BAØI THÖÙ IV .
TOÄI LOÃI

313. Toâi coù theå phaïm toäi khi naøo?

Khi toâi coá tình loãi luaät cuûa Chuùa hay laø luaät Giaùo Hoäi (xin xem laïi: Kinh möôøi ñieàu raên Ñöùc Chuùa Trôøi vaø Kinh Saùu ñieàu raên Hoäi Thaùnh nôi Phaàn taøi lieäu ñoïc theâm sau caâu 244/ caâu 284, trang 3)

314. Coù maáy caùch phaïm toäi?

Coù nhieàu caùch: baèng tö töôûng, baèng lôøi noùi, baèng vieäc laøm hoaëc laø boû qua khoâng laøm nhöõng vieäc phaûi laøm [thieáu soùt] (xin xem laïi Kinh caùo mình, nôi Phaàn taøi lieäu ñoïc theâm sau caâu 244 trang 3).

315. Coù maáy thöù toäi?

Coù hai thöù toäi: toäi troïng (toäi naëng) vaø toäi nheï.

316. Khi naøo ngöôøi ta phaïm moät toäi troïng (toäi naëng)?

Laø khi ngöôøi ta coá tình phaïm moät ñieàu luaät naëng, duø ñaõ kòp suy nghó tröôùc.

317. Toäi troïng (toäi naëng) gaây thieät haïi cho toâi theá naøo?

Toäi troïng laøm cho toâi maát söï soáng sieâu nhieân Chuùa ban cho toâi, maát coâng phuùc toâi ñaõ laäp tröôùc, ñaùng chòu hình phaït cuûa Chuùa ôû ñôøi sau - vaø coù khi caû hình phaït cuûa Giaùo Hoäi ôû ñôøi naøy nöõa.

318. Khi ñaõ lôõ phaïm toäi troïng (toäi naëng), toâi phaûi laøm gì?

Toâi phaûi giuïc loøng aên naên toäi caùch troïn (xin xem laïi caùc caâu soá 225, 226, 227 nôi trang 3), roài tìm caùch laõnh nhaän Bí tích Hoøa giaûi (ñi xöng toäi vôùi moät linh muïc) caøng sôùm caøng toát. Sau ñoù, coøn phaûi duøng moïi phöông theá ñeå khoûi phaïm laïi toäi ñoù nöõa.

319. Khi naøo toâi phaïm toäi nheï?

Khi toâi loãi phaïm moät ñieàu luaät nheï, hoaëc moät ñieàu luaät naëng maø chöa kòp suy nghó hay laø chöa hoaøn toaøn öng theo.

320. Toäi nheï coù gaây thieät haïi gì cho toâi khoâng?

Thöa coù. Toäi nheï duø khoâng laøm maát söï soáng sieâu nhieân Chuùa ñaõ ban cho toâi, nhöng laøm cho toâi bôùt loøng kính meán Chuùa, höôùng loøng veà ñieàu xaáu, deã phaïm toäi troïng (toäi naëng) vaø ñaùng chòu hình phaït ñôøi naøy hoaëc ñôøi sau trong luyeän nguïc (luyeän toäi/ purgatoire: nôi thanh luyeän toäi nhaân, xin xem laïi caâu soá 138 nôi trang 2.)

321. Neáu bò caùm doã maø thoâi thì ñaõ phaïm toäi chöa?

Neáu chæ bò caùm doã maø thoâi thì chöa phaûi laø phaïm toäi. Traùi laïi, neáu choáng traû laïi côn caùm doã aáy thì toâi caøng coù coâng tröôùc maët Chuùa.

322. Toâi phaûi laøm gì ñeå khoûi chieàu theo caùc côn caùm doã?

Toâi phaûi sieâng naêng caàu nguyeän, laõnh nhaän Bí tích Hoøa giaûi (xöng toäi), Bí tích Mình Thaùnh Chuùa (röôùc leã) vaø traùnh caùc cô hoäi coù theå ñöa toâi tôùi vieäc phaïm toäi, nhö lôøi Ñöùc Gieâsu ñaõ daïy raèng: "Haõy tænh thöùc vaø caàu nguyeän luoân ñeå khoûi sa chöôùc caùm doã" (Mattheâu 26, 41).

423. Caùc toäi ngöôøi ta phaïm thöôøng do nhöõng neát xaáu naøo?

Caùc toäi ngöôøi ta thöôøng phaïm do 7 neát xaáu naøy maø ra, quen goïi laø 7 moái toäi ñaàu: keâu ngaïo, haø tieän, daâm duïc, ghen gheùt, meâ aên uoáng, hôøn giaän, löôøi bieáng (xin xem laïi "Kinh baûy moái toäi ñaàu" nôi Phaàn taøi lieäu ñoïc theâm sau caâu 244, trang 3).

424. Taïi sao laïi goïi laø 7 moái toäi ñaàu?

Vì 7 toäi aáy laø nguoàn goác sinh ra (laøm ñaàu) nhieàu toäi loãi khaùc.

 BAØI THÖÙ V .
GIÔÙI LUAÄT THÖÙ NHAÁT

325. Giôùi luaät (ñieàu raên) thöù nhaát daïy toâi ñieàu gì?

Giôùi luaät thöù nhaát daïy toâi thôø phöôïng moät Thieân Chuùa vaø kính meán Ngaøi treân heát moïi söï.

326. Thôø phöôïng Thieân Chuùa laø gì?

Laø nhaän bieát Thieân Chuùa, Ñaáng saùng taïo vaø laø chuû teå trôøi ñaát muoân vaät, ñoàng thôøi heát loøng toân thôø, kính phuïc vaø yeâu meán Ngaøi.

327. Toâi coù phaûi thôø phöôïng Ñöùc Gieâsu Kitoâ khoâng?

Thöa coù, vì Ñöùc Gieâsu Kitoâ cuõng laø Thieân Chuùa. Ngaøi laø Ngoâi Hai Thieân Chuùa xuoáng laøm ngöôøi.

328. Toâi phaûi thôø phöôïng Thieân Chuùa caùch naøo?

Toâi phaûi thôø phöôïng Thieân Chuùa beà trong cuõng nhö beà ngoaøi, cuøng tham döï caùc vieäc thôø phöôïng chính thöùc cuûa Giaùo Hoäi goïi laø Phuïng vuï.

329. Nhöõng vieäc Phuïng vuï quan troïng nhaát laø nhöõng vieäc naøo?

Laø Thaùnh leã, caùc Bí tích vaø kinh Nhaät tuïng (kinh nguyeän haèng ngaøy cuûa caùc linh muïc, tu só. Coâng ñoàng Vatican II cho pheùp vaø khuyeân giaùo daân cuøng ñoïc).

330. Haèng naêm, Phuïng vuï ñöôïc toå chöùc nhö theá naøo?

Ñöôïc toå chöùc theo 2 muøa chính:

(1) Muøa Giaùng sinh (Noel): giuùp ngöôøi tín höõu soáng maàu nhieäm Ngoâi Hai Thieân Chuùa xuoáng laøm ngöôøi.

(2) Muøa Phuïc sinh (Paâques): giuùp ngöôøi tín höõu soáng maàu nhieäm Ñöùc Gieâsu cöùu ñoä nhaân loaïi baèng caùi cheát vaø söï phuïc sinh cuûa Ngaøi.

331. Muøa Giaùng sinh coù nhöõng leã lôùn (leã troïng) naøo?

Coù 2 leã lôùn naøy: leã Giaùng sinh (Noel, coøn goïi laø leã Sinh nhaät: Nativiteù du Seigneur) vaø leã Hieån linh (Epiphanie du Seigneur, quen goïi laø leã Ba Vua). Tröôùc leã Giaùng sinh coù 4 tuaàn chuaån bò taâm hoàn ñeå möøng leã, goïi laø Muøa Voïng (Avent).

332. Muøa Phuïc sinh coù nhöõng leã lôùn (leã troïng) naøo?

Coù 3 leã lôùn naøy: leã Phuïc sinh (Paâques), leã Chuùa Gieâsu leân trôøi (goïi taét laø leã Leân Trôøi, ngaøy tröôùc goïi laø leã Thaêng Thieân: Ascension) vaø leã Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn hieän xuoáng (goïi taét laø leã Hieän xuoáng: Pentecoâte). Tröôùc leã Phuïc sinh coù moät thôøi kyø chuaån bò taâm hoàn ñeå möøng leã, goïi laø Muøa Chay (Careâme).

333. Ngoaøi nhöõng ngaøy leã thôø phöôïng Chuùa, Giaùo Hoäi coøn coù nhöõng ngaøy leã naøo khaùc khoâng?

Giaùo Hoäi coøn nhieàu ngaøy leã khaùc kính Ñöùc Meï vaø caùc Thaùnh laø nhöõng vò ñaõ soáng trung thaønh vôùi Chuùa vaø haèng caàu khaån cho chuùng ta tröôùc maët Chuùa.

334. Coù nhöõng toäi naøo vi phaïm giôùi luaät thöù nhaát?

Coù nhöõng toäi naøy: (1) thôø loaøi thuï taïo, (2) meâ tín dò ñoan vaø (3) phaïm söï thaùnh.

