Hoân nhaân laø hình thöùc chung soáng suoát ñôøi giöõa moät ngöôøi nam vaø moät ngöôøi nöõ treân caên baûn tình yeâu. Caû hai chaáp nhaän hình thöùc naøy, ñeå deã daøng cho ñi vaønhaän laõnh tình yeâu, giuùp nhau vui soáng trong moïi hoaøn caûnh cuoäc ñôøi. Trong hoân nhaân, caû hai cuøng coäng taùc tích cöïc vaøo söù maïng saùng taïo cuûa Taïo Hoùa trong vieäc sinh saûn con caùi laø keát quaû cuûa tình yeâu hai ngöôøi, ñoàng thôøi giuùp nhau chu toaøn traùch nhieäm quoác gia vaø Giaùo Hoäi (GH) trao phoù trong vieäc nuoâi döôõng vaø giaùo duïc con caùi.

Coù theå noùi, hoân nhaân laø theå cheá coå kính nhaát trong neàn vaên hoùa nhaân loaïi.
Xöa nhö traùi ñaát nhöng vaãn môùi nhö maët trôøi. Môùi moãi ngaøy. Hoân nhaân khoâng phaûi laø "saûn phaåm" cuûa rieâng Kitoâ giaùo maø laø di saûn cuûa toaøn theå nhaân loaïi! Trong cuoán Giaùo Lyù Coâng Giaùo (GLCG) ban haønh ngaøy 11. 10. 1992, GH ñaõ khaúng ñònh: Hoân nhaân naèm ngay trong baûn tính töï nhieân cuûa con ngöôøi (1603).

Kinh Thaùnh cuõng baét ñaàu baèng vieäc saùng taïo moät ngöôøi nam vaø moät ngöôøi nöõ (St 1) vaø keát thuùc baèng moät tieäc cöôùi Chieân Con (Kh 19, 7. 9). Nhö theá coù theå noùi, töø trang ñaàu tôùi trang cuoái, Kinh Thaùnh vöøa ñeà caäp tôùi hoân nhaân
vaø con ngöôøi vöøa ñeà caäp tôùi maàu nhieäm tình yeâu vaø haïnh phuùc cuûa loaøi ngöôøi.

1. Hoân nhaân thôøi Cöïu öôùc

Nhöõng trang ñaàu Kinh Thaùnh ñaõ ghi laïi 2 baøi töôøng thuaät veà söï saùng taïo con ngöôøi (St 1, 1 - 2, 4 vaø 2, 4b - 3, 24). Tuy baøi thöù hai (2, 4b - 3, 24) coå kính hôn baøi thöù nhaát (1, 1 - 2, 4) nhöng caû hai ñeàu töôøng thuaät moät chi tieát gioáng nhau: Ban ñaàu Thieân Chuùa ñaõ saùng taïo loaøi ngöôøi khoâng goàm hai ngöôøi nam hoaëc hai ngöôøi nöõ, maø goàm moät ngöôøi nam vaø moät ngöôøi nöõ. Ñeå laøm gì? Thöa, ñeå hoï chung soáng vôùi nhau maø coäng taùc vôùi Thieân Chuùa trong vieäc saùng taïo lieân tuïc cuûa Ngaøi (St 1, 27t; 2, 18-24; xx. theâm: Tb 8, 5-9). Nhö theá, hoân nhaân ñaõ naèm ngay trong yù ñònh saùng taïo nguyeân sô cuûa Thieân Chuùa.

Ñoái vôùi ngöôøi Do Thaùi, hoân nhaân khoâng phaûi laø chuyeän rieâng tö cuûa hai ngöôøi nhöng laø vieäc chung cuûa caû gioøng hoï. Vì theá, quyeàn xeáp ñaët vieäc hoân nhaân thöôøng daønh cho gia tröôûng (Xh 22, 15t; Ñnl 7, 3). Cha chaøng reå chæ caàn noùi chuyeän vôùi cha naøng daâu (St 24, 2-61; 34, 1-24; 38, 6; Tl 14, 2t), nhöng cuõng coù nhöõng tröôøng hôïp chaøng reå ñaõ töï quyeát ñònh laáy (St 26, 34t; 28, 8t; 29, 14-30; 38, 1-5; Hc 26, 19t) hoaëc naøng daâu ñaõ daønh quyeàn quyeát ñònh toái haäu trong vieäc naøy (St 24, 5. 8. 58). Sau khi nhaø trai noäp tieàn cheo (mohar), naøng daâu môùi chính thöùc trôû thaønh ngöôøi vôï tröôùc phaùp luaät. Soá tieàn naøy khoâng theå coi laø giaù caû mua baùn naøng daâu, nhöng ñuùng ra laø baûo chöùng tröôùc phaùp luaät khi thaønh hoân, ñoàng thôøi coù theå coi laø quyõ "baûo hieåm" cho naøng, neáu khoâng may veà sau naøng bò goùa choàng quaù sôùm. Ñaùm cöôùi cuûa ngöôøi Do Thaùi xöa ñöôïc cöû haønh suoát 7 hoaëc 14 ngaøy lieàn (xx. St 29, 27; Tl 14, 12; Tb 8, 18t) vôùi con soá thöïc khaùch raát ñoâng (St 29, 22).

Duø saùch Tobia coù nhaéc tôùi moät thöù hoân öôùc chính thöùc, ñöôïc ghi treân giaáy
traéng möïc ñen (7, 14), nhöng trong Cöïu öôùc chöa thaáy coù moät nghi thöùc roõ
raøng naøo ñeå chöùng hoân. Hoân nhaân thôøi ñoù chöa theå coi laø Bí tích ñöôïc,
duø Cöïu öôùc cuõng ñaõ coâng nhaän tính caùch thaùnh thieän cuûa hoân nhaân. Hoân öôùc thôøi ñoù chæ coù tính caùch daân luaät, nhaèm baûo veä gieàng moái gia ñình.

2. Hoân nhaân thôøi Giaùo Hoäi sô khai

Ngay töø thôøi GH sô khai, caùc tín höõu ñaõ xaùc tín raèng: Hoân nhaân laø vieäc thaùnh thieän, caàn phaûi ñöôïc cöû haønh tröôùc maët Chuùa vaø GH. Trong GH cuõng baét ñaàu manh nha nhöõng hình thöùc chöùng hoân taïi ñòa phöông. GH yeâu caàu caùc tín höõu khi thaønh hoân, "xin thoâng baùo cho Giaùm Muïc bieát", ñeå "laøm theo thaùnh yù Chuùa" vaø "laøm vinh danh Ngaøi" (Ignatios, Epistula ad Smyrnaeos 8, 1 vaø Epistula ad Polycarpum 5, 2; xem theâm: Tertullian, Ad ux. 2, 9; Ambrosius, Ep. 19, 7). Caùc Giaùo Phuï thöôøng hieåu vieäc Chuùa Gieâsu ñeán döï tieäc cöôùi taïi thaønh Cana nhö laø vieäc Ngaøi coâng khai "hôïp thöùc hoùa" hoân nhaân loaøi ngöôøi. Trong GH Taây Phöông hoài theá kyû thöù 5, ñoâi taân hoân coù theå môøi Giaùm Muïc tôùi thaúng phoøng tieäc cöôùi, ñeå chuùc laønh cho hoân öôùc cuûa mình. Coøn beân GH Ñoâng Phöông, vieäc naøy ñaõ ñöôïc thöïc haønh sau thôøi Hoaøng Ñeá Constantinoâ, nghiaõ laø sôùm hôn moät theá kyû. Sau naøy, ñoái vôùi nhöõng quoác gia taïi Ñoâng Phöông ñaõ nhaän Kitoâ giaùo laøm quoác giaùo, nghi thöùc Linh muïc ñoäi trieàu thieân cho ñoâi taân hoân trôû thaønh khoâng theå thieáu trong vieäc keát hoân. Ai keát hoân khoâng coù nghi thöùc naøy, hoân phoái cuûa hoï seõ bò coi laø baát thaønh pheùp tröôùc maët GH.

