1. Chuùa Gieâsu, tröôùc khi leân trôøi, ñaõ ra leänh cho caùc moân ñeä rao giaûng Tin Möøng cho khaép theá giôùi vaø röûa toäi muoân daân: "Anh em haõy ñi khaép töù phöông thieân haï, loan baùo Tin Möøng cho moïi loaøi thoï taïo. Ai tin vaø chòu pheùp Röûa, seõ ñöôïc cöùu ñoä; coøn ai khoâng tin seõ bò keát aùn" (Mc 16, 15-16). Thaày ñaõ ñöôïc trao toaøn quyeàn treân trôøi döôùi ñaát. Vaäy anh em haõy ñi vaø laøm cho muoân daân trôû thaønh moân ñeä, laøm pheùp Röûa cho hoï nhaân danh Chuùa Cha, Chuùa Con vaø Chuùa Thaùnh Thaàn, daïy baûo hoï tuaân giöõ moïi ñieàu Thaày ñaõ truyeàn cho anh em. Vaø ñaây, Thaày ôû cuøng anh em moïi ngaøy cho ñeán taän theá" (Mt 28, 18-20; x. Lc 24, 46-48: Ga 17, 18-20; Cv 1, 8).

Söù vuï phoå quaùt cuûa Giaùo Hoäi phaùt sinh töø meänh leänh cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ vaø hoaøn thaønh theo doøng caùc theá kyû trong vieäc loan baùo maàu nhieäm veà Thieân Chuùa, Chuaù Cha, Chuùa Con vaø Chuùa Thaùnh Thaàn, vaø maàu nhieäm nhaäp theå cuûa Chuùa Con nhö laø moät bieán coá cöùu ñoä cho toaøn nhaân loaïi. Nhöõng noäi dung cô baûn cuûa vieäc tuyeân xöng ñöùc tin Kitoâ giaùo ñöôïc dieãn taû nhö sau: "Toâi tin kính moät Thieân Chuùa, laø Cha toaøn naêng, Ñaáng taïo thaønh trôøi ñaát, muoân vaät höõu hình vaø voâ hình. Toâi tin kính moät Chuùa Gieâsu Kitoâ, Con Moät Thieân Chuùa, sinh bôûi Ñöùc Chuùa Cha töø tröôùc muoân ñôøi. Ngöôøi laø Thieân Chuùa bôûi Thieân Chuùa, AÙnh Saùng bôûi AÙnh Saùng, Thieân Chuùa thaät bôûi Thieân Chuùa thaät, ñöôïc sinh ra maø khoâng phaûi taïo thaønh, ñoàng baûn tính vôùi Ñöùc Chuùa Cha. Nhôø Ngöôøi maø muoân vaät ñöôïc taïo thaønh. Vì loaøi ngöôøi chuùng toâi vaø ñeå cöùu roãi chuùng toâi, Ngöôøi ñaõ töø trôøi xuoáng theá: Bôûi pheùp Chuùa Thaùnh Thaàn, Ngöôøi ñaõ nhaäp theå trong loøng Trinh Nöõ Maria vaø ñaõ laøm ngöôøi. Ngöôøi chòu ñoùng ñinh vaøo thaäp giaù vì chuùng toâi; chòu khoå hình vaø mai taùng thôøi Phongxioâ Philatoâ. Ngaøy thöù ba Ngöôøi soáng laïi nhö lôøi Thaùnh Kinh; Ngöôøi leân trôøi ngöï beân höõu Ñöùc Chuùa Cha. Vaø Ngöôøi seõ trôû laïi trong vinh quang ñeå phaùn xeùt keû soáng vaø keû cheát, Nöôùc Ngöôøi seõ khoâng bao giôø cuøng. Toâi tin kính Ñöùc Chuùa Thaùnh Thaàn laø Thieân Chuùa vaø laø Ñaáng ban söï soáng. Ngöôøi bôûi Ñöùc Chuùa Cha vaø Ñöùc Chuùa Con maø ra. Ngöôøi cuøng ñöôïc phuïng thôø vaø toân vinh vôùi Ñöùc Chuùa Cha vaø Ñöùc Chuùa Con. Ngöôøi ñaõ duøng caùc tieân tri maø phaùn daïy. Toâi tin coù Hoäi Thaùnh duy nhaát, thaùnh thieän, coâng giaùo vaø toâng truyeàn. Toâi tuyeân xöng coù moät pheùp Röûa ñeå tha toäi. Toâi troâng ñôïi keû cheát soáng laïi, vaø söï soáng ñôøi sau". (1)

2. Qua caùc theá kyû, Giaùo Hoäi ñaõ coâng boá vaø trung thaønh minh chöùng cho Tin Möøng Chuùa Gieâsu. Daàu vaäy, khi keát thuùc ngaøn naêm thöù hai, söù vuï coøn laâu nöõa môùi hoaøn thaønh. (2) Vì leõ ñoù, lôøi Thaùnh Phaoloâ baây giôø coøn thích ñaùng hôn bao giôø: "Ñoái vôùi toâi, rao giaûng Tin Möøng khoâng phaûi laø lyù do ñeå töï haøo, maø ñoù laø moät söï caàn thieát baét buoäc toâi phaûi laøm. Khoán thaân toâi, neáu toâi khoâng rao giaûng Tin Möøng !" (1 Cr 9, 16). Ñieàu naøy giaûi thích vieäc Huaán Quyeàn chuù yù ñaëc bieät neâu leân nhöõng lyù do ñeå coå voõ vaø yeåm trôï söù vuï rao giaûng Tin Möøng cuûa Giaùo Hoäi, nhaát laø trong töông quan vôùi caùc truyeàn thoáng toân giaùo theá giôùi. (3)