335. Toäi thôø loaøi thuï taïo laø nhöõng toäi naøo?

Laø toäi thôø taø thaàn ma quyû, thôø suùc vaät, goã ñaù, maët trôøi, maët traêng, hay baát cöù moät loaøi thuï taïo naøo khaùc vaø coi ñoù nhö laø Thieân Chuùa cuûa mình vaäy.

336. Coù ñöôïc thôø toå tieân, oâng baø, cha meï khoâng?

Chöõ "thôø" theo nghiaõ tuyeät ñoái chæ daønh cho vieäc thôø Chuùa laø Ñaáng taïo thaønh vuõ truï. Toå tieân, oâng baø, cha meï cuõng laø ngöôøi nhö chuùng ta, nghiaõ laø caùc ngaøi cuõng laø loaøi thuï taïo do Chuùa döïng neân, neân chuùng ta khoâng theå thôø caùc ngaøi nhö laø thôø Thieân Chuùa cuûa chuùng ta. ÔÛ ñaây, chæ coù theå duøng chöõ "thôø" trong vieäc thôø kính toå tieân, oâng baø, cha meï theo nghiaõ töông ñoái maø thoâi.

Tuy nhieân, luùc naøo chuùng ta cuõng phaûi toân kính, bieát ôn, hieáu thaûo ñoái vôùi toå tieân, oâng baø, cha meï theo luaät Chuùa daïy vaø theo giaùo huaán cuûa Giaùo Hoäi, qua vieäc töôûng nhôù, xin leã vaø caàu nguyeän cho caùc ngaøi.

337. Meâ tín dò ñoan laø gì?

Laø tin raèng caùc loaøi thuï taïo cuõng coù quyeàn naêng phi thöôøng nhö Chuùa, nhö laø phuø thuûy, boùi toaùn, hoaëc tin vaøo nhöõng tieáng chim keâu, gaø gaùy, cuøng nhöõng ñieàu khaùc töông töï nhö vaäy.

338. Toäi phaïm söï thaùnh laø toäi gì?

Laø toäi xuùc phaïm ñeán nhöõng ngöôøi, nhöõng nôi hay laø nhöõng cuûa gì ñaõ ñöôïc hieán daâng cho Thieân Chuùa ñeå laøm vieäc thôø phöôïng Ngaøi, nhö xuùc phaïm vaøo nhöõng vò coù chöùc thaùnh, thaùnh ñöôøng hoaëc laïm duïng cuûa thaùnh...

CAÀU NGUYEÄN .

339. Caàu nguyeän laø gì?

Laø naâng loøng trí leân cuøng Chuùa maø thôø laïy, caûm taï, xin Ngaøi tha thöù toäi loãi vaø ban nhöõng ôn laønh hoàn xaùc.

340. Caàu nguyeän coù phaûi laø vieäc caàn thieát khoâng?

Laø vieäc raát caàn thieát, nhö lôøi Ñöùc Gieâsu ñaõ daïy: "Phaûi caàu nguyeän luoân, ñöøngbao giôø chaùn". Ngaøi coøn cho bieát: "Khoâng coù Thaày, caùc con khoâng laøm ñöôïc gì" (xin xem Luca 18, 1; Gioan 15, 5).

341. Toâi phaûi caàu nguyeän khi naøo?

Toâi phaûi caàu nguyeän luoân, nhaát laø buoåi saùng, buoåi toái, nhöõng khi bò caùm doã hoaëc nhöõng khi gaëp ñau khoå, hieåm nguy phaàn hoàn phaàn xaùc.

342. Khi caàu nguyeän toâi phaûi coù taâm tình naøo?

Khi caàu nguyeän thì beân trong toâi phaûi coù loøng khieâm nhöôøng, kieân nhaãn vaø caäy troâng; coøn beân ngoaøi, toâi phaûi coù cöû chæ nghieâm trang, cung kính.

343. Coù maáy caùch caàu nguyeän?

Coù hai caùch: ñoïc kinh ngoaøi mieäng hay laø caàu nguyeän trong loøng.

344. Coù maáy hình thöùc caàu nguyeän trong Giaùo Hoäi?

Coù 2 hình thöùc:

(1) Hình thöùc chính thöùc cuõng goïi laø Phuïng vuï, nhö khi coù linh muïc hoaëc phoù teá chuû söï moät leã nghi naøo ñoù.

(2) Hình thöùc khoâng chính thöùc: nhö ñoïc kinh ban saùng, ban toái, hoaëc rieâng tö hoaëc ñoïc chung vôùi nhau.

345. Ñöùc Gieâsu coù daïy chuùng ta kinh naøo, ñeå caàu nguyeän khoâng?

Thöa coù, Ngaøi daïy chuùng ta kinh Laïy Cha nhö sau: "Laïy Cha chuùng con laøÑaáng ngöï treân trôøi, xin laøm cho danh thaùnh Cha vinh hieån, trieàu ñaïi Cha mau ñeán; yù Cha theå hieän döôùi ñaát cuõng nhö treân trôøi. Xin Cha cho chuùng con hoâm nay löông thöïc haèng ngaøy; xin tha toäi cho chuùng con nhö chuùng con cuõng tha cho nhöõng ngöôøi coù loãi vôùi chuùng con; xin ñöøng ñeå chuùng con sa chöôùc caùm doã, nhöng cöùu chuùng con cho khoûi söï döõ." (baûn dòch naêm 1992).

TOÂN KÍNH ÑÖÙC MEÏ VAØ CAÙC THAÙNH .

346. Chuùng ta coù ñöôïc thôø Ñöùc Meï Maria khoâng?

Thöa khoâng, vì Ngaøi cuõng laø loaøi thuï taïo do Chuùa döïng neân. Tuy nhieân, chuùng ta phaûi ñaëc bieät toân kính Ngaøi vì Ngaøi laø Meï Ñöùc Gieâsu, maø Ñöùc Gieâsu laø Thieân Chuùa, neân Ngaøi cuõng laø Meï Thieân Chuùa vaø laø Meï chuùng ta.

347. Chuùng ta coù phaûi toân kính caùc Thieân Thaàn (les anges) vaø caùc Thaùnh (les saints) khoâng?

Thöa coù, vì caùc Ngaøi laø nhöõng toâi trung, con thaûo cuûa Chuùa vaø coù theå caàu baàu cho chuùng ta tröôùc maët Chuùa.

348. Taïi sao chuùng ta kính aûnh töôïng cuûa Ñöùc Gieâsu, Ñöùc Meï vaø caùc Thaùnh?

Vì caùc aûnh töôïng ñoù nhaéc nhôû chuùng ta nhôù ñeán caùc Ngaøi, ñeå chuùng ta theâm loøng kính meán vaø noi göông caùc Ngaøi.

349. Taïi sao chuùng ta laïi toân kính haøi coát (xöông thaùnh) vaø di tích cuûa caùc Thaùnh?

Vì ñoù laø nhöõng kyû nieäm cuûa caùc phaàn töû öu tuù trong Giaùo Hoäi laø Nhieäm theå Chuùa Kitoâ (corps mystique de Jeùsus), vaø vì Chuùa thöôøng duøng nhöõng di tích aáy maø laøm nhieàu pheùp laï.

350. Toâi phaûi laøm gì ñeå toân kính Ñöùc Meï vaø caùc Thaùnh?

Toâi coù theå laøm nhöõng vieäc naøy:
- Yeâu meán, caäy troâng cuøng sieâng naêng caàu xin cuøng Ñöùc Meï vaø caùc Thaùnh.
- Möøng leã caùc Ngaøi cho soát saéng vaø laøm nhöõng vieäc suøng kính caùc Ngaøi nhö Giaùo Hoäi khuyeân daïy.
- Noi göông nhaân ñöùc cuûa caùc Ngaøi.

 BAØI THÖÙ VI .
GIÔÙI LUAÄT THÖÙ HAI

351. Giôùi luaät thöù hai daïy toâi ñieàu gì?

Ñieàu raên thöù hai daïy toâi toân kính Teân cuûa Chuùa, vaø giöõ nhöõng ñieàu toâi ñaõ laáy danh cuûa Ngaøi maø theà hoaëc khaán höùa ñieàu gì ñoù.

352. Ñeå toân kính Teân cuûa Chuùa, toâi phaûi traùnh nhöõng gì?

Toâi phaûi traùnh loäng ngoân phaïm thöôïng, khoâng ñöôïc loãi lôøi theà hoaëc lôøi khaán höùa vôùi Chuùa.

353. Loäng ngoân hay phaïm thöôïng laø gì?

Laø noùi hay laøm ñieàu gì xuùc phaïm tôùi Chuùa, Ñöùc Meï hoaëc caùc Thaùnh.

354. Theà laø gì?

Laø nhaân danh Chuùa, ñeå laøm chöùng ñieàu mình noùi hay ñieàu mình höùa laø ñuùng söï thaät.

355. Khi naøo toâi neân theà?

Khi coù vieäc quan troïng thì toâi coù theå nhaân danh Chuùa maø theà, hoaëc khi coù leänh chính ñaùng cuûa giaùo quyeàn thì toâi phaûi theà.

356. Coù khi naøo toâi theà maø laïi maéc toäi khoâng?

Coù! khi toâi theà voâ côù (thieáu lyù do chính ñaùng), theà gian doái, theà laøm ñieàu xaáu, hoaëc laáy teân taø ma, quyû thaàn maø theà.