Tôùi theá kyû thöù 8, GH Taây Phöông coøn thöïc haønh theâm vieäc khaûo haïch tröôùc khi cöû haønh Bí tích Hoân Phoái cho ñoâi taân hoân. Vaøo theá kyû 15, sau khi hai ngöôøi coâng boá vieäc öng thuaän keát hoân, Linh muïc coøn chính thöùc xaùc nhaän hoân öôùc ñoù baèng vieäc ñoïc theâm coâng thöùc: "Ego coniungo vos in matri- monium. In nomine Patris..." (Toâi keát hôïp anh chò trong hoân nhaân.
Nhaân danh Cha...) (Marteøne R II 367t: Ordo VII matr.). Sau naøy, nghi thöùc
ñoù coøn ñöôïc coâng nhaän vaø in laïi trong saùch nghi leã Roma (Rituale Romanum).

Nhöng khoa Thaàn Hoïc vaø Giaùo Luaät thôøi theá kyû thöù 11 chuû tröông raèng: Ñeå hoân phoái thaønh pheùp, chæ caàn söï öng thuaän (solus consensus) keát hoân cuûa hai ngöôøi laø ñuû. Haäu quaû cuûa hoïc thuyeát naøy laø vieäc coi thöôøng caùc nghi thöùc keát hoân, beân ñôøi cuõng nhö beân ñaïo. Ñeå ngaên ngöøa nguy hieåm ñoù, Coâng ñoàng Trento ñaõ ra saéc leänh "Tametsi" ngaøy 11. 11. 1563 nhaèm canh taân hoân phoái, baèng caùc bieän phaùp cuï theå sau ñaây: (1) Rao hoân phoái 3 laàn lieân tieáp trong caùc ngaøy leã lôùn, (2) hoân phoái phaûi cöû haønh theo nghi thöùc coá ñònh vaø coâng khai tröôùc maët moät Linh muïc vaø 2, 3 nhaân chöùng. Nhöõng hoân phoái naøo khoâng cöû haønh theo theå thöùc naøy, ñeàu bò coi laø baát hôïp phaùp vaø baát thaønh pheùp (DZ 1814-1816). Nghi thöùc hoân phoái luùc ñoù ñaõ goàm 3 yeáu toá caên baûn nhö ngaøy nay:

(1) Hai ngöôøi coâng boá söï öng thuaän keát hoân vôùi nhau tröôùc maët vò ñaïi dieän
GH vaø caùc nhaân chöùng.

(2) Vò ñaïi dieän xaùc nhaän söï öng thuaän cuûa hai ngöôøi.
(3) Vò ñaïi dieän chuùc laønh cho hoân öôùc ñoù.

3. Hoân nhaân laø moät coâng ích

Coù ngöôøi vaãn thaéc maéc: Hoân nhaân laø "chuyeän rieâng tö" cuûa hai ngöôøi, taïi
sao GH phaûi "xía" voâ? Thöa, hoân nhaân khoâng phaûi laø chuyeän rieâng tö giöõa loaøi ngöôøi, maø laø chuyeän lieân quan ñeán caû Thieân Chuùa. Hoân nhaân naèm trong chöông trình saùng taïo cuûa Thieân Chuùa ngay töø khi taïo thaønh vuõ truï. Nhö theá, GH löu taâm tôùi hoân nhaân nhö laø löu taâm tôùi chöông trình cuûa Thieân Chuùa. Hoân nhaân cuõng khoâng phaûi laø chuyeän rieâng tö giöõa hai ngöôøi, maø laø chuyeän lieân quan ñeán nhieàu ngöôøi: caû gioøng hoï, caû xaõ hoäi vaø GH. Hoân nhaân coù lieân quan tôùi nhieàu ngöôøi, vì hoân nhaân khoâng phaûi chæ lieân quan tôùi haïnh phuùc cuûa hai ngöôøi, maø coøn lieân quan tôùi haïnh phuùc cuûa caû xaõ hoäi vaø GH. Coâng ñoàng Vatican II ñaõ minh ñònh: "Haïnh phuùc cuûa moät ngöôøi, cuõng nhö haïnh phuùc cuûa xaõ hoäi vaø GH, coù lieân quan maät thieát vôùi haïnh phuùc trong cuoäc soáng hoân nhaân vaø ñôøi soáng gia ñình" (Gaudium et Spes 47, 2). Nhö theá, GH chaêm soùc haïnh phuùc hoân nhaân nhö laø chaêm soùc haïnh phuùc xaõ hoäi cuõng nhö haïnh phuùc cuûa chính GH.

Coù leõ chính trong yù nghiaõ ñoù, maø GLCG ñaõ xeáp Bí tích Hoân Phoái (1601- 1666) vaøo loaïi "nhöõng Bí tích phuïc vuï ñôøi soáng chung" (les sacrements du service de la communion) cuøng moät loaïi vôùi Bí tích Truyeàn Chöùc (1536-1600)! Toùm laïi, hoân nhaân laø moät coâng ích, khoâng phaûi chæ coù ích cho hai ngöôøi vaø vì theá cuõng khoâng theå "daøn xeáp aâm thaàm" giöõa hai ngöôøi yeâu nhau.

4. Hoân nhaân laø moät maàu nhieäm

Haàu heát caùc daân toäc ñeàu tin raèng: Thaàn Thaùnh "nhuùng tay" vaøo vieäc hoân nhaân cuûa loaøi ngöôøi hoaëc coi hoân nhaân laø vieäc thieân duyeân tieàn ñònh. Ngöôøi Vieät xöa cuõng tin, vôï choàng neân duyeân ñöôïc laø nhôø "oâng Tô baø Nguyeät". Nieàm tin ñoù döïa treân ñieån tích "Nguyeät haï laõo nhaân" (oâng giaø ngoài döôùi boùng traêng, thöôøng ñöôïc goïi laø oâng Tô, vò tieân chuyeân lo xe duyeân cho loaøi ngöôøi). Ñieån tích aáy keå raèng: Vi Coá, vaøo moät ñeâm ñi chôi, chaøng gaëp moät cuï giaø ngoài döôùi boùng traêng trong, trong tay cuï coù moät cuoán soå vaø moät boù chæ hoàng. Vi Coá gaïn hoûi, cuï môùi tieát loä: "Ta laø Nguyeät Laõo, cuoán soå naøy ñeå ghi teân nhöõng caëp trai gaùi seõ laáy nhau, coøn chæ hoàng naøy duøng ñeå coät chaân hoï laïi, ñeå neân duyeân vôï choàng." Nghe theá, Vi Coá toø moø cuõng muoán bieát xem sau naøy mình seõ laáy ai. Nguyeät Laõo chieàu loøng cho bieát, sau naøy chaøng seõ laáy coâ naøng aên xin tröôùc chôï. Vi Coá tin lôøi, sôï maát danh giaù veà sau. Ñeå tröø haäu hoïa, moät ngaøy kia chaøng xaùch dao ra chôï, "hoûi thaêm söùc khoeû" coâ naøng. Vöøa tôùi nôi, chaøng cheùm voäi moät cuù. Thaáy maùu chaûy ñaàm ñìa, hoaûng sôï chaøng chaïy troán. May phöôùc, nhôø theá naøng thoaùt naïn. Sau naøy, Vi Coá cöôùi ñöôïc moät tieåu thö, con cuûa vò quan trong mieàn, chaøng yeân trí. Nhöng khi thaáy veát seïo treân ñaàu vôï, chaøng hoûi ra môùi bieát tieåu thö ngaøy nay chính laø coâ naøng aên xin ngaøy tröôùc. Naøng ñaõ ñöôïc quan oâng trong mieàn nhaän veà laøm con nuoâi.

Nhö theá, hoân nhaân khoâng phaûi laø vieäc phaøm tuïc giöõa hai ngöôøi yeâu nhau,
nhöng laø vieäc linh thieâng giöõa Thaàn Linh vaø loaøi ngöôøi. Ngaøi yeâu hoï neân
"mai moái" cho hoï vaø daøn xeáp cho hoï tìm ñöôïc haïnh phuùc beân nhau.

Trong Kinh Thaùnh, baøi töôøng thuaät thöù 2 veà söï saùng taïo cuõng cho thaáy, Thieân Chuùa ñaõ can thieäp tröïc tieáp vaøo vieäc naøy baèng caùch cho Adam nguû say, roài laáy xöông söôøn cuûa chaøng maø döïng neân Evaø (St 2, 21). Chöõ "nguû say" trong nguyeân ngöõ Do Thaùi "tardemaùh" coù yù dieãn taû "maàu nhieäm khoâng hieåu noåi" naøy ñoái vôùi nhaân loaïi.