Khi xem xeùt nhöõng giaù trò maø caùc toân giaùo ñoù minh chöùng vaø ñem ñeán cho nhaân loaïi, vôùi moät caùch ñoái xöû côûi môû vaø vaø tích cöïc. Tuyeân ngoân Coâng ñoàng Vatican II veà Lieân Laïc cuûa Giaùo Hoäi vôùi caùc toân giaùo ngoaøi Kitoâ giaùo, khaúng ñònh: "Giaùo Hoäi khoâng heà phuû nhaän nhöõng gì laø chaân thaät vaø thaùnh thieän nôi caùc toân giaùo ñoù. Vôùi loøng kính troïng chaân thaønh, Giaùo Hoäi xeùt thaáy nhöõng phöông thöùc haønh ñoäng vaø loái soáng, nhöõng huaán giôùi vaø giaùo thuyeát kia, tuy coù nhieàu ñieåm khaùc vôùi chuû tröông maø Giaùo Hoäi duy trì, nhöng cuõng thöôøng ñem laïi aùnh saùng chaân lyù. Chaân lyù chieáu soi cho heát moïi ngöôøi". (4) Tieáp tuïc theo ñöôøng höôùng suy nghó naøy, khi Giaùo Hoäi rao giaûng Chuùa Gieâsu Kitoâ laø "Ñöôøng, Söï Thaät vaø laø Söï Soáng" (Ga 14, 6), thì Giaùo Hoäi cuõng söû duïng vieäc ñoái thoaïi lieân toân. Cuoäc ñoái thoaïi theá ñoù chaéc chaén khoâng thay theá, nhöng ñuùng hôn, ñi keøm theo söù vuï truyeàn giaùo, höôùng veà "maàu nhieäm hieäp nhaát", töø ñoù maø "taát caû ngöôøi nam vaø nöõ, nhöõng keû ñöôïc cöùu chuoäc, chia seû, duø caùch khaùc nhau, cuøng moät maàu nhieäm cöùu ñoä trong Chuùa Gieâsu Kitoâ nhôø Thaàn Khí cuûa Ngöôøi". (5) Cuoäc ñoái thoaïi lieân toân, thaønh phaàn trong söù vuï rao giaûng Tin Möøng cuûa Giaùo Hoäi, (6) ñoøi buoäc moät thaùi ñoä hieåu bieát vaø moät moái quan heä cuûa söï nhaän bieát nhau vaø laøm giaøu cho nhau, trong söï vaâng phuïc chaân lyù vaø toân troïng töï do. (7)

3. Trong khi thöïc hieän ñoái thoaïi giöõa ñöùc tin Kitoâ giaùo vaø caùc truyeàn thoáng toân giaùo khaùc, cuõng nhö khi tìm hieåu neàn taûng lyù thuyeát cuûa noù caùch saâu xa hôn, naûy sinh nhöõng vaán ñeà môùi caàn ñöôïc chieáu coá baèng caùch theo ñuoåi nhöõng con ñöôøng tìm kieám môùi, ñöa ra nhöõng ñeà nghò, vaø gôïi yù nhöõng caùch haønh ñoäng keâu goïi söï phaân ñònh kyõ löôõng hôn. Trong traùch nhieäm naøy, baûn Tuyeân Ngoân naøy muoán nhaéc laïi cho caùc Giaùm Muïc, caùc nhaø thaàn hoïc, vaø taát caû ngöôøi tín höõu Coâng giaùo, nhöõng yeáu toá caàn thieát cuûa giaùo lyù Kitoâ giaùo, nhöõng yeáu toá naøy may ra giuùp cho suy tö thaàn hoïc trong vieäc khai trieån nhöõng giaûi phaùp thích hôïp vôùi caùc noäi dung ñöùc tin vaø nhöõng giaûi phaùp ñaùp öùng vôùi caùc nhu caàu caáp baùch cuûa neàn vaên hoaù hieän nay.

Ngoân ngöõ coù tính moâ taû cuûa baûn Tuyeân Ngoân phuø hôïp vôùi muïc ñích cuûa noù, ñoù laø khoâng phaûi baøn luaän caùch coù heä thoáng vaán ñeà duy nhaát tính vaø phoå quaùt tính ôn cöùu ñoä cuûa maàu nhieäm Chuùa Kitoâ vaø Giaùo Hoäi, cuõng khoâng phaûi ñeà nghò nhöõng giaûi phaùp cho caùc vaán ñeà coøn ñang töï do baøn caõi veà maët thaàn hoïc, nhöng ñuùng hôn, muïc ñích ñoù laø neâu laïi giaùo lyù ñöùc tin Coâng Giaùo trong caùc laõnh vöïc ñoù, chæ roõ moät soá vaán ñeà cô baûn coøn môû ngoõ ñeå ñöôïc phaùt trieån saâu roäng hôn, vaø baùc beû nhöõng laäp tröôøng ñaëc bieät laàm laïc hay mô hoà. Vì leõ ñoù, baûn Tuyeân Ngoân xeùt ñeán nhöõng gì ñaõ ñöôïc daïy baûo trong caùc vaên kieän tröôùc ñaây cuûa Huaán Quyeàn, ñeå maø nhaéc laïi moät soá chaân lyù neàn taûng ñöùc tin trong Giaùo Hoäi.