357. Ai theà laøm ñieàu xaáu thì coù phaûi giöõ lôøi theà khoâng?

Thöa khoâng phaûi giöõ lôøi theà ñoù. Vì ai theà nhö theá laø ñaõ phaïm toäi roài, neáu coøn thöïc hieän lôøi theà ñoù laø coøn phaïm theâm moät toäi khaùc nöõa.

358. Khaán laø gì?

Laø höùa cuøng Chuùa seõ laøm moät vieäc laønh naøo ñoù. Vaø qua vieäc khaán höùa ñoù, ngöôøi ta coù yù buoäc mình, neáu khoâng laøm ñieàu laønh ñoù thì seõ maéc toäi vôùi Chuùa.

359. Coù phaûi giöõ lôøi khaán khoâng?

Thöa coù! Coøn neáu khoâng giöõ noåi lôøi khaán thì toâi phaûi xin giaùo quyeàn hay laø linh muïc giaûi toäi ñoåi vieäc maø toâi ñaõ khaán ñoù ra moät vieäc khaùc, hoaëc laø chuaån chöôùc (tha luoân) cho toâi khoûi phaûi laøm vieäc ñoù nöõa.

360. Khaán höùa coù phaûi laø vieäc quan troïng khoâng?

Thöa, laø vieäc quan troïng. Vì theá, tröôùc khi khaán höùa phaûi suy nghó chín chaén hoaëc laø baøn vôùi linh muïc giaûi toäi.

 BAØI THÖÙ VII.
GIÔÙI LUAÄT THÖÙ BA

361. Giôùi luaät thöù ba daïy toâi ñieàu gì?

Daïy toâi thaùnh hoùa caùc ngaøy Chuùa Nhaät vaø caùc ngaøy leã buoäc (*).

(*) Leã buoäc: ngaøy leã lôùn trong Giaùo Hoäi maø moïi ngöôøi tín höõu buoäc phaûi thaùnh hoùa ngaøy aáy (xin xem theâm caâu 367, phía döôùi.)

362. Toâi phaûi laøm gì ñeå thaùnh hoùa nhöõng ngaøy aáy?

Toâi phaûi tham döï Thaùnh leã, phaûi nghæ vieäc xaùc (xin xem caâu 365, phía döôùi), vaø laøm theâm nhöõng vieäc toát laønh nhö döï caùc giôø kinh chung, ñoïc saùch baùo ñaïo ñöùc, ñi thaêm vieáng, laøm vieäc thieän, laøm vieäc toâng ñoà...

363. Phaûi tham döï Thaùnh leã nhö theá naøo?

Phaûi tham döï Thaùnh leã vôùi loøng tin, chaêm chæ, soát saéng vaø döï troïn leã töø ñaàu cho ñeán heát. Ai vì löôøi bieáng hoaëc vì khinh thöôøng maø boû leã moät phaàn quan troïng trong Thaùnh leã, thì buoäc phaûi döï theâm moät leã khaùc trong ngaøy hoâm ñoù ñeå buø laïi.

364. Khi coù lyù do chính ñaùng maø khoâng döï leã ñöôïc thì phaûi laøm theá naøo?

Khi coù lyù do chính ñaùng maø khoâng döï leã ñöôïc thì khoâng phaûi laø toäi. Tuy nhieân, toâi neân laøm moät hai vieäc laønh ñeå thaùnh hoùa ngaøy aáy, nhö laàn hoät (meùditation du chapelet), ñoïc Saùch Thaùnh (Bible) hoaëc döï Pheùp laønh Mình Thaùnh Chuùa (adoration du Saint-Sacrement).

365. Nghæ vieäc xaùc laø theá naøo?

Laø khoâng laøm nhöõng vieäc naëng nhoïc phaàn xaùc, nhöõng vieäc maø ngöôøi ta vaãn laøm ñeå laáy tieàn sinh soáng. Ai coá tình laøm nhöõng vieäc aáy quaù 2 giôø ñoàng hoà (baát keå lieân tuïc hay giaùn ñoaïn) vaøo nhöõng ngaøy Chuùa Nhaät hoaëc leã lôùn thì maëc toäi naëng (toäi troïng). Tuy nhieân, khi coù lyù do chính ñaùng vaø khaån thieát hoaëc khi ñaõ coù pheùp cuûa giaùo quyeàn thì ñöôïc pheùp laøm maø khoâng loãi luaät naøy.

366. Coù vieäc naøo ñöôïc pheùp laøm vaøo nhöõng ngaøy Chuùa Nhaät vaø caùc ngaøy leã buoäc khoâng?

Nhöõng vieäc haèng ngaøy nhö naáu aên, lau nhaø... hoaëc nhöõng vieäc hoïc haønh, giaûi trí thì ñöôïc laøm. Tuy nhieân, khoâng neân laïm duïng, phaûi bieát nghæ ngôi, daønh thôøi giôø laøm nhöõng vieäc coù muïc ñích thaùnh hoùa ngaøy leã ñoù.

367. ÔÛ Vieät Nam, coù bao nhieâu ngaøy leã buoäc?

Chæ coøn 1 leã buoäc maø thoâi, ñoù laø ngaøy leã Giaùng Sinh (Noel). Caùc ngaøy leã Chuùa Gieâsu leân trôøi (Ascension), leã Ñöùc Meï leân trôøi (Assomption) vaø leã Caùc Thaùnh (La Toussaint) khoâng coøn laø leã buoäc nöõa. Coøn caùc ngaøy leã lôùn khaùc thì ñaõ truøng vaøo ngaøy Chuùa Nhaät roài.

 BAØI THÖÙ VIII.
GIÔÙI LUAÄT THÖÙ TÖ

368. Giôùi luaät thöù tö daïy toâi ñieàu gì?

Giôùi luaät thöù tö daïy toâi phaûi thaûo kính cha meï cho troïn ñaïo hieáu.

369. Thaûo kính cha meï laø gì?

Laø kính meán, vaâng lôøi vaø giuùp ñôõ cha meï khi coøn soáng cuõng nhö khi ñaõ qua ñôøi.

370. Taïi sao phaûi kính meán cha meï?

Vì cha meï coù coâng sinh thaønh vaø döôõng duïc con caùi. Caùc ngaøi thay quyeàn Chuùa ñeå saên soùc con caùi phaàn hoàn cuõng nhö phaàn xaùc.

371. Toâi phaûi kính meán cha meï caùch naøo?

Toâi phaûi toû loøng toân kính, yeâu meán vaø bieát ôn cha meï trong lôøi noùi, vieäc laøm, cuøng öôùc ao cho cha meï ñöôïc moïi söï laønh hoàn xaùc.

372. Toâi phaûi vaâng lôøi cha meï theá naøo?

Khi cha meï daïy ñieàu gì hôïp leõ phaûi, toâi phaûi mau maén vaø vui thi haønh cho ñaày ñuû.

373. Khi naøo toâi phaûi giuùp ñôõ cha meï?

Toâi phaûi saün loøng giuùp ñôõ cha meï phaàn hoàn phaàn xaùc, nhaát laø luùc ngheøo khoå, ñau yeáu. Khi cha meï bò beänh naëng, toâi phaûi lo cho caùc ngaøi ñöôïc laõnh caùc Bí tích, vaø khi cha meï ñaõ qua ñôøi roài thì lo choân caát, caàu nguyeän cuøng xin leã cho caùc ngaøi.

374. Cha meï coù boån phaän gì ñoái vôùi con caùi?

Cha meï coù boån phaän nuoâi naáng, thöông yeâu, giaùo duïc vaø laøm göông saùng cho con caùi.

375. Ngoaøi cha meï ra, toâi coù boån phaän gì ñoái vôùi nhöõng ngöôøi trong gia toäc khoâng?

Toâi phaûi kính neå vaø yeâu meán taát caû moïi ngöôøi trong gia toäc, nhö oâng baø, chuù baùc, coâ dì vaø anh chò em, cuøng giuùp ñôõ hoï tuøy theo khaû naêng cuûa toâi.

376. Toâi coøn phaûi kính neå vaø vaâng lôøi ai nöõa khoâng?

Toâi coøn phaûi kính neå vaø vaâng lôøi nhöõng ngöôøi coù quyeàn trong ñaïo cuõng nhö ngoaøi ñôøi, nhö giaùo quyeàn, chính quyeàn, thaày coâ giaùo vaø chuû nhaân...

377. Toâi coù boån phaän gì ñoái vôùi Toå quoác khoâng?

Ñoái vôùi Toå quoác, toâi phaûi tuaân haønh nhöõng luaät leä chính ñaùng vaø chu toaøn nhieäm vuï cuûa moät coâng daân, nhö noäp thueá, thi haønh quaân dòch, boû phieáu.

378. Chính quyeàn coù boån phaän gì ñoái vôùi quoác daân?

Chính quyeàn coù boån phaän duy trì traät töï coâng coäng, ñaûm traùch coâng vuï, toân troïng quyeàn lôïi caên baûn cuûa moïi ngöôøi daân, vaø duøng moïi caùch ñeå naâng cao möùc soáng vaät chaát cuõng nhö tinh thaàn cuûa daân chuùng...

379. Thaày coâ coù boån phaän gì ñoái vôùi hoïc sinh?

Thaày coâ coù boån phaän giaùo duïc hoïc sinh cho neân ngöôøi thoâng minh, ñaïo ñöùc vaøphaûi laøm göông toát cho hoïc sinh noi theo.