Thö Thaùnh Phaoloâ cuõng coi söï keát hôïp giöõa ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ nhö moät "maàu nhieäm" [mysteùrion] (Ep 5, 32) vì hoân nhaân cuûa loaøi ngöôøi laø hình aûnh cuûa söï keát hôïp giöõa Chuùa Kitoâ vaø GH (Ep 5, 23-27. 29-32).

H. Rahner coøn goïi hoân nhaân laø "maàu nhieäm trieät cuøng" (mysterium radicale) cuûa nhieäm theå Chuùa Kitoâ, vì khi sinh ra bôûi moät cuoäc hoân nhaân naøo ñoù, con ngöôøi cuõng coù "hoï haøng maùu muû" vôùi Thieân Chuùa qua Ñöùc Kitoâ, laø Ñaáng ñaõ xuoáng theá laøm ngöôøi vaø ôû giöõa loaøi ngöôøi.

5. Hoân nhaân laø moät Bí tích

Trong caùc neàn vaên hoùa khaùc nhau, hoân nhaân luoân ñöôïc coi laø vieäc thaùnh thieän. Vì theá, tröôùc khi veà chung soáng vôùi nhau, coâ daâu chuù reå thöôøng xin Thaàn Linh cuûa mình chöùng giaùm cho tình yeâu vaø phuø hoä cho cuoäc soáng chung giöõa hai ngöôøi qua moät nghi leã coâng khai vaø long troïng. Trong haàu heát caùc toân giaùo, hoân nhaân cuõng ñöôïc coi laø hình thöùc soáng chung hôïp vôùi yù Thöôïng Ñeá. Trong Cöïu öôùc, giao öôùc giöõa Thieân Chuùa vôùi daân Ngaøi thöôøng ñöôïc ví nhö moät cuoäc hoân nhaân giöõa hai ngöôøi (Hs 1-3; Is 54; 62; Gr 2-3; 31; Ed 16; 23). Coøn trong Taân öôùc, hoân nhaân ñöôïc coi laø hình aûnh söï keát hôïp giöõa Chuùa Kitoâ vaø GH (Ep 5, 22-33). Chuùa Kitoâ ñöôïc ví nhö chaøng reå cuûa giao öôùc môùi (Mc 2, 19). Coøn GH ñöôïc ví nhö naøng daâu, ñaõ ñöôïc Chuùa Kitoâ yeâu thöông ñeán hy sinh maïng soáng (Ep 5, 25). Chính Chuùa Gieâsu cuõng minh ñònh coâng khai: Hoân nhaân hôïp vôùi thaùnh yù Thieân Chuùa (Mt 19, 6).

Ñoái vôùi GH, hoân nhaân khoâng phaûi chæ laø moät kheá öôùc giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi maø coøn laø moät Bí tích (Sakrament/ sacrement) giöõa Thieân Chuùa vaø loaøi ngöôøi. Thaùnh Gioan Kim Khaåu cho raèng: "Hoân nhaân laø Bí tích tình yeâu... Khi vôï choàng neân moät trong hoân nhaân, caû hai khoâng coøn laø hình aûnh döôùi traàn nöõa, maø laø hình aûnh cuûa Chuùa treân trôøi."

Nhöng, Bí tích laø gì? - Thöa, Bí tích laø daáu thaùnh (heiliges Zeichen) beà ngoaøi do Chuùa Gieâsu ñaõ laäp, ñeå thoâng truyeàn ôn phuùc beân trong.

Daáu thaùnh beà ngoaøi trong Bí tích Hoân Phoái laø: (1) söï öng thuaän thaønh hoân cuûa hai ngöôøi vaø (2) vieäc coâng khai hoùa söï öng thuaän ñoù tröôùc maët ñaïi dieän GH vaø caùc chöùng nhaân. Bí tích naøy do Chuùa Gieâsu ñaõ laäp, khi Ngaøi thieát laäp Giao öôùc môùi nhö laø daáu chæ muoân ñôøi cuûa aân suûng. Ngoaøi ra, töï baûn chaát khoâng moät Bí tích naøo coù lieân heä vôùi thöïc taïi töï nhieân cho baèng Bí tích Hoân Phoái.

Coù theå noùi, Thieân Chuùa ñaõ thieát laäp kheá öôùc hoân nhaân ngay trong vöôøn ñòa
ñaøng, giöõa ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ ñaàu tieân. Nhöng Chuùa Gieâsu môùi naâng hoân öôùc ñoù leân haøng Bí tích.

Ngay trong traät töï saùng taïo, Thieân Chuùa ñaõ saùng taïo ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ
theo hình aûnh Ngaøi (St 1, 27), maø Ngaøi laø tình yeâu (1 Ga 4, 8. 16). Cho neân,
loaøi ngöôøi ñöôïc saùng taïo theo maãu möïc cuûa tình yeâu. Ngaøi ñaõ chuùc laønh cho hoï vaø caàu mong hoï sinh saûn theâm nhieàu con caùi, ñeå tieáp tuïc coäng taùc tröïc tieáp trong vieäc saùng taïo maø Ngaøi ñaõ khôûi ñaàu (St 1, 28). Chính Thieân Chuùa ñaõ keát luaän: "Ñoù laø vieäc raát toát" (St 1, 31).

Coøn ñoái vôùi Chuùa Gieâsu, ngay khi baét ñaàu ñôøi soáng coâng khai, Ngaøi ñaõ coù maëtb trong moät tieäc cöôùi taïi Cana. Ngaøi laøm daáu laï ñaàu tieân bieán nöôùc thaønh röôïu ñeå giuùp hai hoï noái tieáp cuoäc vui (Ga 2, 1-11). GH luoân hieåu söï hieän dieän naøy nhö laø moät chöùng thöïc cuûa Chuùa Kitoâ ñoái vôùi giaù trò hoân nhaân, ñoàng thôøi cuõng tieân baùo söï hieän dieän thöôøng xuyeân cuûa Ngaøi trong ñôøi soáng hoân nhaân (GLCG, 1613).

Duø soáng ñoäc thaân, nhöng Chuùa Gieâsu cuõng daïy raèng: Hoân nhaân laø moät cuoäc soáng chung giöõa ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ, ñöôïc Thieân Chuùa thieát laäp ngay töø khi taïo döïng vuõ truï. Ngaøi coøn tranh ñaáu quyeát lieät, ñeå traû laïi cho hoân nhaân yù nghiaõ nguyeân thuûy maø Thieân Chuùa ñaõ minh ñònh töø ñaàu, ñoù laø söï hôïp nhaát baát khaû phaân ly giöõa ngöôøi nam vaø ngöôøi nöõ (Mc 10, 6-9; Mt 19, 4tt).

Ngay töø thôøi GH sô khai, Thaùnh Phaoloâ ñaõ khuyeân caùc tín höõu laø haõy cöôùi nhau "trong Chuùa" (1 Cr 7, 39).

Giaùo lyù Bí tích cuûa hoân phoái ñöôïc xaây döïng treân neàn taûng Kinh Thaùnh, nhöng phaàn coâ ñoïng nhaát phaûi keå ñeán ñoaïn 5, 22-33 thuoäc thö gôûi tín höõu Epheâsoâ. Trong phaàn naøy, taùc giaû ñaõ so saùnh söï keát hôïp giöõa vôï choàng vôùi söï keát hôïp giöõa Chuùa Kitoâ vaø Hoäi Thaùnh. Nhö theá, söï keát hôïp trong ñôøi soáng hoân nhaân laø hình aûnh cuûa söï keát hôïp vôùi Thieân Chuùa, vaø söï hieán thaân toaøn veïn cuõng ñöôïc coi laø muïc tieâu vaø neàn taûng cuûa ñôøi soáng hoân nhaân. Söï hy sinh cuûa vôï choàng daønh cho nhau laø hình aûnh söï hy sinh cuûa Chuùa daønh cho GH. Tình yeâu cuûa vôï choàng daønh cho nhau cuõng laø hình aûnh tình yeâu cuûa Chuùa daønh cho GH. Roõ raøng nhaát laø khi taùc giaû xaùc tín: "Maàu nhieäm (Mysterium, Sacramentum) ñoù thaät vó ñaïi. Toâi coù yù aùm chæ Chuùa Kitoâ vaø GH Ngaøi" (5, 32).

