûa toäi, bôûi ñaëc aân thaùnh Pheâroâ goïi laø ñaëc aân ñöùc tin (c. Can. 1148-1149) hay hoân phoái thaønh nhaän chöa hoaøn hôïp, bôûi hoàng aân cuûa Ñöùc Giaùo Hoaøng (can. 1142), nhöng hoân phoái thaønh nhaän (ratum) vaø hoaøn hôïp laø voâ phöông thaùo gôõ (can. 1141). Xin noùi thoaùng qua laø döôøng nhö noá hoân phoái naøo coù bí tích thì cho vieäc giaûi theå seõ gaëp nhieàu raéc roái phieàn phöùc hôn vaø caùch chung laø bò beá taéc hoaøn toaøn.

5. Bí tích tính cuûa hoân phoái.

Xeùt neân ghi, khoâng löïa choïn vaø khoâng xeáp thöù töï, moät soá quan nieäm caàn naém vöõng vaø söû duïng ñuùng caùch. - Hoïc hoûi veà tính bí tích cuûa hoân phoái khoâng phaûi laø hoïc hoûi veà bí tích hoân phoái, vì laø hai quan nieäm khaùc nhau vaø hai ñoái töôïng khaùc nhau. - Xeùt veà maët giaùo luaät, hoân phoái thaønh pheùp vöøa laø kheá öôùc, vöøa laø bí tích, vaø ñoù laø ñieàu baét buoäc (can. 1055, §2), vaø hoân phoái thaønh nhaän (ratum, coù bí tích vaø ñoàng thôøi laø thaønh toaïi (consummatum) thì baát khaû thaùo gôõ (can. 1141). - Hoân phoái chæ ñaày ñuû vaø ñaày troøn khi söï töï do cuûa vieäc ñaàu tö nhaân baûn vaø söï töï do cuûa nieàm tin gaëp nhau ñuùng nôi heïn. Ñoù laø moät söï nhaát trí cuûa hai ñoái taùc laø yeáu toá laøm neân söï quyeát ñònh coù giaù trò cuûa hoân phoái, vaø ñöùc tin cuûa hoï laø ñieàu kieän ñoøi buoäc ñeå böôùc vaøo söï hieän thöïc cuûa bí tích hoân phoái. - Coù nhöõng vôï choàng töông lai chæ coù röûa toäi, vôùi moät môù giaùo lyù hoaëc khoâng giaùo lyù naøo caû, vaãn quan nieäm laø vieäc ñaàu tö hoân phoái cuûa hoï chæ ñöôïc chöùng kieán caùch nghieâm chænh taïi nhaø thôø vaø chaáp nhaän moät soá qui luaät ñaïo ñöùc veà hoân phoái, caùch rieâng laø söï chung thuyû. Ñoái vôùi phoâ keû naøy, tính bí tích cuûa hoân phoái coù ba caáp: - Tính bí tích nhìn qua söï ñaàu tö nhaân baûn (moät hieän thöïc vaø quyeàn töï nhieân ñöôïc ban cho moïi ngöôøi), - tính bí tích nhìn qua bí tích toaøn theå cuûa Giaùo Hoäi (theo CÑ/Vat. II, Giaùo Hoäi chaêm nom hoân phoái baèng caùch lo cho noù veà phaàn nhaân baûn vaø höôùng noù veà lyù töôûng Phuùc AÂm), - vaø tính bí tích nhìn qua bí tích coù tính Kitoâ giaùo vaø tính Giaùo Hoäi (theo Ep. 5,32, ñoù laø hoân phoái bí tích vaø laø hieän thöïc aân suûng bieán bí tích nhaân baûn trôû thaønh daáu hieäu cuûa söï keát hieäp giöõa Chuùa Kitoâ vaø Giaùo Hoäi).