4. Vieäc rao giaûng kieân ñònh Tin Möøng cuûa Giaùo Hoäi ngaøy nay gaëp nguy hieåm do caùc thuyeát töông ñoái muoán bieän minh cho thuyeát ña nguyeân toân giaùo, khoâng nhöõng treân thöïc teá maø coøn treân luaät phaùp nöõa. Heä quaû laø ñaõ thaáy coù moät soá chaân lyù ñaõ bò thay theá: ví duï ñaëc tính chung cuoäc vaø hoaøn bò cuûa maïc khaûi veà Chuùa Kitoâ, baûn chaát cuûa ñöùc tin Kitoâ giaùo saùnh vôùi baûn chaát cuûa nieàm tin trong caùc toân giaùo khaùc, baûn chaát söï linh höùng cuûa Kinh Thaùnh, söï duy nhaát caù theå cuûa Ngoâi Lôøi vónh cöûu vaø Chuùa Gieâsu thaønh Nadareth, söï duy nhaát nhieäm cuïc cuûa Ngoâi Lôøi Nhaäp Theå vaø Chuùa Thaùnh Thaàn, tính duy nhaát vaø tính phoå quaùt cöùu ñoä cuûa maàu nhieäm Chuùa Gieâsu Kitoâ, suï trung gian cöùu ñoä phoå quaùt cuûa Giaùo Hoäi, söï baát khaû phaân ly - ñang khi vaãn thaáy coù söï khaùc bieät - cuûa Nöôùc Thieân Chuùa, Nöôùc Chuùa Kitoâ, vaø Giaùo Hoäi, vaø söï toàn taïi cuûa moät Giaùo Hoäi Chuùa Kitoâ trong Giaùo Hoäi Coâng giaùo.

Nguoàn goác nhöõng vaán ñeà naøy phaùt xuaát töø nhöõng giaû thieát vöøa coù tính thaàn hoïc vöøa coù tính trieát hoïc, nhöõng giaû thieát ñoù ngaên caûn söï hieåu bieát vaø chaáp nhaän chaân lyù maëc khaûi. Sau ñaây laø moät soá giaû thieát ñoù: Söï xaùc tín raèng chaân lyù thaàn linh khoâng theå laõnh hoäi vaø dieãn ñaït ñöôïc, duø qua maëc khaûi Kitoâ giaùo; nhöõng thaùi ñoä töông ñoái hoaù ñoái vôùi chính chaân lyù, theo ñoù caùi gì laø thaät ñoái vôùi nhöõng ngöôøi naøy, thì laïi khoâng thaät ñoái vôùi nhöõng ngöôøi khaùc; söï ñoái nghòch trieät ñeå giöõa naõo traïng luaän lyù Taây phöông vaø naõo traïng töôïng hình cuûa Ñoâng phöông; thuyeát chuû quan, xem lyù trí nhö laø nguoàn maïch duy nhaát cuûa tri thöùc, neân khoâng coù khaû naêng naâng "caùi nhìn cuûa mình leân cao hôn, khoâng daùm tieán tôùi chaân lyù cuûa höõu theå"; (8) söï khoù khaên trong vieäc hieåu bieát vaø chaáp nhaän söï hieän dieän cuûa nhöõng bieán coá chung cuoäc vaø caùnh chung trong lòch söû; söï töôùc boû heát yù nghóa sieâu hình cuûa maàu nhieäm Nhaäp Theå lòch söû cuûa Ngoâi Lôøi vónh cöûu, coi ñoù chæ nhö laø moät söï xuaát hieän ñôn thuaàn cuûa Thieân Chuùa trong lòch söû; thuyeát chieát trung (electicisme) cuûa nhöõng ngöôøi, khi suy tö thaàn hoïc, haáp thuï, maø khoâng choïn loïc, nhöõng quan ñieåm töø moät soá quan nieäm trieát hoïc vaø thaàn hoïc, maø khoâng ñeám xæa gì tôùi söï haøi hoaø, söï lieân quan coù heä thoáng, hay laø söï dung hôïp vôùi chaân lyù Kitoâ giaùo; sau heát, khuynh höôùng ñoïc vaø giaûi thích Kinh Thaùnh vöôït ra ngoaøi Truyeàn Thoáng vaø Huaán Quyeàn cuûa cuûa Giaùo Hoäi.

Treân neàn taûng nhöõng giaû thieát ñoù, nhöõng giaû thieát coù theå chöùng toû nhöõng saéc thaùi khaùc nhau, phaùt trieån moät soá ñeà nghò thaàn hoïc - coù luùc trình baøy nhö laø nhöõng quyeát ñònh , vaø coù luùc nhö laø nhöõng giaû thieát - trong ñoù maëc khaûi Kitoâ giaùo vaø maàu nhieäm Chuùa Gieâsu Kitoâ vaø Giaùo Hoäi maát ñaëc tính chaân lyù tuyeät ñoái vaø tính phoå quaùt cöùu ñoä, hoaëc ít ra laø nhöõng boùng toái nghi ngôø vaø söï khoâng chaéc chaén ñaõ phuû leân caùc chaân lyù naøy.

I. Söï hoaøn bò vaø tính döùt khoaùt thuoäc maïc khaûi cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ

5. Muoán söûa chöõa naõo traïng töông ñoái hoaù ñoù, moät naõo traïng ngaøy caøng lan roäng, thì tröôùc tieân caàn xaùc nhaän laïi ñaëc tính chung cuoäc vaø toaøn veïn cuûa maëc khaûi Chuùa Kitoâ. Treân thöïc teá, phaûi tin chaéc raèng, trong maàu nhieäm Chuùa Kitoâ Gieâsu, Con Thieân Chuùa Nhaäp Theå, Ngöôøi laø "ñöôøng, laø söï thaät vaø laø söï soáng" (Ga 14, 6), laø maëc khaûi troïn veïn veà chaân lyù thaàn linh ñaõ ñöôïc ban cho: "Khoâng ai bieát roõ ngöôøi Con, tröø Chuùa Cha; cuõng nhö khoâng ai bieát roõ Chuùa Cha, tröø ngöôøi Con vaø keû maø ngöôøi Con muoán maëc khaûi cho" (Mt 11, 27); "Khoâng ai thaáy Thieân Chuùa bao giôø; nhöng Con Moät laø Thieân Chuùa vaø laø Ñaáng haèng ôû nôi cung loøng Chuùa Cha, chính Ngöôøi ñaõ toû cho chuùng ta bieát" (Ga 1, 18); "Thaät vaäy, nôi Ngöôøi, taát caû söï vieân maõn cuûa thaàn tính hieän dieän caùch cuï theå" (Cl 2, 9-10) .