380. Chuû nhaân coù boån phaän gì ñoái vôùi nhaân coâng?

Chuû nhaân phaûi cö xöû nhaân ñaïo ñoái vôùi nhaân coâng cuûa mình, traû löông coâng baèng, laïi phaûi lo cho hoï coù ñuû thôøi giôø chu toaøn boån phaän toân giaùo cuûa hoï.

381. Toâi phaûi coù thaùi ñoä naøo ñoái vôùi ngöôøi ngoaïi quoác?

Toâi phaûi coi hoï nhö nhöõng ngöôøi anh chò em toâi, toân troïng quyeàn lôïi chính ñaùng cuûa hoï vaø duy trì tình thaân höõu giöõa caùc daân toäc vôùi nhau.

 BAØI THÖÙ IX.
GIÔÙI LUAÄT THÖÙ NAÊM

382. Giôùi luaät thöù naêm daïy toâi ñieàu gì?

Giôùi luaät thöù naêm daïy toâi toân troïng, giöõ gìn thaân xaùc vaø maïng soáng cuûa toâi cuõng nhö cuûa ngöôøi khaùc.

383. Taïi sao toâi phaûi toân troïng, giöõ gìn thaân xaùc vaø maïng soáng?

Vì Chuùa ñaõ döïng neân thaân xaùc toâi cho toâi söû duïng, chöù khoâng phaûi cho toâi hoaøn toaøn laøm chuû. Hôn nöõa, thaân xaùc toâi ñaõ ñöôïc Chuùa cöùu chuoäc, laø ñeàn thôø cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn (xem: Thö thöù nhaát Coârintoâ 3, 16-17; 6, 19), vaø ngaøy sau chính thaân xaùc aáy seõ soáng laïi ñôøi ñôøi.

384. Toâi phaûi toân troïng, giöõ gìn thaân xaùc vaø maïng soáng toâi theá naøo?

Toâi phaûi laøm vieäc nuoâi thaân, phaûi chaêm soùc söùc khoeû vaø khoâng bao giôø ñöôïc pheùp töï yù gieát mình (töï töû) hoaëc lieàu maïng soáng mình khi khoâng coù lyù do chính ñaùng.

385. Toâi phaûi toân troïng, giöõ gìn thaân xaùc vaø maïng soáng ngöôøi khaùc nhö theá naøo?

Toâi khoâng ñöôïc coá tình hay vì khinh thöôøng maø gieát ngöôøi khaùc, cuõng khoâng ñöôïc ñaùnh ñaäp vaø ñaû thöông (*) ngöôøi ta traùi pheùp.

(*) Ñaû thöông: laøm cho ngöôøi ta bò thöông baèng moïi caùch tröïc tieáp hay giaùn tieáp, nhö: ñaùnh ñaäp, ñaâm cheùm, gaây tai naïn xe coä, laøm cho nhaø saäp, caây ñoå...

386. Coù tröôøng hôïp naøo gieát ngöôøi maø khoâng coù toäi?

Coù nhöõng tröôøng hôïp ñaëc bieät naøy:
- khi chính quyeàn xöû ngöôøi gian aùc theo luaät phaùp coâng minh.
- khi baûo veä Toå quoác choáng laïi keû thuø.
- khi bò keû gian aùc taán coâng, maø khoâng coøn caùch naøo hôn laø gieát hoï, ñeå baûo veä maïng soáng mình.

387. Giôùi luaät thöù naêm coøn caám ñieàu gì nöõa khoâng?

Ñieàu raên thöù naêm coøn caám giaän hôøn, ghen gheùt, oaùn thuø, chöûi ruûa, hay laø xuùi giuïc keû khaùc laøm haïi ngöôøi ta, hoaëc laøm göông xaáu loâi keùo ngöôøi khaùc phaïm toäi.

388. Giôùi luaät thöù naêm coøn daïy ñieàu gì nöõa khoâng?

Giôùi luaät thöù naêm coøn daïy toâi phaûi chaêm lo cho phaàn roãi linh hoàn mình (chaêm lo cho linh hoàn mình ñöôïc Chuùa giaûi thoaùt vaø cöùu roãi ñôøi ñôøi), cuõng nhö giuùp ñôõ ngöôøi khaùc phaàn hoàn (giuùp ñôõ veà tinh thaàn) vaø phaàn xaùc (giuùp ñôõ veà vaät chaát).

389. Toâi phaûi giuùp ñôõ ngöôøi khaùc veà vaät chaát nhö theá naøo?

Toâi phaûi laøm nhöõng vieäc naøy (**):

- Thöù nhaát: cho keû ñoùi aên,
- Thöù hai: cho keû khaùt uoáng,
- Thöù ba: cho keû raùch röôùi aên maëc (cho quaàn aùo ngöôøi thieáu maëc),
- Thöù boán: vieáng keû lieät cuøng keû tuø raïc (thaêm vieáng ngöôøi ñau yeáu vaø ngöôøi bò tuø toäi),
- Thöù naêm: cho khaùch ñoã nhaø (cho keû lôõ ñöôøng taïm tuù trong nhaø mình),
- Thöù saùu: chuoäc keû laøm toâi (chuoäc ngöôøi toâi tôù, noâ leä, bò aùp böùc... ñeå hoï ñöôïc traû töï do),
- Thöù baûy: choân xaùc keû cheát (choân taùng ngöôøi cheát khoâng coù thaân nhaân).

390. Toâi phaûi laøm gì ñeå giuùp ñôõ ngöôøi khaùc veà phaàn tinh thaàn?

Toâi phaûi laøm nhöõng vieäc naøy:
- Thöù nhaát: laáy lôøi laønh maø khuyeân ngöôøi,
- Thöù hai: môû daïy keû meâ muoäi (daïy keû doát naùt, toái taêm),
- Thöù ba: an uûi keû aâu lo,
- Thöù boán: raên baûo keû coù toäi,
- Thöù naêm: tha keû deå (khinh deå) ta,
- Thöù saùu: nhòn keû maát loøng ta,
- Thöù baûy: caàu cho keû soáng vaø keû cheát.

(**) Caâu 389 vaø 390 chính laø "Kinh möôøi boán moái" ñöôïc chia laøm 2 phaàn (lôøi kinh ñaõ xöa, nhöng coøn quen ñoïc hieän nay).

  BAØI THÖÙ X.
GIÔÙI LUAÄT THÖÙ SAÙU VAØ THÖÙ CHÍN

391. Giôùi luaät thöù saùu vaø thöù chín daïy toâi ñieàu gì?

Hai giôùi luaät naøy daïy toâi giöõ ñöùc trong saïch (chasteteù: trong traéng, khoâng lieân quan tôùi tình duïc, khoâng gian daâm) trong tö töôûng, lôøi noùi vaø vieäc laøm.

392. Taïi sao toâi phaûi giöõ ñöùc trong saïch?

Vì toâi ñaõ ñöôïc döïng neân gioáng hình aûnh cuûa Chuùa (xem: Saùng Theá 1, 26-27; 9, 6), vì toâi laø chi theå maàu nhieäm cuûa Ñöùc Kitoâ (xem: Thö Epheâsoâ 5, 30), vaø vì thaân xaùc toâi laø ñeàn thôø cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn (xem: Thö thöù 1 Coârintoâ 3, 16-17; 6, 19).

393. Giôùi luaät thöù saùu caám nhöõng ñieàu gì?

Caám nhöõng toäi daâm duïc beà ngoaøi nhö noùi naêng, nhìn xem hay laø laøm nhöõng ñieàu daâm oâ traùi pheùp.

394. Giôùi luaät thöù chín caám nhöõng ñieàu gì?

Caám nhöõng tö töôûng, öôùc muoán nghòch vôùi ñöùc trong saïch.

395. Ngöôøi coù vôï coù choàng coù phaûi giöõ ñöùc trong saïch khoâng?

Cuõng phaûi giöõ ñöùc trong saïch theo baäc soáng cuûa mình, nhö luaät Chuùa vaø Giaùo Hoäi daïy.

396. Neáu môùi chæ coù nhöõng tö töôûng vaø hình aûnh xaáu trong ñaàu oùc thoâi thì ñaõphaïm toäi chöa?

Chöa phaûi laø toäi, neáu toâi khoâng öng thuaän theo. Traùi laïi, neáu toâi mau leï choáng laïi nhöõng tö töôûng vaø hình aûnh ñoù thì caøng coù coâng tröôùc maët Chuùa.

397. Toâi phaûi laøm gì ñeå giöõ ñöùc trong saïch?

Toâi phaûi laøm nhöõng vieäc naøy:
- sieâng naêng caàu nguyeän, laõnh nhaän Bí tích Hoøa giaûi (xöng toäi) vaø röôùc leã (communion),
- giöõ gìn nguõ quan vaø neát na trong caùch aên maëc, ñi ñöùng,
- traùnh xa caùc dòp toäi,
- maïnh meõ choáng laïi caùc côn caùm doã.

398. Coù nhöõng dòp naøo thöôøng laøm cho ngöôøi ta loãi ñöùc trong saïch?

Coù nhöõng dòp naøy:
- löôøi bieáng, khoâng chòu laøm vieäc,
- laøm baïn vôùi nhöõng ngöôøi xaáu neát,
- xem saùch baùo, phim aûnh daâm oâ,
- trai gaùi giao thieäp quaù töï do,
- aên uoáng say söa quaù ñoä.