MOÄT THAÉC MAÉC, ñoù laø moät tö töôûng ngoaïi du (extravagans) hoûi raèng coù theå noùi kheá öôùc laø bí tích trong noá hoân phoái giöõa hai tín höõu khoâng? Khoù maø trình baøy roõ raøng moät töông quan giöõa kheá öôùc (luaät phaùp) vaø bí tích (thaàn hoïc), vì tröôùc ñoù phaûi nhìn luaät phaùp laø ñeå phuïc vuï con ngöôøi vaø ñöùc tin laø nguyeân lyù cuûa bí tích Kitoâ giaùo. Noùi raèng coù bí tích hoân phoái laø ñuùng. Nhöng noùi raèng hoân phoái naøo (töï baûn theå laø kheá öôùc) cuõng laø bí tích laø khoâng ñuùng. Vaø moät tö töôûng gia nghieâm chænh bieát töï troïng seõ khoâng bao giôø ñaùnh lieàu tuyeân boá khaúng ñònh vaø chuû tröông nhö vaäy maø khoâng sôï bò toån thöông ñeán uy theá cuûa mình. Söï lieân keát caàn thieát  giöõa kheá öôùc (söï ñaàu tö cuûa vôï choàng) vaø bí tích seõ khoâng bao giôø ñi tôùi moät söï ñoàng nhaát hoùa toaøn veïn. Thaät söï maø noùi, bí tích hoân phoái caàn coù kheá öôùc. Nhöng kheá öôùc töï noù vaãn coù giaù trò, tuy khoâng khoaùc leân mình tính bí tích cuûa hoân phoái. Bôûi vì theo ngaïn ngöõ thaàn hoïc, aân suûng khoâng laøm hö hoaïi thieân nhieân, nhöng giaû ñònh coù noù, ñieàu trò noù vaø naâng cao noù leân ñeå hoaøn taát noù. Ñoù laø höôùng ñi ñeå tìm moät caâu traû lôøi thoûa ñaùng cho thaéc maéc neâu treân, maø taïi ñaây vaø baây giôø (hic et nunc) chuùng toâi coøn thieáu tö lieäu ñeå laøm vieäc.

6. Nghó sao veà söï daân chuùng muoán coù moät nghi thöùc naøo ñoù, moät khoaûng  thôøi gian cöû haønh naøo ñoù taïi nhaø thôø, daãu cho hoï laø coâng giaùo, hay khoâng coâng giaùo, coù röûa toäi hay khoâng coù röûa toäi? - Ngöôøi khoâng coù röûa toäi öôùc ao ñeán nhaø thôø, vì nôi ñaây coù khung caûnh thích hôïp vaø ñeïp ñeå quay phim giaû boä, coù coâ daâu ñoäi luùp, coù nhöõng yeáu toá coù veû toân giaùo laøm caûnh vv... Ñoù chæ laø moät thöù yù nhò (folklore) daân gian hay moät ñua ñoøi hoaëc laø moät nieàm tin toân giaùo tieàm aån ñeå cho Chuùa Thaùnh Linh laøm vieäc tuøy quan nieäm cuûa moãi ngöôøi. - Thöôøng thöôøng, cho taát caû, coù yù muoán nhö treân laø vì phong caûnh ñeïp ñeå quay phim, chuïp aûnh kyû nieäm hoân phoái, vì khoâng coù aûnh chuïp ôû nhaø thôø, ngöôøi ta caûm thaáy coøn thieáu moät caùi gì ñoù, chöa ñuû ñeå giöõ laïi ngaøy haïnh phuùc nhaát cuûa ñôøi mình, vì trong baàu khoâng khí cuûa nhaø thôø ngöôøi ta caûm thöùc ñöôïc phoái ngaãu bôûi moät thöù gì vöõng maïnh hôn, chính thöùc hôn, vì töø nhaø thôø seõ laø moät chaám döùt vaø moät khôûi ñieåm cho cuoäc ñôøi môùi cuûa mình.