Trung thaønh vôùi Lôøi Chuùa , Coâng Ñoàng Vatican II daïy:" Nhôø maëc khaûi naøy, chaân lyù thaâm saâu veà Thieân Chuùa cuõng nhö veà phaàn roãi con ngöôøi, ñöôïc saùng toû nôi Chuùa Kitoâ, Ñaáng trung gian, ñoàng thôøi laø söï vieân maõn cuûa toaøn theå maëc khaûi".(9) Hôn nöõa, "Quaû vaäy, Chuùa Gieâsu Kitoâ, Ngoâi Lôøi nhaäp theå" ñöôïc sai "nhö moät con ngöôøi tôùi vôùi nhöõng con ngöôøi", "thì noùi nhöõng lôøi cuûa Thieân Chuùa" (Ga 3, 34), vaø hoaøn thaønh coâng trình cöùu ñoä maø Cha cuûa Ngöôøi ñaõ giao cho Ngöôøi thöïc hieän (x. Ga 3, 36; 17, 4). Thaáy Chuùa Gieâsu laø thaáy Cha cuûa Ngöôøi (x. Ga 14, 9). Vì leõ ñoù, Chuùa Gieâsu ñaõ hoaøn thaønh vieäc maëc khaûi qua toaøn coâng trình cuûa Ngöôøi laøm cho chính mình hieän dieän vaø toû baøy chính mình: baèng lôøi noùi vaø baèng vieäc laøm cuûa Ngöôøi, baèng nhöõng daáu laï vaø ñieàm thieâng cuûa Ngöôøi, nhöng ñaëc bieät baèng söï cheát vaø söï phuïc sinh vinh hieån cuûa Ngöôøi töø coõi cheát vaø cuoái cuøng vôùi: söï sai ñeán Thaàn Khí Chaân Lyù, Ngöôøi ñaõ hoaøn thaønh ñaày ñuû maëc khaûi vaø cuûng coá maëc khaûi baèng chöùng töø thaàn linh... Heä thoáng phaân phoái Kitoâ giaùo (christian dispensation), do ñoù, nhö moät giao öôùc môùi vaø chung cuoäc, seõ khoâng bao giôø qua ñi, vaø baây giôø chuùng ta khoâng coøn chôø ñôïi moät söï maëc khaûi môùi meû naøo khaùc tröôùc khi Ñöùc Gieâsu Kitoâ Chuùa chuùng ta xuaát hieän trong vinh quang (x. 1 Tm 6, 14; Tt 2, 13) . (10)

Nhö vaäy, Thoâng ñieäp Redemptoris Missio laïi keâu goïi Giaùo Hoäi thi haønh traùch nhieäm rao giaûng Tin Möøng nhö söï vieân maõn cuûa chaân lyù: "Trong lôøi chung cuoäc naøy thuoäc veà maëc khaûi cuûa Ngöôøi, Thieân Chuùa ñaõ toû mình caùch hoaøn haûo nhaát coù theå. Ngöôøi ñaõ maëc khaûi cho nhaân loaïi Ngöôøi laø ai. Söï töï maëc khaûi chung cuoäc naøy cuûa Thieân Chuùa laø lyù do cô baûn taïi sao Giaùo Hoäi töï baûn tính laø truyeàn giaùo. Giaùo Hoäi khoâng theå laøm gì khaùc hôn laø rao giaûng Tin Möøng, nghóa laø, troïn veïn chaân lyù maø Thieân Chuùa cho chuùng ta bieát veà Ngöôøi". (11) Do ñoù, chæ maëc khaûi cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ, mang vaøo trong lòch söû chuùng ta moät chaân lyù phoå quaùt vaø toái haäu, chaân lyù ñoù thuùc giuïc trí khoân con ngöôøi coá gaéng khoâng ngöøng. (12)

6. Bôûi ñoù, thaät laø traùi nghòch vôùi ñöùc tin Giaùo Hoäi lyù thuyeát veà tính giôùi haïn, khoâng ñaày ñuû hay laø baát toaøn cuûa maëc khaûi Chuùa Gieâsu Kitoâ, vaø maëc khaûi ñoù phaûi boå sung cho maëc khaûi trong caùc toân giaùo khaùc. Laäp tröôøng ñoù reâu rao döïa treân quan nieäm cho raèng chaân lyù veà Thieân Chuùa khoâng theå ñaït thaáu hay toû baøy nguyeân veïn vaø ñaày ñuû do moät toân giaùo lòch söû naøo, khoâng do Kitoâ giaùo cuõng khoâng do Ñöùc Gieâsu Kitoâ.