Giaùo huaán naøy ñöôïc hình thaønh daàn daàn trong nhöõng theá kyû 11 - 13, roài
ñöôïc phaùn quyeát bôûi nhieàu Coâng ñoàng vaø taùi khaúng ñònh qua nhieàu thôøi ñaïi Giaùo hoaøng khaùc nhau. Coâng ñoàng Lateran II (1139) ñaõ xeáp Bí tích Hoân Phoái chung vôùi caùc Bí tích Thaùnh Theå, Thaùnh Taåy vaø Truyeàn Chöùc (D 367). Ñeán thôøi Coâng nghò Verona (1184), hoân nhaân chính thöùc ñöôïc goïi laø Bí tích (D 406, 424, 465, 702). Roài trong saéc leänh "Exultate Deo" (22. 11. 1439), Coâng ñoàng Firenze ñaõ goïi Bí tích naøy laø Bí tích thöù baåy cuûa GH. (DZ 1327; NR 730). Coâng ñoàng Trento, trong khoùa hoïp ngaøy 11. 11. 1563 xaùc tín theâm raèng: Chính Chuùa Gieâsu ñaõ thieát laäp vaø hoaøn thaønh Bí tích naøy (DZ 1799; NR 733). Sau naøy, trong caùc thoâng ñieäp "Arcanum divinae sapientiae" (10. 02. 1880) cuûa ÑGH Leâo XII vaø "Casti connubii" (31. 12. 1930) cuûa ÑGH Pioâ XI, giaùo huaán naøy coøn ñöôïc taùi khaúng ñònh theâm moät laàn nöõa (DZ 3142; NR 747; DZ 3700; NR 751). Coâng ñoàng Vatincan II ñi xa hôn, khi xaùc quyeát: "Trong ñôøi soáng hoân nhaân, trong vieäc ñoùn nhaän vaø giaùo duïc con caùi, vôï choàng seõ giuùp nhau neân thaùnh (!) (Lumen Gentium, soá 11). Nhö theá, hoân nhaân vöøa laø moät Bí tích vöøa laø moät ôn goïi ñeå neân thaùnh.

"Hoân nhaân laø moät Bí tích" thöôøng ñöôïc hieåu theo 2 nghiaõ sau ñaây: (1) Khi
hai ngöôøi yeâu nhau muoán ñöôïc Thieân Chuùa chuùc phuùc cho hoï, thì Bí tích
hai ngöôøi ban cho nhau, cuõng seõ ñem laïi cho hoï aân suûng vaø phuùc laønh cuûa
Chuùa. (2) Ñoái vôùi ngöôøi Coâng Giaùo, hoân nhaân coøn laø moâi tröôøng giuùp cho hoï caûm nghieäm ñöôïc tình yeâu Thieân Chuùa daønh cho hoï moät caùch cuï theå qua tình yeâu cuûa ngöôøi yeâu. Noùi caùch khaùc, trong tình yeâu hoân nhaân hoï caûm nghieäm ñöôïc tình yeâu Thieân Chuùa daønh cho hoï moät caùch cuï theå: Hoï deã daøng xaùc tín raèng Thieân Chuùa yeâu thöông hoï tha thieát trong voøng tay cuûa ngöôøi yeâu. Tình yeâu trong hoân nhaân nhö theá chính laø hình aûnh tình yeâu cuûa Chuùa daønh cho con ngöôøi. Coâng ñoàng Vatican II cuõng xaùc quyeát: "Tình yeâu chaân chính cuûa hai ngöôøi ñöôïc thoâng phaàn vaøo tình yeâu cuûa Thieân Chuùa" (Gaudium et Spes, soá 48, 2).

Bí tích ñoù khoâng phaûi chæ ñöôïc cöû haønh moät laàn trong Phuïng vuï, maø caàn phaûi ñöôïc cöû haønh moãi ngaøy moät caùch cuï theå trong ñôøi soáng thöôøng ngaøy baèng caùch taän hieán cho Chuùa vaø hy sinh cho nhau. Nhö theá, Bí tích Hoân Phoái laø moät phaàn thuoäc thöïc taïi cöùu ñoä bao la cuûa Thieân Chuùa daønh cho loaøi ngöôøi qua söï töû naïn vaø phuïc sinh cuûa Ñöùc Kitoâ, Con yeâu daáu cuûa Ngaøi.

Neân bieát, hoân phoái chæ coù giaù trò laø Bí tích ñoái vôùi hai ngöôøi ñaõ laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy (Röûa Toäi) theo nghi thöùc Kitoâ giaùo (maø khoâng nhaát thieát phaûi laø nghi thöùc Coâng giaùo) tröôùc khi laõnh nhaän Bí tích Hoân phoái. Neáu
moät trong hai ngöôøi, cho tôùi khi laõnh nhaän Bí tích Hoân Phoái vaãn chöa laõnh
nhaän Bí tích Thaùnh Taåy, hoân phoái hoï laõnh nhaän chæ laø hoân phoái töï nhieân
(Naturehe) - (xx. LThK VIII, coät 1206). Vì trong Bí tích Hoân Phoái, khi ñaõ
thaønh pheùp thì cuõng thaønh pheùp cho caû hai ngöôøi, maø khoâng coù chuyeän moät ngöôøi thaønh pheùp, moät ngöôøi khoâng. Cuõng theá, khi ñaõ coù giaù trò Bí tích thì cuõng coù giaù trò cho caû hai ngöôøi. Khoâng coù chuyeän chæ giaù trò vôùi ngöôøi naøy maø khoâng coù giaù trò vôùi ngöôøi kia. Bí tích Thaùnh Taåy chính laø ñieàu kieän caên baûn ñeå laõnh nhaän caùc Bí tích khaùc ñöôïc thaønh pheùp.

Tuy nhieân, neáu sau naøy ngöôøi thöù hai xin laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy, thì Hoân Phoái maø hai ngöôøi ñaõ laõnh nhaän tröôùc seõ ñöông nhieân trôû thaønh Hoân Phoái coù Bí tích. Ñieàu naøy cuõng coù giaù trò ñoái vôùi caùc hoân phoái töï nhieân khaùc, khi hai ngöôøi ñeàu laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy sau khi cöôùi.

Ñoái vôùi GH Coâng Giaùo vaø Chính Thoáng, hoân nhaân laø moät Bí tích. Traùi laïi,
ñoái vôùi GH Anh giaùo vaø GH Tin Laønh, hoân nhaân khoâng phaûi laø moät Bí tích. Martin Luther coi hoân nhaân chæ laø "vieäc ñôøi" maø thoâi (nguyeân vaên: ein
aeusserlich-weltlich Ding). Caùc nhaø caûi caùch khaùc nhö Melanchthon, Zwingli, Calvin, Brenz, Bucer, Bugenhagen cuõng cuøng moät laäp tröôøng vôùi Luther.

6. Nghi thöùc keát hoân trong Giaùo Hoäi

Nhöõng nghi thöùc keát hoân trong GH töø tröôùc tôùi nay thöïc ra ñeàu laø nhöõng hình thöùc ñaõ coù saün trong daân luaät, trong caùc neàn vaên hoùa coå xöa vaø trong caùc toân giaùo khaùc nhau. Hình thöùc naøo thích hôïp ñeàu ñöôïc GH "röûa toäi" laïi vaø bieán thaønh nghi thöùc Phuïng vuï cuûa mình. Ñoù laø moät tieán trình laâu daøi. Maõi tôùi thôøi Trung coå, GH môùi coù nhöõng nghi thöùc nhaát ñònh vaø coâng khai trong vieäc naøy.

Hình thöùc chính thöùc ñeå cöû haønh Hoân phoái (Forma celebrationis matrimonii: Formpflicht) caùch thaønh pheùp vaø hôïp phaùp trong GH Coâng giaùo laø hai ngöôøi phaûi keát hoân tröôùc maët Giaùm muïc hoaëc Cha sôû ñòa phöông, hoaëc moät Linh muïc, moät Phoù teá naøo ñoù ñaõ ñöôïc uûy nhieäm (hoaëc moät giaùo daân ñöôïc uûy nhieäm trong tröôøng hôïp thieáu nhöõng vò noùi treân, xin xem: CIC 1112) cuøng vôùi hai nhaân chöùng.