399. Khi bò caùm doã, toâi phaûi choáng traû theá naøo?

Toâi phaûi xin Chuùa vaø Ñöùc Meï giuùp söùc, roài töôûng nhôù tôùi nhöõng vieäc khaùc vaø traùnh ngay dòp toäi ñoù ñi.

400. Daâm oâ coù phaûi laø moät toäi naëng khoâng?

Laø moät toäi naëng vì laøm cho ngöôøi ta maát haïnh phuùc ñôøi ñôøi, nhö Thaùnh Phaoloâ ñaõ vieát: "Keû gian daâm, oâ ueá... khoâng ñöôïc thöøa höôûng cô nghieäp trong nöôùc cuûa Ñöùc Kitoâ vaø cuûa Thieân Chuùa" (xem: Thö EÂpheâsoâ 5, 5). Vaû laïi, toäi phaïm vaøo giôùi luaät thöù saùu vaø thöù chín thöôøng laøm cho ngöôøi ta chìm ñaém trong toäi vaø chaùn ngaùn nhöõng vieäc ñaïo ñöùc.

 BAØI THÖÙ XI.
GIÔÙI LUAÄT THÖÙ BAÛY VAØ THÖÙ MÖÔØI

401. Giôùi luaät thöù baûy vaø thöù möôøi daïy toâi ñieàu gì?

Giôùi luaät thöù baûy vaø thöù möôøi daïy toâi giöõ ñöùc coâng baèng vaø toân troïng cuûa caûi cuûa ngöôøi khaùc.

402. Giôùi luaät thöù baûy vaø thöù möôøi caám toâi ñieàu gì?

Giôùi luaät thöù baûy caám toâi laáy cuûa ngöôøi khaùc hay laø giöõ cuûa ngöôøi khaùc caùch traùi pheùp coâng baèng, cuõng nhö laøm hö haïi ñoà vaät cuûa ngöôøi khaùc. Coøn giôùi luaät thöù möôøi caám toâi tham lam mô öôùc cuûa caûi cuûa ngöôøi khaùc.

403. Toäi laáy cuûa ngöôøi caùch baát coâng laø nhöõng toäi naøo?

Laø nhöõng toäi naøy: troäm caép, gian laän, cho vay aên lôøi quaù ñaùng, nhaän cuûa hoái loä hay laø thaâm laïm coâng quyõ.

404. Toäi giöõ cuûa caûi cuûa ngöôøi caùch baát coâng laø nhöõng toäi naøo?

Laø nhöõng toäi naøy: khoâng traû moùn nôï ñaõ vay, khoâng traû laïi nhöõng gì ñaõ möôïn hay laø löôïm ñöôïc, khoâng traû tieàn löông xöùng ñaùng, troán thueá, chöùa chaáp ñoà gian.

405. Laáy cuûa ngöôøi khaùc bao nhieâu môùi laø toäi troïng (toäi naëng)?

Phaûi xeùt theo caùi maø mình ñaõ laáy nhö theá laø nhieàu hay ít, vaø cuõng phaûi tuøy ngöôøi bò maát cuûa ñoù ngheøo hay giaøu maø xaùc ñònh toäi troïng hay toäi nheï.

406. Ai ñaõ laáy hay laø giöõ cuûa ngöôøi khaùc caùch baát coâng thì phaûi laøm theá naøo?

Phaûi lo traû laïi cho ngöôøi ñoù caøng sôùm caøng toát. Coøn neáu ñaõ laøm hö haïi cuûa hoï thì phaûi boài thöôøng cho caân xöùng.

407. Phaûi boài thöôøng cho ai?

Phaûi boài thöôøng cho ngöôøi maø mình ñaõ laáy. Neáu ngöôøi ñoù ñaõ cheát hay laø maát tích, thì phaûi boài thöôøng cho con chaùu hoï hay laø ngöôøi thöøa töï cuûa hoï. Coøn neáu khoâng bieát phaûi boài thöôøng cho ai nöõa, thì haõy daâng tieàn cuûa aáy vaøo coâng vieäc töø thieän, baùc aùi.

 BAØI THÖÙ XII.
GIÔÙI LUAÄT THÖÙ TAÙM

408. Giôùi luaät thöù taùm daïy toâi ñieàu gì?

Giôùi luaät thöù taùm daïy toâi toân troïng söï thaät (söï thöïc: veùriteù) vaø toân troïng danh giaù cuûa ngöôøi khaùc.

409. Toân troïng söï thaät laø theá naøo?

Laø giöõ söï thaønh thöïc trong tö töôûng, lôøi noùi vaø vieäc laøm.

410. Taïi sao toâi phaûi toân troïng söï thaät?

Vì nhöõng lyù do sau ñaây:
- vì Thieân Chuùa laø Ñaáng chaân thaät voâ cuøng, Ngaøi thaáu suoát moïi söï vaø daïy toâi phaûi luoân thaønh thöïc,
- söï thaønh thöïc raát caàn cho ñôøi soáng chung.

411. Toâi phaûi toân troïng danh giaù ngöôøi khaùc nhö theá naøo?

Toâi phaûi nghó toát cho moïi ngöôøi, khoâng neân noùi xaáu ai, vaø khi khoâng coù luaät leä hay coâng ích ñoøi buoäc, thì khoâng ñöôïc toá caùo ñieàu loãi cuûa ngöôøi khaùc.

412. Giôùi luaät thöù taùm caám nhöõng ñieàu gì?

Giôùi luaät thöù taùm caám noùi doái (noùi doùc, noùi sai söï thaät), caám laøm chöùng gian, caám tieát loä nhöõng ñieàu phaûi giöõ kín vaø caám laøm haïi danh giaù cuûa ngöôøi khaùc.

413. Coù bao giôø ñöôïc pheùp noùi doái khoâng?

Khoâng bao giôø. Duø laø ñeå chöõa mình hay laø ñeå beânh vöïc ngöôøi khaùc.

414. Toâi coù ñöôïc pheùp tieát loä nhöõng ñieàu phaûi giöõ kín khoâng?

Thöa khoâng. Tröø khi ngöôøi coù ñieàu kín ñoù cho pheùp noùi ra, hoaëc laø khi noùi ra nhö theá thì coù ích lôïi lôùn lao cho nhieàu ngöôøi.

415. Khi naøo toâi laøm haïi danh giaù cuûa ngöôøi khaùc?

Khi toâi boû vaï (laøm cho hoï coù loãi, bò phaït), noùi haønh noùi xaáu, hoaëc laø khi hoà nghi ñieàu xaáu cho ngöôøi khaùc maø khoâng coù lyù do.

416. Khi laøm haïi danh giaù ngöôøi khaùc, toâi coù phaûi ñeàn traû khoâng?

Thöa coù. Toâi phaûi ñeàn traû tieáng toát vaø danh döï cho hoï. Neáu coù gaây thieät haïi veà vaät chaát, toâi coøn phaûi boài thöôøng cho hoï nöõa.

 BAØI THÖÙ XIII.
6 ÑIEÀU LUAÄT CUÛA GIAÙO HOÄI

417. Giaùo Hoäi coù maáy ñieàu luaät?

Giaùo Hoäi coù 6 ñieàu luaät, nhö sau (*):

Thöù nhaát: Xem leã ngaøy Chuùa Nhaät cuøng caùc ngaøy leã buoäc (chuù thích: leã lôùn, leã troïng).
Thöù hai: Chôù laøm vieäc xaùc ngaøy Chuùa Nhaät cuøng caùc ngaøy leã buoäc.
Thöù ba: Xöng toäi trong moät naêm ít laø moät laàn.
Thöù boán: Chòu Mình Thaùnh Ñöùc Chuùa Gieâsu (chuù thích: röôùc leã) trong muøa Phuïc sinh.
Thöù naêm: Giöõ chay (chuù thích: aên chay) nhöõng ngaøy Hoäi Thaùnh buoäc (chuù thích: ngaøy Thöù Tö Leã Tro (Mercredi des Cendres) vaø ngaøy Thöù saùu Tuaàn Thaùnh (Vendredi Saint).
Thöù saùu: Kieâng thòt ngaøy Thöù Saùu cuøng nhöõng ngaøy khaùc Hoäi Thaùnh daïy.

(*) Nguyeân vaên kinh Saùu Ñieàu Raên Hoäi Thaùnh (lôøi vaên ñaõ xöa, nhöng coøn quen ñoïc hieän nay)

418. Nhöõng ai buoäc phaûi giöõ nhöõng ñieàu luaät cuûa Giaùo Hoäi?

Taát caû nhöõng ngöôøi ñaõ gia nhaäp Giaùo Hoäi qua Bí tích Thaùnh Taåy vaø ñaõ ñeán tuoåi do Giaùo Hoäi aán ñònh laø phaûi giöõ luaät ñoù.

419. Ñieàu luaät thöù nhaát vaø thöù hai cuûa Giaùo Hoäi daïy toâi ñieàu gì?

Daïy toâi phaûi tham döï leã vaø nghæ ngôi (khoâng laøm vieäc xaùc) vaøo nhöõng ngaøy Chuùa Nhaät vaø leã buoäc (xem theâm caâu 367, ôû phía treân).