Laäp tröôøng ñoù traùi ngöôïc haún vôùi nhöõng tuyeân xöng laâu nay cuûa ñöùc tin Coâng Giaùo, theo ñoù maëc khaûi veà maàu nhieäm cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa ñaõ ñöôïc ban cho caùch ñaày ñuû vaø troïn veïn nôi Chuùa Gieâsu Kitoâ. Do ñoù, nhöõng lôøi noùi, vieäc laøm vaø toaøn theå bieán coá lòch söû cuûa Chuùa Gieâsu, tuy haïn cheá nhö nhöõng thöïc taïi con ngöôøi, coù ñoái töôïng laø Ngoâi Thieân Chuùa cuûa Ngoâi Lôøi Nhaäp Theå, "Chuùa thaät vaø ngöôøi thaät". (13) Vì leõ ñoù, nhöõng thöïc taïi noùi treân töï thaân coù ñöôïc tính chung cuoäc vaø ñaày ñuû thuoäc maëc khaûi cuûa nhöõng caùch theá cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa, cho duø chieàu saâu maàu nhieäm thaàn linh töï noù vaãn laø sieâu vieät vaø voâ taän. Chaân lyù veà Thieân Chuùa khoâng bò xoaù boû hay giaûm thieåu vì ñöôïc noùi qua ngoân ngöõ loaøi ngöôøi; ñuùng hôn, chaân lyù ñoù laø duy nhaát, ñaày ñuû vaø hoaøn haûo, bôûi vì keû noùi vaø haønh ñoäng chính laø Ngöôøi Con Nhaäp Theå cuûa Thieân Chuùa. Nhö theá, ñöùc tin ñoøi hoûi chuùng ta tuyeân xöng raèng Ngoâi Lôøi Nhaäp Theå, trong toaøn dieän maàu nhieäm cuûa Ngöôøi, Ñaáng chuyeån ñoäng töø vieäc nhaäp theå tôùi vinh quang, (Ngoâi Lôøi Nhaäp Theå) laø nguoàn maïch, chia seû nhöng coù thaät, cuõng laø söï vieân maõn cuûa moïi maëc khaûi cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa ñoái vôùi nhaân loaïi, (14) vaø tuyeân xöng Chuùa Thaùnh Thaàn, Thaàn Khí cuûa Chuùa Kitoâ, seõ daïy "troïn veïn söï thaät naøy" (Ga 16, 13) cho caùc Toâng ñoà vaø, qua caùc ngaøi, cho toaøn theå Giaùo Hoäi.

7. Caùch ñaùp traû xöùng hôïp ñoái vôùi Thieân Chuùa laø "söï vaâng phuïc cuûa ñöùc tin" (Rm 6, 26 ; Rm 1,5 ; 2 Cr 10, 5-6) qua ñoù con ngöôøi töï nguyeän phoù thaùc troïn veïn mình cho Thieân Chuùa, baèng caùch daâng hieán "vaø töï nguyeän taùn thaønh maëc khaûi Ngaøi ban cho". (15) Ñöùc tin laø moät ôn ban cuûa aân suûng: "muoán coù ñöùc tin, aân suûng cuûa Thieân Chuùa phaûi ñeán tröôùc vaø trôï giuùp; cuõng caàn coù söï trôï giuùp beân trong cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn, Ñaáng thuùc ñaåy taâm hoàn vaø ñem taâm hoàn trôû veà vôùi Thieân Chuùa, Ñaáng môû maét trí khoân vaø ban cho "moãi ngöôøi nieàm vui vaø söï thanh thaûn trong khi taùn thaønh vaø tin vaøo chaân lyù". (16)

Söï vaâng phuïc cuûa ñöùc tin goàm coù söï chaáp nhaän chaân lyù maëc khaûi cuûa Chuùa Kitoâ, ñöôïc Thieân Chuùa baûo ñaûm, vì ngöôøi chính laø chaân lyù: (17) "Tin tröôùc heát laø gaén boù baûn thaân con ngöôøi vôùi Thieân Chuùa, ñoàng thôøi cuõng laø söï töï nguyeän chaáp nhaän taát caû chaân lyù Thieân Chuùa ñaõ maëc khaûi". (18) Do ñoù, ñöùc tin, nhö laø "hoàng aân cuûa Thieân Chuùa" vaø laø "nhaân ñöùc sieâu nhieân do Ngöôøi phuù baåm", (19) goàm coù söï lieân quan gaén boù keùp (dual adherence): vôùi Thieân Chuùa maëc khaûi vaø vôùi chaân lyù Ngöôøi maëc khaûi, khaùc vôùi nieàm tin töôûng ngöôøi ta ñaët vaøo ngöôøi phaùt ngoân. Nhö vaäy, "chuùng ta khoâng ñöôïc tin ai khaùc ngoaøi Thieân Chuùa, laø Chuùa Cha vaø Chuùa Con vaø Chuùa Thaùnh Thaàn". (20)
Vì leõ ñoù, phaûi naém vöõng söï phaân bieät giöõa ñöùc tin thaàn hoïc vaø nieàm tin trong caùc toân giaùo khaùc. Neáu ñöùc tin laø söï chaáp nhaän trong aân suûng chaân lyù maëc khaûi, chaân lyù naøy "ban khaû naêng thaám nhaäp maàu nhieäm ñeán noåi cho pheùp chuùng ta hieåu maàu nhieäm ñoù moät caùch chaët cheõ", (21) thì nieàm tin, trong caùc toân giaùo khaùc, laø toång soá kinh nghieäm vaø tö töôûng caáu taïo neân kho taøng nhaân loaïi cuûa söï khoân ngoan vaø khaùt voïng cuûa toân giaùo, moät khaùt voïng cuûa con ngöôøi khi tìm kieám söï thaät ñaõ cöu mang vaø haønh ñoäng theo, trong töông quan cuûa mình vôùi Thieân Chuùa vaø vôùi Ñaáng tuyeät ñoái. (22)

Söï phaân bieät naøy khoâng luoân luoân naûy sinh trong taâm trí ñang luùc suy tö thaàn hoïc. Nhö theá, ñöùc tin thaàn hoïc (söï chaáp nhaän chaân lyù moät Chuùa Ba Ngoâi maëc khaûi) thöôøng laø ñoàng hoaù vôùi nieàm tin trong caùc toân giaùo khaùc, nieàm tin naøy laø kinh nghieäm cuûa toân giaùo khaùc, nieàm tin naøy laø kinh nghieäm toân giaùo coøn ñang ñi tìm chaân lyù tuyeät ñoái vaø coøn thieáu söï chaáp nhaän Thieân Chuùa Ñaáng maïc khaûi chính mình. Ñoù laø moät trong nhöõng lyù do laøm cho nhöõng khaùc bieät giöõa Kitoâ giaùo vaø caùc toân giaùo khaùc coù xu höôùng bò giaûm thieåu ñeán möùc trieät tieâu.