7. KEÁT LUAÄN. Traû lôøi baèng con soá X% hay Y% laø moät phieâu löu, laø doái traù. Ñeå ñöa ñeán moät caâu haàu-nhö-phuùc-ñaùp, chuùng ta ñaõ noùi laø ñöùc tin laø nguyeân lyù cuûa bí tích Kitoâ giaùo. Vaäy ñeå hoân phoái coù tính bí tích ñoâi vôï choàng töông lai phaûi coù ñöùc tin nhö theá naøo, vaø toân giaùo cuûa hoï thaät söï laø thöù toân giaùo toái thieåu naøo? Khoâng coù thöôùc naøo ñeå ño ñöùc tin, khoâng coù caân naøo ñeå caân ñöùc tin. Giaùo luaät chæ ñoøi coù hoân phoái kheá öôùc (trao ñoåi söï öng thuaän) cuûa hai ngöôøi coù röûa toäi ñeå ñöông nhieân laø coù bí tích (can. 1055, §2), chôù khoâng ñoøi ñöùc tin toû ra beân ngoaøi ñeán möùc ñoä naøo. Vaäy chuùng ta coù theå noùi ñöùc tin ñoøi ôû ñaây laø moät thöù ñöùc tin coù tính toân giaùo ñoù thoâi, khoâng coù keøm theo nhöõng tính töø. Nhöng ñöùc tin laø saûn phaåm cuûa toân giaùo. Vaäy toân giaùo toái thieåu cuûa caùc ñoâi vôï choàng noùi ñaây phaûi nhö theá naøo? Ñoù laø moät thöù toân giaùo bình daân, moät di saûn Kitoâ giaùo, goàm thoùi quen, giaùo lyù hoaø nhaäp thích nghi theo tình hình thay ñoåi tuyø theo ñòa theá (thaønh thò hay thoân queâ, Nam hay Baéc vv...). Toân giaùo bình daân laø moät thöù hoøa nhaäp cuûa ñöùc tin vaøo moät daân toäc hay moät nhoùm ngöôøi, keát lieàn moät daân toäc vôùi Thieân Chuùa, thích nghi coù giôùi haïn, theo moät caùi gì ñoù maø mình coi ñoù laø model maø khoâng ñoøi hoûi theâm cho phieàn phöùc voâ ích. Nhöng toân giaùo bình daân vaø ñöùc tin Kitoâ giaùo coù theå laøm giaøu cho nhau, neáu chuùng keát hôïp laøm moät vôùi caùc hieän thöïc ñöôïc töø muoân thuôû in vaøo con tim cuûa con ngöôøi, caùc hieän thöïc ñoù laø lao ñoäng, tình yeâu, leã laïy, söï cheát. Bôûi vì ñoái vôùi toân giaùo bình daân, hoân phoái laø bí tích cuûa tình yeâu nhaân baûn, bí tích cuûa moät bieán coá töï nhieân vaø laø söï thieát laäp cuûa moät gia ñình môùi. Caû trong toân giaùo bình daân naøy, ñoâi vôï choàng cuõng ao öôùc tình yeâu cuûa hoï vaø caùc chieác nhaãn cöôùi hoï ñeo cuõng ñöôïc chuùc phuùc. - Ñeå keát cho phaàn keát luaän naøy, chuùng ta seõ noùi laø ñeå laøm hoân phoái, moät thöù ñöùc tin naøo ñoù coù tính toân giaùo vaø moät thöù toân giaùo coù tính bình daân cuõng taïm ñuû (coù coøn hôn khoâng) ñeå cho pheùp laøm hoân phoái toân giaùo. Ñeám vaø tính theo kieåu naøy, soá ngöôøi tín höõu quan nieäm raèng hoân phoái laø moät bí tích cho mình seõ laø moät con soá khaù an uûi. Nhö vaäy, chuùng ta ñaõ traû lôøi baèng moät nhaän xeùt chung hôn laø baèng moät con soá cuï theå khoâng sao laøm ñöôïc.