GH coâng khai hoùa Bí tích Hoân Phoái nhö treân, vì nhöõng lyù do sau ñaây:

a) Bí tích Hoân Phoái laø moät nghi thöùc Phuïng vuï cuûa GH.

b) Sau khi laõnh nhaän Bí tích Hoân Phoái, hai ngöôøi ñeàu coù boån phaän vaø quyeàn lôïi ñoái vôùi nhau, cuõng nhö ñoái vôùi con caùi seõ sinh ra.

c) Sau khi thaønh hoân, quyeàn lôïi vaø boån phaän ñoù caàn ñöôïc baûo ñaûm laâu daøi, neân caàn coù theâm söï hieän dieän cuûa hai nhaân chöùng.

d) Khi ñaõ chaáp nhaän coâng khai hoùa nhö theá, hai ngöôøi seõ deã daøng trung
thaønh vôùi nhau hôn.

Ñoù laø nghi thöùc coâng khai vaø chính thöùc ñöôïc aùp duïng trong caùc tröôøng hôïp chung. Trong nhöõng tröôøng hôïp rieâng (CIC 1116; 1127, 2-3), dó nhieân GH coù theå chuaån chöôùc hình thöùc keát hoân naøy. Ngoaøi ra, Coâng ñoàng Vatican II coøn cho pheùp GH ñòa phöông ñöôïc nghieân cöùu vaø thí nghieäm nhöõng nghi thöùc ñaëc thuø, hôïp vôùi tinh thaàn, phong tuïc, vaên hoùa ñòa phöông. Ñieàu caàn duy trì trong caùc nghi thöùc ñòa phöông naøy laø Linh muïc phaûi chuû toïa leã nghi Hoân Phoái ñoù (De Sacra Liturgia, soá 77).

Vì moïi Bí tích ñeàu lieân quan tröïc tieáp tôùi Bí tích Thaùnh Theå, neân Bí tích
Hoân Phoái cuõng thöôøng ñöôïc cöû haønh chung vôùi Bí tích Thaùnh Theå trong khuoân khoå cuûa moät Thaùnh Leã. GH aán ñònh phaûi cöû haønh Bí tích naøy sau baøi Phuùc AÂm, baøi giaûng vaø tröôùc phaàn Lôøi nguyeän giaùo daân trong Thaùnh Leã (Sacrosanctum Concilium, soá 61 vaø 78). Hieán cheá naøy cuõng tieân lieäu nhöõng tröôøng hôïp coù theå cöû haønh Bí tích Hoân Phoái ngoaøi Thaùnh Leã, döôùi hình thöùc moät buoåi Phuïng vuï Lôøi Chuùa, nhaát laø trong nhöõng tröôøng hôïp hoân phoái (taïm dòch laø) dò tín (mariage mixte, konfessionsverschiedene Ehe) hoaëc dò giaùo (dispariteù de culte, religionsverschiedene Ehe). Hoân nhaân ñöôïc goïi laø dò tín, khi moät ngöôøi Coâng giaùo laáy moät ngöôøi ñaõ laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy trong GH cuûa hoï, nhöng khoâng phaûi laø Coâng giaùo, thí duï: moät ngöôøi Tin laønh, moät ngöôøi Chính thoáng (orthodoxe)... Hoân nhaân ñöôïc goïi laø dò giaùo, khi moät ngöôøi Coâng giaùo laáy moät ngöôøi chöa laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy, thí duï: moät ngöôøi Do thaùi giaùo, moät ngöôøi Hoài giaùo, moät ngöôøi AÁn ñoä giaùo, moät ngöôøi Phaät giaùo... Trong tröôøng hôïp dò tín, neáu muoán cöû haønh Bí tích Hoân Phoái trong khuoân khoå moät Thaùnh leã, caàn coù pheùp cuûa Giaùm muïc (xx. Ordo celebrandi matrimonium). Trong tröôøng hôïp dò giaùo, thöôøng khoâng ñöôïc pheùp cöû haønh Hoân phoái trong moät Thaùnh leã, tuy nhieân coøn tuøy luaät rieâng cuûa töøng Giaùo phaän ñòa phöông.

Khi thaáy caàn cöû haønh Hoân Phoái ngoaøi khuoân khoå cuûa moät Thaùnh Leã, xin ñöøng coi ñoù laø "Hoân Phoái haïng hai" hoaëc chæ laø "Pheùp giao" nhö nhieàu ngöôøi laàm töôûng. Tröôùc khi cöû haønh Hoân Phoái, hai ngöôøi vaø hoï haøng neân baøn hoûi vôùi Linh muïc höõu traùch, ñeå cuøng quyeát ñònh choïn moät hình thöùc sao cho hôïp tình hôïp lyù vôùi caû hai beân, nhaát laø trong tröôøng hôïp hoân phoái vôùi ngöôøi khaùc ñaïo. Bí tích Hoân Phoái laø moät nghi thöùc Phuïng vuï, ñoøi hoûi söï xaùc tín vaø chaân thaønh beà trong, khoâng phaûi laø moät hình thöùc "phong tuïc" caàn coù, ñeå laøm taêng theâm veû long troïng beà ngoaøi hoaëc chæ caàn "daøn caûnh" sao cho ñeïp, nhaèm ghi laïi nhöõng löu aûnh cuûa moät ngaøy vui.

7. Thöøa taùc vieân cuûa Bí tích Hoân Phoái

Trong Cöïu öôùc, ngöôøi cha trong gia ñình thöôøng ñöùng ra ñeå chuùc hoân cho hai con trong ngaøy hoï thaønh hoân (Tb 7, 12t). Coøn trong Bí tích Hoân Phoái, ai laø ngöôøi ñöùng ra ñeå ban Bí tích cho hoï? - Thöa, laø chính ñöông söï, laø chính hai ngöôøi ñoù! Hoï laø ngöôøi chính thöùc coù quyeàn ban Bí tích ñoù cho nhau, maø khoâng phaûi laø moät vò ñaïi dieän GH nhö Giaùm muïc, Linh muïc hay Phoù teá. Noùi caùch khaùc, hoï laø Thöøa taùc vieân cuûa Bí tích maø hoï seõ cuøng nhau laõnh nhaän tröôùc maët Chuùa vaø tröôùc maët GH (GLCG, 1623). Ñoù laø ñieåm ñaëc bieät cuûa Bí tích Hoân Phoái, khaùc haún vôùi caùc Bí tích khaùc. Ñoù cuõng laø ñieåm khaùc bieät giöõa GH Taây Phöông vaø GH Ñoâng Phöông. Ñoái vôùi GH Ñoâng Phöông, Giaùm Muïc vaø Linh muïc môùi laø Thöøa taùc vieân chính thöùc cuûa Bí tích naøy.

Ñoái vôùi GH Coâng giaùo, vò ñaïi dieän khoâng phaûi laø Thöøa taùc vieân cuûa Bí tích naøy nhöng chæ ñaïi dieän cho 3 "phaùp nhaân" cuøng moät luùc: ñaïi dieän Chuùa ñeå chuùc laønh cho hoân öôùc; ñaïi dieän GH ñeå chuùc möøng ñoâi taân hoân; ñaïi dieän xaõ hoäi ñeå laøm chöùng nhaân cho hoân öôùc ñaõ ñöôïc kyù keát giöõa hai ngöôøi. Ngoaøi ra, söï hieän dieän cuûa vò naøy cuøng vôùi hai nhaân chöùng coøn nhaèm dieãn taû 3 yù nghiaõ sau ñaây: (1) Hoân nhaân khoâng phaûi laø chuyeän rieâng tö cuûa hai hoï, nhöng laø nghi thöùc Phuïng vuï chung cuûa GH; (2) Hoân nhaân khoâng phaûi laø chuyeän rieâng tö cuûa hai ngöôøi, nhöng laø daáu chæ tình yeâu Thieân Chuùa daønh cho hoï; (3) Noùi leân söï löu taâm cuûa GH ñoái vôùi haïnh phuùc cuûa hai ngöôøi. Toùm laïi, GH muoán ñoùng vai troø chöùng nhaân, ñeå coâng nhaän hoân öôùc, baûo veä haïnh phuùc vaø naâng ñôõ hai ngöôøi treân ñöôøng ñôøi.