8. Giaû thuyeát veà giaù trò linh höùng cuûa caùc Saùch Thaùnh trong caùc toân giaùo khaùc cuõng ñöôïc ñaët ra. Chaéc chaén, phaûi nhìn nhaän laø coù moät soá yeáu toá trong caùc vaên baûn ñoù, thaät söï laø nhöõng coâng cuï nhôø ñoù voâ soá ngöôøi traûi qua caùc theá kyû, ñaõ vaø ngaøy nay coøn coù theå nuoâi döôõng vaø duy trì töông quan söï soáng cuûa mình vôùi Thieân Chuùa. Nhö vaäy, nhö noùi ôû treân, coâng ñoàng Vatican II khi xem xeùt nhöõng taäp quaùn, nhöõng luaät leä, vaø nhöõng huaán giaùo cuûa caùc toân giaùo khaùc, daïy raèng "tuy coù nhieàu nieàm tin khaùc vôùi xaùc tín maø Giaùo Hoäi tuyeân xöng, nhöng nhöõng nieàm tin ñoù thöôøng cuõng mang aùnh saùng cuûa chaân lyù, chaân lyù chieáu soi cho heát moïi ngöôøi" (23)

Daàu vaäy, truyeàn thoáng Giaùo Hoäi daønh rieâng söï xaùc ñònh roõ caùc saùch ñöôïc linh höùng cho nhöõng saùch thuoäc Thö Qui cuûa Cöïu vaø Taân Öôùc, bôûi vì nhöõng saùch naøy ñöôïc Chuùa Thaùnh Thaàn linh höùng. (24) Theo truyeàn thoáng naøy, Hieán Cheá Tín Lyù veà Maëc Khaûi cuûa Thieân Chuùa cuûa coâng ñoàng Vatican II, phaùt bieåu : "Thöïc vaäy Giaùo Hoäi Meï Thaùnh, nhôø ñöùc tin toâng truyeàn xaùc nhaän raèng toaøn boä saùch Cöïu Öôùc cuõng nhö Taân Öôùc vôùi taát caû caùc thaønh phaàn ñeàu laø saùch thaùnh vaø ñöôïc ghi vaøo baûn chính luïc Thaùnh Kinh; bôûi leõ ñöôïc vieát ra döôùi söï linh höùng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn (x. Ga 20, 31; 2 Tm 3,16; 2 Pr 1,19-21; 3, 15-16) neân taùc giaû cuûa caùc saùch aáy chính laø Thieân Chuùa vaø chuùng ñöôïc löu truyeàn cho Giaùo Hoäi vôùi tình traïng nhö vaäy". (25) Nhöõng saùch naøy daïy caùch chaéc chaén, trung thaønh vaø khoâng sai laàm, nhöõng chaân lyù maø Thieân Chuùa ñaõ muoán Kinh Thaùnh ghi laïi vì phaân roãi chuùng ta". (26)

Maëc daàu vaäy, Thieân Chuùa, Ñaáng muoán keâu goïi taát caû moïi ngöôøi ñeán vôùi mình trong Chuùa Kitoâ vaø thoâng truyeàn cho hoï söï vieân maõn maëc khaûi vaø tình yeâu cuûa Ngöôøi, "khoâng theå boû qua vieäc laøm Ngöôøi hieän dieän baèng nhieàu caùch, khoâng nhöõng ñoái vôùi töøng caù nhaân, maø coøn ñoái vôùi toaøn theå caùc daân toäc, nhôø nhöõng kho taøng thieâng lieâng cuûa hoï, toân giaùo cuûa hoï laø söï dieãn taû chính vaø thieát yeáu cuûa nhöõng kho taøng ñoù cho daàu nhöõng toân giaùo ñoù chöùa ñöïng "nhöõng thieáu soùt, nhöõng khuyeát ñieåm vaø nhöõng sai laàm". (27) Do ñoù, nhöõng saùch thaùnh cuûa caùc toân giaùo khaùc, maø treân thöïc teá hieän nay ñang höôùng daãn vaø nuoâi döôõng caùch soáng cuûa caùc tín ñoà cuûa hoï, nhaän laõnh töø maàu nhieäm cuûa Chuùa Kitoâ nhöõng yeáu toá cuûa loøng nhaân laønh vaø aân suûng chöùa ñöïng trong caùc toân giaùo ñoù.

II. NGOÂI LÔØI NHAÄP THEÅ VAØ CHUÙA THAÙNH THAÀN TRONG COÂNG TRÌNH CÖÙU ÑOÄ

9. Trong suy tö thaàn hoïc ñöông thôøi thöôøng xuaát hieän moät söï nhích gaàn laïi vôùi Chuùa Gieâsu thaønh Nadareth, xem Ngöôøi nhö laø moät göông maët lòch söû, giôùi haïn, caù bieät, Ngöôøi maëc khaûi thaàn linh khoâng phaûi moät caùch ñoäc chieám, nhöng moät caùch boå sung vôùi caùc göông maët khaùc coù tính thieân khaûi vaø cöùu ñoä. Maàu nhieäm voâ taän, tuyeät ñoái vaø toái haäu cuûa Thieân Chuùa nhö vaäy ñöôïc toaû ra cho nhaân loaïi baèng nhieàu caùch thöùc vaø nhieàu göông maët lòch söû : Ñöùc Gieâsu thaønh Nadareth laø moät trong nhöõng göông maët ñoù. Cuï theå hôn, ñoái vôùi moät soá ngöôøi, Ñöùc Gieâsu laø moät trong caùc göông maët Ngoâi Lôøi ñaõ nhaän laáy trong doøng thôøi gian ñeå giao tieáp vôùi nhaân loaïi trong moät phöông caùch cöùu roãi.