420. Ñieàu luaät thöù ba cuûa Giaùo Hoäi daïy toâi ñieàu gì?

Giaùo Hoäi daïy toâi moãi naêm ít nhaát phaûi laõnh nhaän Bí tích Hoøa giaûi (xöng toäi) moät laàn. Tuy nhieân, Giaùo Hoäi khuyeân toâi laõnh nhaän Bí tích ñoù thöôøng xuyeân hôn, nhaát laø moãi khi maéc toäi troïng (toäi naëng).

421. Giaùo Hoäi coù buoäc toâi phaûi laõnh nhaän Bí tích Hoøa giaûi vaøo moät thôøi kyø naøo nhaát ñònh khoâng?

Thöa khoâng. Nhöng ñeå tieän giöõ luaät röôùc leã (communion) vaøo muøa Phuïc sinh (Paâques), thì toâi neân laõnh nhaän Bí tích Hoøa giaûi cuõng vaøo muøa aáy. Neáu trong muøa Phuïc sinh maø khoâng laõnh nhaän Bí tích Hoøa giaûi ñöôïc thì Giaùo Hoäi buoäc toâi phaûi laõnh nhaän Bí tích aáy baát cöù luùc naøo trong naêm.

422. Ñieàu luaät thöù tö cuûa Giaùo Hoäi daïy toâi ñieàu gì?

Daïy toâi phaûi röôùc leã (communion) moãi naêm ít nhaát moät laàn trong muøa Phuïc sinh (Paâques). Muøa Phuïc sinh baét ñaàu töø Thöù Tö Leã Tro (Mercredi des Cendres) cho tôùi Leã Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn Hieän Xuoáng (Pentecoâte).

423. Ñieàu luaät thöù naêm cuûa Giaùo Hoäi daïy toâi ñieàu gì?

Daïy toâi töø 18 tuoåi troïn cho ñeán heát 60 tuoåi phaûi aên chay vaøo nhöõng ngaøy Giaùo Hoäi aán ñònh.

424. AÊn chay nhö theá naøo?

Laø ngaøy hoâm ñoù chæ ñöôïc aên moät böõa no maø thoâi. (Neáu laáy böõa tröa laøm böõa chính, thì 2 böõa saùng vaø toái chæ aên chuùt ít. Coøn neáu laáy böõa toái laøm böõa chính, thì 2 böõa saùng vaø tröa chæ aên chuùt ít.)

425. Nhöõng ngaøy Giaùo Hoäi chæ ñònh aên chay laø nhöõng ngaøy naøo?

Laø 2 ngaøy sau ñaây: Thöù Tö Leã Tro (Mercredi des Cendres) vaø Thöù Saùu Tuaàn Thaùnh (Vendredi Saint).

426. Ñieàu luaät thöù saùu cuûa Giaùo Hoäi daïy toâi ñieàu gì?

Daïy toâi töø 14 tuoåi troïn trôû leân phaûi kieâng thòt (khoâng aên thòt) vaøo nhöõng ngaøy Thöù Saùu (Vendcredi) vaø vaøo 2 ngaøy aên chay ôû treân (*).

(*) Khi khoâng theå kieâng thòt vaøo ngaøy Thöù Saùu ñöôïc, coù theå laøm moät vieäc toát laønh khaùc thay theá. Luaät naøy taäp cho toâi bieát hy sinh vaø cheá ngöï chính mình. Neân ôû nhöõng nôi thòt maéc hôn caù, ngöôøi ta thöôøng choïn caù maø aên. Coøn ôû nhöõng nôi caù maéc hôn thòt vaø caù ngon mieäng hôn thòt, thì toâi neân choïn moät thöù gì reû hôn, keùm ngon mieäng hôn maø aên, cho hôïp vôùi tinh thaàn chay tònh.

427. Taïi sao Giaùo Hoäi laäp ra luaät kieâng thòt vaø aên chay?

Giaùo Hoäi coù yù taäp cho toâi bieát hy sinh, cheá ngöï chính mình, ñeàn toäi laäp coâng, noi göông Ñöùc Gieâsu. Tuy nhieân, nhöõng ngöôøi ñau yeáu, giaø nua, nhöõng ngöôøi phaûi laøm vieäc cöïc nhoïc, hay phaûi ñi ñöôøng xa xoâi thì khoâng buoäc phaûi giöõ luaät naøy.

428. Ngoaøi 6 ñieàu luaät aáy, Giaùo Hoäi coøn luaät naøo nöõa khoâng?

Giaùo Hoäi coøn nhieàu luaät leä khaùc naèm trong boä Giaùo luaät (*) hoaëc trong caùc vaên kieän quy ñònh nhöõng luaät leä veà Phuïng vuï, Bí tích, veà giaùo só (**), giaùo daân vaø caùc Doøng tu nam nöõ...

(*) Boä Giaùo luaät ñang aùp duïng hieän nay ñaõ ñöôïc söûa ñoåi vaø ban haønh vaøo naêm 1983, goàm 1752 ñieàu luaät.

(**) Haøng giaùo só: goàm caùc Giaùm muïc, linh muïc vaø phoù teá.

 BAØI THÖÙ XIV.
THAÙNH HOÙA ÑÔØI SOÁNG HAÈNG NGAØY

429. Toâi phaûi laøm gì ñeå thaùnh hoùa (laøm cho ñôøi soáng toâi neân thaùnh thieän, toát laønh) ñôøi soáng haèng ngaøy?

Toâi phaûi soáng keát hôïp vôùi Chuùa trong moïi coâng vieäc toâi laøm haèng ngaøy, vaø phaûi soáng hoøa thuaän thöông yeâu giuùp ñôõ moïi ngöôøi, veà vaät chaát cuõng nhö tinh thaàn tuøy theo khaû naêng cuûa toâi.

430. Buoåi saùng, khi thöùc daäy toâi neân laøm gì?

Toâi neân laøm daáu Thaùnh giaù, caùm ôn Chuùa ñaõ cho toâi qua moät ñeâm baèng an vaø phoù thaùc cho Chuùa moïi vieäc toâi seõ laøm trong ngaøy hoâm ñoù. Neáu laø ngaøy khoâng ñeán nhaø thôø döï Thaùnh leã ñöôïc, thì haõy ñoïc moät soá kinh ban saùng, nhö ñeà nghò ôû caâu 431 keá tieáp.

431. Buoåi saùng, khi thöùc daäy, toâi neân ñoïc nhöõng kinh gì?

Neáu khoâng coù nhieàu giôø thì toâi neân ñoïc toái thieåu nhöõng kinh naøy: kinh Tin, kinh Caäy, kinh Kính Meán vaø nhöõng kinh Laïy Cha, Kính Möøng, Saùng Danh (xin xem Phaàn Phuï Theâm, soá 5, 6, 7, 8, 9, 10 ôû cuoái trang naøy) hay laø daønh moät vaøi phuùt töôûng nhôù tôùi Chuùa.

432. Tröôùc vaø sau böõa aên, toâi neân laøm gì?

Tröôùc böõa aên, toâi neân laøm daáu Thaùnh giaù, ñoïc kinh Laïy Cha (xin xem Phaàn Phuï Theâm, soá 1 vaø soá 8, ôû cuoái trang naøy) xin Chuùa ban pheùp laønh cho nhöõng cuûa aên. Coøn sau böõa aên thì neân caùm ôn Chuùa.

433. Khi laøm nhöõng coâng vieäc haèng ngaøy, toâi neân coù yù gì?

Toâi neân coù yù laøm nhöõng vieäc ñoù ñeå saùng danh Chuùa, ñeå cöùu roãi chính mình vaø cöùu roãi nhöõng ngöôøi khaùc. Roài ñang khi laøm vieäc nhö vaäy, cuõng neân thænh thoaûng naâng loøng mình leân töôûng nhôù tôùi Chuùa.

434. Khi gaëp ñau khoå, toâi neân laøm gì?

Toâi neân caàu nguyeän vôùi Chuùa vaø vôùi Ñöùc Meï, xin giuùp toâi vui loøng vaâng theo thaùnh yù Chuùa, chòu ñöïng gian nan ñau khoå, ñeå ñeàn buø toäi loãi, khuyeát ñieåm cuûa toâi vaø cuõng laø ñeå laäp coâng tröôùc maët Chuùa. Vaø neáu ñeïp loøng Chuùa, thì xin Chuùa giuùp toâi thoaùt khoûi nhöõng ñau khoå ñoù.

435. Tröôùc khi ñi nguû, toâi neân laøm gì?

Toâi neân ñoïc kinh ban toái, xeùt mình kieåm ñieåm veà caùch soáng cuûa toâi trong ngaøy hoâm ñoù vaø aên naên thoáng hoái, neáu caàn. Ñoàng thôøi, daâng mình cho Chuùa, Ñöùc Meï vaø Thieân Thaàn baûn meänh (Ange gardien) xin cho toâi ñöôïc giaác nguû bình an.

436. Ban toái vaø ban saùng, coù neân ñoïc kinh chung vôùi ngöôøi khaùc khoâng?

Neân ñoïc kinh chung vôùi nhau, nhö lôøi Chuùa daïy: "Neáu ôû döôùi ñaát coù hai ngöôøi trong chuùng con hôïp yù caàu xin baát cöù ñieàu gì, thì Cha Thaày - Ñaáng ngöï treân trôøi - seõ ban cho. Vì ôû ñaâu coù hai ba ngöôøi hoïp laïi vì danh Thaày, thì Thaày cuõng ôû ñaáy, giöõa hoï" (Mattheâu 18, 19-20).