8. AÂn suûng cuûa Bí tích Hoân Phoái

Ñôøi soáng hoân nhaân coù theå coi laø ôn thieân trieäu, vì trong hoân nhaân hai ngöôøi ñeàu ñöôïc Chuùa keâu goïi coäng taùc tröïc tieáp vaøo chöông trình saùng taïo vaø cöùu ñoä nhaân loaïi. Vì theá, trong Bí tích daãn vaøo ñôøi soáng hoân nhaân, Chuùa laøø nguoàn goác moïi aân suûng, seõ thoâng ban cho hai ngöôøi nhöõng ôn caàn thieát ñeå
hoï chu toaøn söù meänh Ngaøi trao phoù. Ngoaøi nhöõng ôn thaùnh hoùa, giuùp hoï soáng xöùng ñaùng laø con caùi Chuùa trong ñôøi soáng hoân nhaân vaø trôï giuùp hoï "san seû gaùnh naëng cho nhau" (Gl 6, 2), nghiaõ laø giuùp hoï chia seû vui buoàn, haïnh phuùc cuõng nhö ñau khoå, thaønh coâng cuõng nhö thaát baïi, hy voïng cuõng nhö thaát voïng, an vui cuõng nhö lo laéng... trong ñôøi soáng chung, Chuùa coøn ban cho hoï moät ôn cao troïng khaùc: Ñoù laø ôn ñöôïc tham döï caùch ñaëc bieät vaøo söï hieäp thoâng giöõa Chuùa Kitoâ vaø GH Ngaøi (Ep 5, 21-33). Trong söï hieäp thoâng naøy, tình yeâu cuûa hoï khoâng coøn laø tình yeâu giöõa hai ngöôøi, maø laø tình yeâu giöõa ba ngöôøi: Chuùa hieän dieän giöõa hoï. Tình yeâu cuûa hoï khoâng phaûi chæ laø tình töï nhieân maø coøn laø tình sieâu nhieân: Yeâu nhau nhö Chuùa Kitoâ ñaõ yeâu GH (Ep 5, 25). Nghiaõ laø qua Bí tích Hoân Phoái, Chuùa ñaõ thaùnh hoùa tình yeâu cuûa hai ngöôøi döôùi ba khiaù caïnh sau ñaây:

(1) Tình yeâu vaø loøng trung thaønh cuûa hoï laø hình aûnh tình yeâu vaø loøng trung thaønh cuûa Chuùa ñoái vôùi daân Ngaøi. Tình yeâu cuûa hoï ñöôïc hieäp thoâng vôùi tình yeâu Thieân Chuùa.

(2) Tình yeâu ñoù giuùp hoï neân thaùnh trong ñôøi soáng hoân nhaân vaø chu toaøn söù
meänh döôõng duïc con caùi.

(3) Tình yeâu ñoù laø hình aûnh cuûa tieäc cöôùi Chieân Con, laø hình aûnh haïnh phuùc,
laø hình aûnh an vui, laø hình aûnh cuûa taát caû caùc thöïc taïi hoaøn haûo nôi tình yeâu
Thieân Chuùa.

Nhö theá, chaéc chaén haïnh phuùc cuûa hoï seõ ñöôïc baûo ñaûm, töông lai con chaùu hoï seõ ñöôïc baûo ñaûm, khoâng do moät haõng baûo hieåm nhöng laø do chính Thieân Chuùa. Vì luùc naøo Chuùa cuõng beân hoï: "Thaày seõ ôû laïi vôùi caùc con, moïi ngaøy cho ñeán taän theá" (Mt 28, 20).

9. Nhöõng ñieàu kieän ñeå laõnh nhaän Bí tích Hoân Phoái

Ñeå laõnh nhaän Bí tích Hoân Phoái caùch thaønh pheùp (gueltig: valide), hai ngöôøi
caàn hoäi ñuû ba ñieàu kieän caên baûn sau ñaây:

(1) Caû hai ñeàu coù khaû naêng veà theå lyù vaø taâm lyù, ñeå soáng ñôøi hoân nhaân.

(2) Hoï phaûi coâng khai hoùa söï öng thuaän laáy nhau laøm vôï laøm choàng (causa efficiens).

(3) Hoï ñaõ cöû haønh Bí tích Hoân Phoái theo nghi thöùc cuûa GH.

Neáu thieáu moät trong ba ñieàu kieän treân ñaây, Bí tích Hoân Phoái duø ñaõ laõnh nhaän vaãn bò GH coi laø baát thaønh pheùp (ungueltig: invalide). Trong ba
ñieàu kieän neâu treân, ñieàu kieän thöù nhaát khaù phöùc taïp, xin maïn pheùp giaûi thích theâm nhö sau:

a) Hai ngöôøi ñoù phaûi goàm 1 ngöôøi nam vaø 1 ngöôøi nöõ. Caû hai ñeàu laø ngöôøi Coâng giaùo. Ñoù laø tröôøng hôïp bình thöôøng. Tröôøng hôïp ngoaïi thöôøng, caàn xin pheùp (Erlaubnis: permission) neáu laø hoân nhaân dò tín hoaëc xin chuaån (Dispens: dispense) neáu laø hoân nhaân dò giaùo (xx. theâm soá 11: Hoân nhaân khaùc ñaïo).

b) Hai ngöôøi phaûi hoaøn toaøn töï do: Töï do ñöôïc hieåu theo hai nghiaõ sau ñaây:
(1) Khoâng bò eùp buoäc bôûi baát cöù ai, hoaëc bôûi baát cöù ñieàu gì (thí duï: sôï haõi);
(2) Khoâng bò caûn trôû bôûi Giaùo luaät hoaëc luaät töï nhieân.

c) Hai ngöôøi phaûi coù yù höôùng keát hoân thaät tình: Nghiaõ laø, hoï thöïc loøng muoán laáy nhau laøm vôï laøm choàng, muoán chung soáng vôùi nhau, ñeå höôûng quyeàn lôïi cuõng nhö giuùp nhau chu toaøn boån phaän trong ñôøi soáng hoân nhaân. YÙ höôùng ñoù caàn phaûi ñöôïc coâng khai hoùa qua lôøi hoân öôùc: "Toâi laø... nhaän em/ anh... laøm vôï/ choàng..." Ñaây laø yeáu toá neàn taûng ñeå xaây döïng hoân nhaân vaø cuõng laø yeáu toá neàn taûng ñeå laõnh nhaän Bí tích Hoân Phoái. Vì theá, neáu thieáu yù höôùng naøy, Bí tích Hoân Phoái khoâng theå thaønh pheùp ñöôïc.

Döïa treân yeáu toá neàn taûng treân, nhöõng tröôøng hôïp sau ñaây coù theå coi laø thieáu yù höôùng keát hoân thaät loøng:

(1) Nhöõng ngöôøi maéc taâm beänh, khoâng coøn söû duïng ñöôïc lyù trí cuûa mình nöõa.

(2) Nhöõng ngöôøi thieáu khaû naêng suy nghó vaø phaùn ñoaùn, khoâng coøn bieát ñeán quyeàn lôïi cuõng nhö traùch nhieäm cuûa hoân nhaân.

(3) Nhöõng ngöôøi baát löïc veà taâm lyù ñeå soáng ñôøi hoân nhaân. Thí duï: ñoàng tình
luyeán aùi hoaëc cöï tuyeät moïi chuyeän lieân quan tôùi tính duïc...

(4) Do laàm laãn: Laáy laàm ngöôøi (personne) muoán laáy; keå caû khi laàm laãn veà phaåm chaát (qualiteù) cuûa ngöôøi ñoù, neáu phaåm chaát naøy ñöôïc coi laø yeáu toá quyeát ñònh ñeå thaønh hoân.

(5) Do gian laän: Chính ñöông söï hoaëc ngöôøi thöù ba ñaõ gian laän hoaëc che giaáu söï thaät ñeå ñaït muïc ñích keát hoân.

(6) Ñoùng kòch. Thí duï: Thöïc tình khoâng muoán thaønh vôï choàng, nhöng vaãn cöôùi, ñeå höôûng quyeàn cö truù, di daân... hôïp phaùp do hoân thuù ñem laïi; hoaëc khi ñöông söï khoâng chaáp nhaän hoaøn toaøn nhöõng yeáu tính cuûa hoân nhaân (baát khaû phaân ly...)

(7) Ñaët ñieàu kieän roài môùi keát hoân. Thí duï: ñaët ñieàu kieän chæ laáy, neáu ngöôøi
ñoù laø ngöôøi dò tình luyeán aùi (heùteùrosexuel). Nhöng sau khi cöôùi, môùi bieát
ñöôïc hoï laø ngöôøi ñoàng tình luyeán aùi (homosexuel).

(8) Bò aùp löïc hoaëc do sôï haõi maø keát hoân.