Hôn nöõa, ñeå bieän minh tính phoå quaùt cuûa maëc khaûi Kitoâ giaùo cuõng nhö thöïc taïi ña nguyeân toân giaùo, ngöôøi ta neâu leân moät nhieäm cuïc cuûa Ngoâi Lôøi vónh cöûu, cuõng coù giaù trò beân ngoaøi Giaùo Hoäi vaø khoâng lieân heä gì tôùi Giaùo Hoäi, boå sung cho nhieäm cuïc cuûa Ngoâi Lôøi nhaäp theå. Nhieäm cuïc thöù nhaát coù giaù trò phoå bieán hôn nhieäm cuïc thöù hai, vì nhieäm cuïc naøy haïn cheá cho ngöôøi Kitoâ höõu, maëc daàu söï hieän dieän cuûa Thieân Chuùa traøn ñaày hôn trong nhieäm cuïc thöù hai.

10. Nhöõng luaän ñieåm naøy traùi ngöôïc saâu xa vôùi ñöùc tin Kitoâ giaùo. Phaûi tin vöõng chaéc giaùo lyù ñöùc tin tuyeân xöng raèng Ñöùc Gieâsu thaønh Nadareth, con cuûa Ñöùc Maria, vaø chæ moät mình Ngöôøi, laø Con vaø laø Lôøi cuûa Chuùa Cha. Ngoâi Lôøi, Ñaáng "töø ñaàu ñaõ ôû vôùi Thieân Chuùa" (Ga 1, 2) cuõng laø moät vôùi Ñaáng "ñaõ bieán thaønh nhuïc theå" (Ga 1, 14). Trong Ñöùc Gieâsu, "Ñaáng Kitoâ, Con Thieân Chuùa haèng soáng" (Mt 16, 16), "taát caû söï vieân maõn cuûa thaàn tính hieän dieän caùch cuï theå" (Cl 2, 9). Ngöôøi laø "Con Moät Chuùa Cha, laø Ñaáng haèng ôû nôi cung loøng Chuùa Cha" (Ga,18), laø "Con chí aùi Chuùa Cha, trong Ngöôøi ta ñöôïc ôn cöùu chuoäc… Vì Thieân Chuùa ñaõ muoán laøm cho taát caû söï vieân maõn hieän dieän ôû nôi Ngöôøi, cuõng nhö muoán nhôø Ngöôøi maø laøm cho muoân vaät ñöôïc hoaø giaûi vôùi mình. Nhôø maùu Ngöôøi ñoå ra treân thaäp giaù, Thieân Chuùa ñaõ ñem laïi bình an cho moïi loaøi döôùi ñaát vaø muoân vaät treân trôøi" (Cl 1, 13-14; 19-20).

Trung thaønh vôùi Kinh Thaùnh vaø baùc boû nhöõng giaûi thích sai laàm vaø giaûm thieåu, Coâng Ñoàng Niceâ thöù nhaát ñaõ aán ñònh ñöùc tin cuûa mình vaøo: "Ñöùc Gieâsu Kitoâ, Con Thieân Chuùa, Con Moät ñöôïc sinh ra bôûi Chuùa Cha, nghóa laø bôûi baûn theå cuûa Chuùa Cha, laø Thieân Chuùa bôûi Thieân Chuùa, laø AÙnh Saùng bôûi AÙnh Saùng, laø Thieân Chuùa thaät bôûi Thieân Chuùa thaät, ñöôïc sinh ra chôù khoâng phaûi taïo thaønh, cuøng moät baûn theå vôùi Chuùa Cha, nhôø Ngöôøi maø muoân vaät ñöôïc taïo thaønh, treân trôøi vaø döôùi ñaát. Vì loaøi ngöôøi chuùng ta vaø ñeå cöùu chuoäc chuùng ta, Ngöôøi ñaõ xuoáng theá vaø ñaõ nhaäp theå, laøm ngöôøi, chòu khoå hình vaø soáng laïi ngaøy thöù ba. Ngöôøi leân trôøi vaø seõ trôû laïi ñeå phaùn xeùt keû soáng vaø keû cheát". (28) Vaâng theo nhöõng huaán giaùo cuûa caùc Giaùo Phuï, Coâng Ñoàng Chalcedon cuõng ñaõ tuyeân xöng: "Ñöùc Gieâsu Kitoâ, Chuùa chuùng ta laø Con Moät vaø laø chính Chuùa Con, vöøa troïn haûo trong thaàn tính vöøa troïn haûo trong nhaân tính, vöøa laø Thieân Chuùa thaät vöøa laø ngöôøi thaät… cuøng moät baûn theå vôùi Chuùa Cha theo thaàn tính vaø cuøng moät höõu theå vôùi chuùng ta theo nhaân tính… ñöôïc sinh ra theo thaàn tính bôûi Chuùa Cha tröôùc moïi thôøi ñaïi vaø, trong nhöõng ngaøy sau heát, vì chuùng ta vaø vì phaàn roãi chuùng ta, ñöôïc sinh ra theo nhaân tính bôûi Ñöùc Maria, Meï Ñoàng Trinh cuûa Thieân Chuùa" (29)

Vì leõ ñoù, Coâng Ñoàng Vaticanoâ II phaùt bieåu raèng Ñöùc Kitoâ "Añam môùi… "hình aûnh cuûa Thieân Chuùa voâ hình" (Cl 1, 15), chính Ngöôøi laø con ngöôøi hoaøn haûo ñaõ traû laïi cho con chaùu cuûa Añam hình aûnh Thieân Chuùa ñaõ bò toäi nguyeân toå laøm sai leäch… Laø Chieân voâ toäi, Ngöôøi töï yù ñoå maùu ñeå cho chuùng ta ñöôïc soáng, vaø chính trong Ngöôøi, Thieân Chuùa ñaõ hoaø giaûi chuùng ta vôùi Thieân Chuùa vaø hoaø giaûi chuùng ta vôùi nhau, cuõng nhö ñem chuùng ta ra khoûi aùch noâ leä cuûa ma quyû vaø toäi loãi, do ñoù moãi ngöôøi chuùng ta coù theå noùi nhö Thaùnh Toâng ñoà raèng: Con Thieân Chuùa ñaõ yeâu thöông toâi, laïi hieán thaân cho toâi nöõa" (Gl 2, 20)". (30)