437. Khi nghe ñaùnh chuoâng nhaø thôø ban saùng, ban tröa vaø ban chieàu (thöôøng laø 8 giôø saùng, 12 giôø tröa vaø 6 giôø chieàu), toâi neân laøm gì?

Toâi neân ñoïc kinh Truyeàn Tin (*) ñeå caûm taï Ngoâi Hai Thieân Chuùa xuoáng theá laøm ngöôøi cöùu chuoäc nhaân loaïi, vaø cuõng laø ñeå toû loøng kính meán Ñöùc MeïMaria.

(*) Vaøo muøa Phuïc sinh (Paâques) thì ñoïc kinh Laïy Nöõ Vöông Thieân Ñaøng. Xem caû 2 kinh aáy trong Phaàn Phuï Theâm, soá 2 vaø soá 3, ôû cuoái trang naøy.

  PHAÀN PHUÏ THEÂM.
NHÖÕNG KINH QUEN ÑOÏC HAÈNG NGAØY
(Phaàn lôùn lôøi kinh ñaõ xöa roài, nhöng coøn quen ñoïc ngaøy nay)

1. DAÁU THAÙNH GIAÙ (theo baûn dòch môùi)

Nhaân danh Chuùa Cha vaø Chuùa Con vaø Chuùa Thaùnh Thaàn.

2. KINH TRUYEÀN TIN

Xöôùng: Ñöùc Chuùa Trôøi sai thaùnh Thieân Thaàn truyeàn tin cho raát thaùnh Ñöùc Baø Maria.
Ñaùp: Vaø raát thaùnh Ñöùc Baø chòu thai bôûi pheùp Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn.

Kính möøng Maria ñaày ôn phuùc...

- Naøy toâi laø toâi taù Ñöùc Chuùa Trôøi,
- Toâi xin vaâng nhö lôøi thaùnh Thieân Thaàn truyeàn.

Kính möøng Maria ñaày ôn phuùc...

- Choác aáy Ngoâi Thöù Hai xuoáng theá laøm ngöôøi,
- Vaø ôû cuøng chuùng con.

Kính möøng Maria ñaày ôn phuùc...

- Laïy raát thaùnh Ñöùc Meï Chuùa Trôøi, xin caàu cho chuùng con,
- Ñaùng chòu laáy nhöõng söï Chuùa Kitoâ ñaõ höùa.

Laïy Chuùa, chuùng con xin Chuùa ban ôn xuoáng trong linh hoàn chuùng con, laø keû ñaõ nhôø lôøi thaùnh Thieân Thaàn truyeàn maø bieát thaät Chuùa Kitoâ laø Con Chuùa ñaõxuoáng theá laøm ngöôøi, thì xin vì coâng ôn Chuùa chòu naïn chòu cheát treân caây Thaùnh giaù, cho chuùng con ngaøy sau khi soáng laïi, ñöôïc ñeán nôi vinh hieån, cuõng vì coâng nghieäp Chuùa Kitoâ laø Chuùa chuùng con. Amen

3. KINH LAÏY NÖÕ VÖÔNG

(Töø saùng Chuùa Nhaät Phuïc sinh [Paâques] cho ñeán chieàu ngaøy tröôùc leã Chuùa Ba Ngoâi thì ñoïc kinh naøy thay cho kinh Truyeàn Tin ôû treân.)

Xöôùng: Laïy Nöõ Vöông Thieân Ñaøng haõy vui möøng, Alleluia.
Ñaùp: Vì Ñaáng Meï ñaõ ñaùng cöu mang trong loøng, Alleluia.

- Ngöôøi ñaõ soáng laïi thaät nhö lôøi ñaõ phaùn höùa, Alleluia.
- Xin caàu cuøng Chuùa cho chuùng con, Alleluia.

- Laïy Ñöùc Nöõ ñoàng trinh Maria, haõy hæ hoan khoaùi laïc, Alleluia.
- Vì Chuùa ñaõ soáng laïi thaät, Alleluia.

Laïy Chuùa laø Ñaáng ñaõ laøm cho thieân haï ñöôïc vui möøng quaù boäi, bôûi Ñöùc Chuùa Gieâsu Kitoâ, laø Con Chuùa cuøng laø Chuùa chuùng con ñaõ soáng laïi, xin vì Ñöùc Nöõ ñoàng trinh Maria laø Thaùnh maãu Ngöôøi nguyeän caàu cho chuùng con ñöôïc höôûng phuùc vui veû haèng soáng ñôøi ñôøi, vì coâng nghieäp Chuùa Kitoâ laø Chuùa chuùng con. Amen

4. KINH ÑÖÙC CHUÙA THAÙNH THAÀN

Chuùng con laïy ôn Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn thieâng lieâng saùng laùng voâ cuøng, chuùng con xin Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn xuoáng ñaày loøng chuùng con, laø keû tin caäy Ñöùc Chuùa Trôøi, vaø ñoát löûa kính meán Ñöùc Chuùa Trôøi trong loøng chuùng con; chuùng con xin Ñöùc Chuùa Trôøi cho Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn xuoáng,

- Söûa laïi moïi söï trong ngoaøi chuùng con.

Chuùng con caàu cuøng Ñöùc Chuùa Trôøi, xöa ñaõ cho Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn xuoáng soi loøng daïy doã caùc Thaùnh Toâng ñoà, thì raøy chuùng con cuõng xin Ñöùc Chuùa Trôøi cho Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn laïi xuoáng an uûi daïy doã chuùng con laøm nhöõng vieäc laønh, vì coâng nghieäp voâ cuøng Ñöùc Chuùa Gieâsu Kitoâ laø Chuùa chuùng con. Amen

5. KINH TIN

Laïy Chuùa con, con tin thaät coù moät Ñöùc Chuùa Trôøi laø Ñaáng thöôûng phaït voâ cuøng. Con laïi tin thaät Ñöùc Chuùa Trôøi coù ba ngoâi, maø ngoâi thöù hai ñaõ xuoáng theá laøm ngöôøi, chòu naïn chòu cheát maø chuoäc toäi cho thieân haï. Baáy nhieâu ñieàu aáy cuøng caùc ñieàu Hoäi thaùnh daïy, thì con tin vöõng vaøng, vì Chuùa laø Ñaáng thoâng minh vaø chaân thaät voâ cuøng ñaõ phaùn truyeàn cho Hoäi Thaùnh. Amen

6. KINH CAÄY

Laïy Chuùa con, con troâng caäy vöõng vaøng, vì coâng nghieäp Ñöùc Chuùa Gieâsu, thì Chuùa seõ ban ôn cho con giöõ ñaïo neân ôû ñôøi naøy, cho ngaøy sau ñöôïc leân Thieân ñaøng xem thaáy maët Ñöùc Chuùa Trôøi höôûng phuùc ñôøi ñôøi, vì Chuùa laø Ñaáng pheùp taéc vaø loøng laønh voâ cuøng ñaõ phaùn höùa söï aáy, chaúng coù leõ naøo sai ñöôïc. Amen

7. KINH KÍNH MEÁN

Laïy Chuùa con, con kính meán Chuùa heát loøng, heát söùc, treân heát moïi söï, vì Chuùa laø Ñaáng troïn toát troïn laønh voâ cuøng; laïi vì Chuùa thì toâi thöông yeâu ngöôøi ta nhö mình toâi vaäy. Amen

8. KINH LAÏY CHA (baûn dòch môùi 1992)

Laïy Cha chuùng con laø Ñaáng ngöï treân trôøi, xin laøm cho danh thaùnh Cha vinh hieån, trieàu ñaïi Cha mau ñeán, yù Cha theå hieän döôùi ñaát cuõng nhö treân trôøi.

Xin Cha cho chuùng con hoâm nay löông thöïc haèng ngaøy; xin tha toäi cho chuùng con nhö chuùng con cuõng tha cho nhöõng ngöôøi coù loãi vôùi chuùng con; xin ñöøng ñeå chuùng con sa chöôùc caùm doã, nhöng cöùu chuùng con cho khoûi söï döõ. Amen

Baûn dòch cuõ:

Laïy Cha chuùng con ôû treân trôøi, chuùng con nguyeän danh Cha caû saùng, nöôùc Cha trò ñeán, yù Cha theå hieän döôùi ñaát cuõng nhö treân trôøi.

Xin Cha cho chuùng con hoâm nay löông thöïc haèng ngaøy vaø tha nôï chuùng con, nhö chuùng con cuõng tha keû coù nôï chuùng con, xin chôù ñeå chuùng con sa chöôùc caùm doã, nhöng cöùu chuùng con cho khoûi söï döõ. Amen

9. KINH KÍNH MÖØNG

Kính möøng Maria ñaày ôn phuùc, Ñöùc Chuùa Trôøi ôû cuøng Baø, Baø coù phuùc laï hôn moïi ngöôøi nöõ, vaø Gieâsu con loøng Baø goàm phuùc laï.