Ai rôi vaøo moät trong nhöõng tröôøng hôïp neâu treân, seõ khoâng theå laõnh nhaän Bí tích Hoân Phoái thaønh pheùp ñöôïc. Maø duø coù laõnh nhaän, Bí tích ñoù vaãn voâ hieäu vaø baát thaønh pheùp. Trong tröôøng hôïp naøy, ai ñaõ laõnh nhaän Bí tích Hoân Phoái vôùi ngöôøi ñoù coù theå xin tieâu hoân, ñeå laõnh nhaän Bí tích Hoân Phoái thaønh
pheùp vôùi moät ngöôøi khaùc.

10. Nhöõng ngaên trôû khoâng theå laõnh nhaän Bí tích Hoân Phoái

Bí tích Hoân Phoái khoâng theå thaønh pheùp trong nhöõng tröôøng hôïp sau ñaây
(CIC 1083-1094), neáu tröôùc ñoù ñöông söï chöa ñöôïc chuaån chöôùc (nhöng khoâng luoân luoân coù theå!). Ñoù thöôøng laø nhöõng ngaên trôû theo luaät Chuùa cuõng nhö luaät töï nhieân:

(1) Döôùi tuoåi toái thieåu: trai 16, gaùi 14. - Coù theå chuaån, vôùi ñieàu kieän taâm sinh lyù ñaõ ñuû ñeå keát hoân. Tuy nhieân, Hoäi ñoàng Giaùm Muïc ñòa phöông coù theå aán ñònh moät möùc tuoåi cao hôn.

(2) Thieáu vónh vieãn khaû naêng tình duïc (impotentia coeundi). - Khoâng theå chuaån!

(3) Khi Bí tích Hoân Phoái laõnh nhaän tröôùc ñoù vaãn coøn hieäu löïc. - Khoâng theå
chuaån!

(4) Hai ngöôøi theo hai toân giaùo khaùc nhau (disparitas cultus: dò giaùo).
- Toaø Giaùm muïc coù theå chuaån.

(5) Chöùc thaùnh (töø Phoù teá trôû leân, keå caû Phoù teá vónh vieãn, sau khi ngöôøi vôï qua ñôøi, oâng cuõng bò ngaên trôû taùi hoân). - Ñöùc Thaùnh Cha coù theå chuaån cho chöùc Linh muïc; Giaùm muïc vaø Cha sôû... coù theå chuaån cho chöùc Phoù teá trong tröôøng hôïp nguy töû.

(6) Ñaõ khaán troïn ñôøi (vónh theä) trong moät doøng tu. - Toøa Thaùnh coù theå chuaån.

(7) Baét coùc hoaëc laøm aùp löïc ñeå cöôõng hoân.

(8) Khi moät hoaëc caû hai ngöôøi tröïc tieáp hay giaùn tieáp aâm möu thuû tieâu choàng hoaëc vôï cuûa mình hoaëc cuûa ngöôøi mình yeâu, ñeå raûnh rang keát hoân vôùi hoï.

(9) Hoï maùu: (a) Theo haøng doïc: Ngaên trôû khoâng giôùi haïn: oâng baø, cha meï, con caùi, chaùu chaét..., duø laø do ngoaïi hoân. - Khoâng theå chuaån! (b) Theo haøng ngang: Ngaên trôû trong voøng 4 ñôøi theo giaùo luaät môùi (1983). Neân bieát: 4 ñôøi theo giaùo luaät môùi chæ baèng 2 ñôøi (Cousin - Cousine) theo giaùo luaät cuõ (1917). Coù söï khaùc bieät naøy, vì Giaùo luaät môùi caên cöù theo caùch tính cuûa Roma vaø luaät daân söï hieän haønh, nghiaõ laø keå caû hoï haøng hai beân. Coøn Giaùo luaät cuõ laïi theo caùch tính cuûa luaät Nhaät nhó man (germanisch- rechtlich). Ñoù cuõng laø caùch tính thoâng thöôøng trong gia phaû Vieät Nam. - Hai ñôøi haøng ngang (anh chò em ruoät) khoâng theå chuaån! Nhöng xa hôn, coù theå chuaån.

(10) Hoï keát baïn: Hoï keát baïn chæ ñöôïc tính giöõa ngöôøi choàng vôùi ngöôøi hoï maùu beân vôï; cuõng nhö giöõa ngöôøi vôï vôùi ngöôøi hoï maùu beân choàng. Neáu vôï hoaëc choàng cuûa ñöông söï coù hoï vôùi ngöôøi ñoù bao nhieâu ñôøi, thì ñöông söï cuõng coù hoï vôùi ngöôøi aáy baáy nhieâu ñôøi. Tuy nhieân, ngaên trôû hoân phoái naøy chæ ñöôïc tính theo haøng doïc. Thí duï, khi boá choàng laáy naøng daâu, boá gheû laáy con gheû môùi bò ngaên trôû hoân phoái - Coù theå xin chuaån.

(11) Vì thanh danh: Ngaên trôû giöõa ñöông söï vôùi ngöôøi coù hoï maùu beân vôï hoaëc beân choàng, maø ñöông söï ñaõ cöôùi khoâng thaønh pheùp. Thí duï: Moät oâng Coâng giaùo goùa vôï, coù moät con trai. Neáu oâng veà chung soáng vôùi moät baø Coâng giaùo ly dò, thì duø caû hai môùi cöôùi nhau theo luaät daân söï (dó nhieân khoâng coù Hoân Phoái ñaïo!), nhöng giöõa baø vaø caäu con trai cuûa oâng vaãn maéc ngaên trôû hoân phoái, neáu hoï muoán laáy nhau theo pheùp ñaïo. Ngaên trôû 1 ñôøi haøng doïc. - Coù theå xin chuaån.

(12) Hoï con nuoâi: Bò ngaên trôû theo haøng doïc vaø 2 ñôøi theo haøng ngang. Thí duï: Khi laáy ngöôøi maø ñöông söï ñaõ nhaän laøm con nuoâi (hoï haøng doïc) hoaëc khi laáy anh chò em do cha meï cuûa ñöông söï ñaõ nhaän veà laøm con nuoâi (2 ñôøi haøng ngang). - Coù theå xin chuaån.

Trong caùc thöù ngaên trôû neâu treân, coù thöù ngaên trôû thöôøng gaëp - nhaát laø trong hoaøn caûnh hieän nay - ñoù laø ngaên trôû thöù 4: ngaên trôû dò giaùo. Vì theá, xin maïn pheùp noùi theâm trong phaàn döôùi ñaây:

11. Hoân phoái giöõa nhöõng ngöôøi khoâng cuøng moät nieàm tin

Giaùo luaät phaân bieät: Hoân phoái dò tín (konfessionsverschiedene Ehe) hay coøn goïi laø hoân phoái hoãn hôïp (mixta religio: mariage mixte) vaø hoân phoái dò giaùo (disparitas cultus: dispariteù de culte: religionsverschiedene Ehe). Hoân phoái dò tín laø hoân phoái giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi khoâng Coâng giaùo, nhöng ñaõ laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy (entre catholique et baptiseù non catholique). Thí duï: giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi Tin Laønh hay Chính Thoáng... Coøn hoân phoái dò giaùo laø hoân phoái giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi chöa ñöôïc laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy (entre catholique et non-baptiseù). Thí duï: giöõa moät ngöôøi Coâng giaùo vaø moät ngöôøi Do Thaùi giaùo, Hoài giaùo, AÁn ñoä giaùo, Phaät giaùo...

Giaùo luaät ngaøy xöa coøn phaân bieät: Hoân phoái Kitoâ giaùo (matrimonium christianum) vaø hoân phoái baùn Kitoâ giaùo (matrimonium semichristianum).

Nhö theá, söï phaân bieät treân ñaây laáy Bí tích Thaùnh Taåy laøm neàn taûng. Khi hai
ngöôøi ñaõ laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy, hoân phoái cuûa hoï laø hoân phoái Kitoâ giaùo, coù Bí tích (sakramentale Ehe). Coøn khi moät trong hai ngöôøi chöa laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy, hoân phoái cuûa hoï laø hoân phoái baùn Kitoâ giaùo, khoâng coù Bí tích (nichtsakramentale Ehe).

Caàn phaân bieät roõ raøng, ñeå traùnh nhöõng nhöõng hieåu laàm ñaùng tieác trong thöïc teá.