Thaùnh Maria Ñöùc Meï Chuùa Trôøi, caàu cho chuùng con laø keû coù toäi, khi nay vaøtrong giôø laâm töû. Amen

10. KINH SAÙNG DANH

Saùng danh Ñöùc Chuùa Cha vaø Ñöùc Chuùa Con vaø Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn, nhö ñaõ coù tröôùc voâ cuøng, vaø baây giôø, vaø haèng coù, vaø ñôøi ñôøi chaúng cuøng. Amen

11. KINH TIN KÍNH (Kinh daøi - baûn dòch môùi 1992, ñeå ñoïc trong Thaùnh leã)

Toâi (*) tin kính moät Thieân Chuùa duy nhaát laø Chuùa Cha toaøn naêng, Ñaáng taïo thaønh trôøi ñaát, muoân vaät höõu hình vaø voâ hình.

Toâi tin kính moät Chuùa duy nhaát laø Ñöùc Gieâsu Kitoâ, Con Moät Thieân Chuùa, sinh bôûi Chuùa Cha töø tröôùc muoân ñôøi. Ngöôøi laø Thieân Chuùa bôûi Thieân Chuùa, aùnh saùng bôûi aùnh saùng, Thieân Chuùa thaät bôûi Thieân Chuùa thaät, ñöôïc sinh ra maø khoâng phaûi taïo thaønh, ñoàng baûn theå vôùi Chuùa Cha: Nhôø Ngöôøi maø muoân vaät ñöôïc taïo thaønh. Vì loaøi ngöôøi chuùng ta, vaø ñeå cöùu roãi chuùng ta, Ngöôøi ñaõ töø trôøi xuoáng theá. Bôûi pheùp Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn, Ngöôøi ñaõ nhaäp theå trong loøng Trinh Nöõ Maria, vaø ñaõ laøm ngöôøi. Vì chuùng ta, Ngöôøi chòu ñoùng ñinh vaøo thaäp giaù döôùi thôøi Phongxioâ Philatoâ; Ngöôøi chòu khoå hình vaø mai taùng, ngaøy thöù ba Ngöôøi soáng
laïi ñuùng nhö lôøi Thaùnh Kinh. Ngöôøi leân trôøi, ngöï beân höõu Chuùa Cha, vaøNgöôøi seõ laïi ñeán trong vinh quang ñeå phaùn xeùt keû soáng vaø keû cheát, trieàu ñaïi Ngöôøi seõ voâ cuøng taän.

Toâi kin kính Chuùa Thaùnh Thaàn, Ngöôøi laø Chuùa vaø laø Ñaáng ban söï soáng, Ngöôøi phaùt xuaát töø Chuùa Cha vaø Chuùa Con. Ngöôøi cuøng ñöôïc phuïng thôø vaø toân vinh vôùi Chuùa Cha vaø Chuùa Con. Ngöôøi ñaõ duøng caùc ngoân söù maø phaùn daïy. Toâi tin kính moät Hoäi Thaùnh duy nhaát, thaùnh thieän, coâng giaùo vaø toâng truyeàn. Toâi tuyeân xöng coù moät pheùp röûa ñeå tha toäi. Toâi ñôïi troâng ngaøy keû cheát soáng laïi vaø söï soáng ñôøi sau. Amen

Kinh ngaén - lôøi kinh xöa, nhöng coøn quen ñoïc hieän nay:

Toâi tin kính Ñöùc Chuùa Trôøi laø Cha pheùp taéc voâ cuøng döïng neân trôøi ñaát. Toâi tin kính Ñöùc Chuùa Gieâsu Kitoâ laø con moät Ñöùc Chuùa Cha cuøng laø Chuùa chuùng toâi. Bôûi pheùp Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn, maø Ngöôøi xuoáng thai sinh bôûi Baø Maria ñoàng trinh, chòu naïn ñôøi quan Phongxioâ Philatoâ, chòu ñoùng ñanh treân caây Thaùnh giaù, cheát vaø taùng xaùc, xuoáng nguïc toå toâng, ngaøy thöù ba bôûi trong keû cheát maøsoáng laïi, leân trôøi ngöï beân höõu Ñöùc Chuùa Cha pheùp taéc voâ cuøng, ngaøy sau bôûi trôøi laïi xuoáng phaùn xeùt keû soáng vaø keû cheát.

Toâi tin kính Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn. Toâi tin coù Hoäi Thaùnh haèng coù ôû khaép theá naøy, caùc Thaùnh thoâng coâng. Toâi tin pheùp tha toäi. Toâi tin xaùc loaøi ngöôøi ngaøy sau soáng laïi. Toâi tin haèng soáng vaäy. Amen

12. KINH CAÙO MÌNH (kinh ñoïc trong Thaùnh leã)

Toâi (*) thuù nhaän cuøng Thieân Chuùa toaøn naêng vaø cuøng anh chò em: toâi ñaõ phaïm toäi nhieàu trong tö töôûng, lôøi noùi, vieäc laøm vaø nhöõng ñieàu thieáu soùt. Loãi taïi toâi, loãi taïi toâi, loãi taïi toâi moïi ñaøng. Vì vaäy toâi xin Ñöùc Baø Maria troïn ñôøi ñoàng trinh, caùc thieân thaàn, caùc thaùnh vaø anh chò em, khaån caàu cho toâi tröôùc toøa Thieân Chuùa, Chuùa chuùng ta.

13. KINH AÊN NAÊN TOÄI

Laïy Chuùa con, Chuùa laø Ñaáng troïn toát troïn laønh voâ cuøng, Chuùa ñaõ döïng neân con, vaø cho Con Chuùa ra ñôøi chòu naïn chòu cheát vì con, maø con ñaõ caû loøng phaûn nghòch loãi nghiaõ cuøng Chuùa, thì con lo buoàn ñau ñôùn cuøng cheâ gheùt moïi toäi con treân heát moïi söï; con doác loøng chöøa caûi, vaø nhôø ôn Chuùa, thì con seõ laùnh xa dòp toäi cuøng laøm vieäc ñeàn toäi cho xöùng. Amen

14. KINH LAÏY NÖÕ VÖÔNG

Laïy Nöõ Vöông, Meï nhaân laønh, laøm cho chuùng con ñöôïc soáng, ñöôïc vui, ñöôïc caäy, thaân laïy Meï. Chuùng con, con chaùu Evaø, ôû choán khaùch ñaøy, keâu ñeán cuøng Baø. Chuùng con ôû nôi khoùc loùc than thôû keâu khaån Baø thöông. Hôõi oâi! Baø laø Chuùa baøu chuùng con, xin gheù maët thöông xem chuùng con. Ñeán sau khoûi ñaøy, xin cho chuùng con ñöôïc thaáy Ñöùc Chuùa Gieâsu, Con loøng Baø goàm phuùc laï. OÂi! khoan thay! nhaân thay! dòu thay! Thaùnh Maria troïn ñôøi ñoàng trinh. Amen

15. KINH CAÙM ÔN

Con caùm ôn Ñöùc Chuùa Trôøi laø Chuùa loøng laønh voâ cuøng, chaúng boû con, chaúng ñeå con khoâng ñôøi ñôøi, maø laïi sinh ra con cho con ñöôïc laøm ngöôøi, cuøng haèng gìn giöõ con, haèng che chôû con; laïi cho Ngoâi Hai xuoáng theá laøm ngöôøi chuoäc toäi chòu cheát treân caây Thaùnh giaù vì con, laïi cho con ñöôïc ñaïo thaùnh Ñöùc Chuùa Trôøi cuøng chòu nhieàu ôn nhieàu pheùp Hoäi Thaùnh nöõa, vaø ñaõ cho phaàn xaùc con (buoåi saùng thì ñoïc:) ñeâm nay (buoåi toái thì ñoïc: ngaøy hoâm nay) ñöôïc moïi söï laønh; laïi cöùu laáy con keûo phaûi cheát töôi, aên naên toäi chaúng kòp. Vaäy caùc Thaùnh ôû treân nöôùc Thieân ñaøng caùm ôn Ñöùc Chuùa Trôøi theá naøo, thì con cuõng hôïp cuøng caùc Thaùnh, maø daâng cho Chuùa con cuøng caùm ôn nhö vaäy. Amen

16. KINH TROÂNG CAÄY

Chuùng con troâng caäy raát thaùnh Ñöùc Meï Chuùa Trôøi, xin chôù cheâ chôù boû lôøi chuùng con nguyeän trong côn gian nan thieáu thoán, Ñöùc Nöõ Ñoàng Trinh hieån vinh saùng laùng. - Haèng chöõa chuùng con cho khoûi moïi söï döõ. Amen

17. BA CAÂU LAÏY

Laïy raát thaùnh Traùi Tim Ñöùc Chuùa Gieâsu, thöông xoùt chuùng con.
Laïy Traùi Tim cöïc thanh cöïc tònh raát thaùnh Ñöùc Baø Maria, caàu cho chuùng con.
Laïy oâng thaùnh Giuse laø baïn thanh saïch Ñöùc Baø Maria troïn ñôøi ñoàng trinh, caàu cho chuùng con.

(*) Löu yù: Trong kinh Tin Kính vaø kinh Caùo Mình, xöng "toâi" thay cho "con", vì trong 2 kinh naøy, chuùng ta tuyeân xöng nieàm tin hoaëc thuù toäi cuûa chuùng ta vôùi ngöôøi khaùc nöõa.