Muoán cöû haønh hoân phoái dò giaùo, caàn coù pheùp chuaån (Dispens: dispense) cuûa Toøa Giaùm muïc. Neáu khoâng, Giaùo luaät (CIC 1086) seõ coi hoân phoái ñoù laø baát thaønh pheùp (ungueltig: invalide). Ngaøy xöa, coøn bò "ruùt pheùp thoâng coâng" (exkommuniziert: excommunieù). Trong khi ñoù, muoán cöû haønh hoân phoái dò tín, chæ caàn xin pheùp (Erlaubnis: permission) Toøa Giaùm muïc. Neáu khoâng, Giaùo luaät (CIC 1124) chæ coi ñoù laø hoân phoái baát hôïp phaùp (unerlaubt: illicite) maø thoâi. Nhö theá, hoân nhaân dò giaùo vaãn coøn laø moät ngaên trôû; trong khi ñoù hoân nhaân dò tín khoâng coøn laø moät ngaên trôû nhö tröôùc nöõa.

Khi coù ñôn xin cuûa Linh muïc höõu traùch, Toøa Giaùm muïc seõ chuaån, ñeå hai ngöôøi coù theå cöû haønh hoân phoái dò giaùo vôùi nhau. Pheùp chuaån thöôøng ñi ñoâi vôùi ñieàu kieän: Phiaù Coâng giaùo höùa seõ tieáp tuïc giöõ ñaïo vaø luoân yù thöùc traùch nhieäm lo cho con caùi sau naøy ñöôïc laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy vaø giaùo duïc chuùng theo ñöôøng loái cuûa GH. Dó nhieân, phiaù khoâng Coâng giaùo cuõng caàn bieát tröôùc veà nhöõng nghiaõ vuï cuûa ngöôøi Coâng giaùo maø hoï muoán keát hoân.

Duø chuaån chöôùc nhö theá, nhöng caû hai GH Tin Laønh cuõng nhö Coâng giaùo ñeàu khuyeân caùc tín höõu neân khoân ngoan, vì moät cuoäc hoân nhaân nhö vaäy coù theå gaây nguy haïi cho Ñöùc tin cuûa mình vaø cho haïnh phuùc cuûa gia ñình mình, nhaát laø ñoái vôùi hoân nhaân dò giaùo. Dó nhieân coù nhöõng tröôøng hôïp ñaëc bieät, khi caû hai cuøng soáng ñaïo soát saéng, hoï trôû thaønh "gaïch noái" soáng ñoäng giöõa nhöõng ngöôøi Coâng giaùo vaø nhöõng ngöôøi khoâng Coâng giaùo. Tuy nhieân, cuõng khoâng thieáu nhöõng tröôøng hôïp caû hai seõ daàn daàn "nguoäi laïnh". Chaúng ai coøn tha thieát tôùi vaán ñeà toân giaùo vaø döûng döng vôùi caû vaán ñeà giaùo duïc con caùi trong laõnh vöïc Ñöùc tin. Ñoù laø ñieàu nguy hieåm. Khi lôùn leân, con caùi hoï coù theå rôi vaøo tình traïng khuûng hoaûng taâm linh, vì khoù xaùc ñònh ñöôïc caên tính ñaïo giaùo cuûa mình, vaø vì theá deã bieán thaønh "voâ thaàn" trong thöïc haønh... Ñöùng tröôùc khoù khaên thöïc teá ñoù, GH coù boån phaän khuyeân phía Coâng giaùo haõy coá gaéng lo cho con caùi mình ñöôïc laõnh nhaän Bí tích Thaùnh Taåy vaø giaùo duïc chuùng theo ñöôøng loái GH, ñeå chuùng sôùm coù moät "toå aám" yeân vui veà maët taâm lyù cuõng nhö taâm linh (GH Chính Thoáng cuõng khuyeân nhö theá, khi chuaån chöôùc vieäc cöû haønh hoân phoái vôùi ngöôøi ngoaøi Chính thoáng). Tröôøng hôïp ñaõ coá gaéng heát söùc maø khoâng thaønh, ngöôøi Coâng giaùo vaãn coù boån phaän ñoàng haønh vôùi con caùi trong ñôøi soáng toân giaùo vaø caàu nguyeän cho chuùng, baèng chính ñôøi soáng vaø göông maãu cuûa mình.

Ngaøy nay, khi chuaån bò hoân phoái cho nhöõng caëp khoâng cuøng moät toân giaùo, ngöôøi ta coù dòp nghe laïi moät nhaän xeùt quen thuoäc: "Ñaïo naøo cuõng laø ñaïo". Nhaän xeùt ñoù thöôøng ñi lieàn vôùi keát luaän: "Ñaïo ai ngöôøi ñoù giöõ". Keát luaän naøy khoâng neân hieåu theo nghiaõ tieâu cöïc laø "thaû loûng" cho ngöôøi kia giöõ ñaïo, maø coøn caàn ñöôïc hieåu theo nghiaõ tích cöïc laø caû hai cuøng khuyeán khích vaø naâng ñôõ nhau soáng ñaïo cuûa mình nöõa. Ngoaøi ra, ñeå baûo veä vaø xaây döïng haïnh phuùc chung, hai ngöôøi caàn bieát theâm veà nhöõng ñieåm töông ñoàng cuõng nhö dò bieät trong nieàm tin cuûa nhau, ñeå kính troïng nhau baèng caùch toân troïng nieàm tin ñoù suoát ñôøi.

Ñöùng tröôùc moät cuoäc hoân nhaân nhö theá, neáu coù ñaët vaán ñeà giaùo duïc con caùi trong töông lai, ngöôøi ta cuõng thöôøng nghe: "Cöù ñeå lôùn leân, roài chuùng choïn". Ñoù laø moät quyeát ñònh ñeïp trong lyù thuyeát, nhöng raát tieác khoâng ñeïp trong thöïc haønh. Lyù do deã hieåu, laø neáu con caùi sau naøy lôùn leân trong moät baàu khí "phi toân giaùo" nhö theá, chuùng seõ bieát gì ñeå maø choïn. Muoán choïn löïa chín chaén, caàn phaûi bieát roõ veà nhöõng caùi mình seõ choïn. "Paris khoâng ñöôïc kieán thieát trong moät ngaøy", kieán thöùc cuõng khoâng roäng trong voøng moät buoåi. Ñoù laø chöa noùi tôùi taâm tình toân giaùo caàn phaûi ñöôïc nuoâi döôõng laâu daøi, hoaëc tröôøng hôïp ngoaøi yù muoán cuûa moïi ngöôøi laø chuùng seõ "choïn" caùi khoâng choïn gì heát!

Dó nhieân, khi yeâu nhau ngöôøi ta saün saøng chaáp nhaän vöôït qua moïi bieân giôùi. Nhöng khi vöôït ñöôïc bieân giôùi, cuõng coù nghiaõ laø baét ñaàu soáng tha höông. Trong thöïc teá, maáy ai tha höông maø haïnh phuùc: haïnh phuùc ñích thöïc? Hôn nöõa, khi yeâu "tình seõ maïnh hôn söï cheát". Ñoù laø tình lyù töôûng. Pha moät chuùt laõng maïn. Nhöng khi soáng, caàn thöïc teá, hoân nhaân môùi haïnh phuùc. Ñeå xaây döïng haïnh phuùc, caàn con tim vaø caàn caû lyù trí. "Hai traùi tim vaøng" thoâi chöa ñuû, caàn hai boä oùc saùng suoát nöõa. Chuùt men laõng maïn seõ laøm cho ngöôøi ta say, nhöng luoàng gioù thöïc teá seõ laøm cho ngöôøi ta tænh. Chæ tieác, khi tænh moäng treân con ñöôøng moät chieàu cuõng laø luùc ngöôøi ta baét ñaàu soáng thöïc vôùi aùc moäng daøi laâu. Trong thöïc teá, ñaõ coù nhieàu ngöôøi soáng vôùi aùc moäng nhö theá. Vì theo caùc nhaø nghieân cöùu veà hoân nhaân vaø gia ñình nhö Bumpass, Sweet, Diekmann, Heaton, Kuenzel vaø Teachman, caùc cuoäc hoân nhaân giöõa nhöõng ngöôøi khoâng cuøng moät nieàn tin thöôøng deã ñöa ñeán ñoå vôõ hôn laø nhöõng tröôøng hôïp bình thöôøng khaùc.