Veà phöông dieän naøy, Ñöùc Gioan Phaoloâ II ñaõ coâng khai tuyeân boá: "Ñöa vaøo baát cöù moät thöù ohaân caùch naøo giöõa Ngoâi Lôøi vaø Ñöùc Gieâsu Kitoâ laø ñieàu traùi ngöôïc vôùi ñöùc tin Kitoâ giaùo… Ñöùc Gieâsu laø Ngoâi Lôøi Nhaäp Theå - moät ngoâi duy nhaát vaø khoâng theå phaân chia… Chuùa Kitoâ khoâng laø ai khaùc hôn Ñöùc Gieâsu thaønh Nadareth; Ngöôøi laø Ngoâi Lôøi Thieân Chuùa laøm ngöôøi vì phaàn roãi moïi ngöôøi… Trong tieán trình khaùm phaù vaø löôïng giaù nhieàu hoàng aân - caùch rieâng nhöõng kho taøng thieâng lieâng - maø Thieân Chuùa ñaõ ban cho moãi daân toäc, chuùng ta khoâng theå taùch bieät nhöõng hoàng aân naøy khoûi Ñöùc Gieâsu Kitoâ, Ñaáng laø trung taâm chöông trình cöùu ñoä cuûa Thieân Chuùa" (31)

Cuõng laø ñieàu traùi ngöôïc vôùi ñöùc tin Coâng Giaùo, ñoù laø ñöa vaøo moät söï taùch bieät giöõa haønh ñoäng cöùu roãi cuûa Ngoâi Lôøi vì laø Ngoâi Lôøi vaø haønh ñoäng cöùu roãi cuûa Ngoâi Lôøi laøm ngöôøi. Vôùi maàu nhieäm Nhaäp Theå, taát caû nhöõng haønh ñoäng cöùu roãi cuûa Ngoâi Lôøi Thieân Chuùa luoân luoân ñöôïc thöïc hieän trong söï hôïp nhaát vôùi nhaân tính maø Ngoâi Lôøi ñaõ nhaän laáy vì phaàn roãi muoân daân. Moät chuû theå, Ñaáng hoaït ñoäng trong hai baûn tính, nhaân tính vaø thaàn tính, chæ laø moät ngoâi vò cuûa Ngoâi Lôøi. (32)

Do ñoù, lyù thuyeát muoán gaùn, dó nhieân sau maàu nhieäm Nhaäp Theå, moät hoaït ñoäng cöùu roãi cho Ngoâi Lôøi xeùt nhö laø Ngoâi Lôøi trong thaàn tính cuûa Ngöôøi, hoaït ñoäng thöïc hieän "boå sung cho" hay laø "vöôït quaù" nhaân tính Ñöùc Kitoâ, thì lyù thuyeát ñoù khoâng phuø hôïp vôùi ñöùc tin coâng giaùo. (33)

11. Cuõng vaäy, giaùo lyù ñöùc tin lieân heä tôùi tính ñoäc nhaát cuûa nhieäm cuïc cöùu roãi theo yù muoán cuûa moät Thieân Chuùa Ba Ngoâi thì phaûi ñöôïc tin vöõng vaøng, taïi nguoàn maïch vaø trung taâm cuûa nhieäm cuïc ñoù, laø maàu nhieäm Ngoâi Lôøi Nhaäp Theå, Ñaáng trung gian aân suûng thaàn linh treân bình dieän saùng taïo vaø cöùu chuoäc (x. Cl 1, 15-20). Ngöôøi laø Ñaáng quy tuï moïi loaøi (x. Ep 1, 10), Ngöôøi laø "Ñaáng Thieân Chuùa ñaõ trôû neân söï khoân ngoan, söï coâng chính, söï thaùnh hoaù vaø söï cöùu chuoäc cuûa chuùng ta" (1 Cl 1, 30). Treân thöïc teá, maàu nhieäm Chuùa Kitoâ coù söï duy nhaát noäi taïi cuûa noù, söï duy nhaát traûi daøi töø söï tuyeån choïn ñôøi ñôøi trong Thieân Chuùa cho tôùi ngaøy quang laâm: "trong Chuùa Kitoâ, Ngöôøi (Chuùa Cha) ñaõ choïn ta tröôùc caû khi taïo thaønh vuõ truï, ñeå tröôùc Thaùnh Nhan Ngöôøi, ta trôû neân tinh tuyeàn thaùnh thieän, nhôø tình thöông cuûa Ngöôøi" (Ep 1, 4); "Trong Chuùa Kitoâ chuùng ta laø nhöõng keû thöøa töï, ñaõ ñöôïc tieàn ñònh theo keá hoaïch cuûa Ngöôøi, Ñaáng laøm neân moïi söï theo quyeát ñònh vaø yù muoán cuûa ngöôøi " (Ep 1, 11) ; "Vì nhöõng ai Ngöôøi ñaõ bieát töø tröôùc, thì Ngöôøi ñaõ tieàn ñònh cho hoï neân ñoàng hình ñoàng daïng vôùi Con cuûa Ngöôøi, ñeå Con cuûa Ngöôøi laø tröôûng töû giöõa moät ñaøn em ñoâng ñuùc; nhöõng ai Thieân Chuùa ñaõ tieàn ñònh, thì Ngöôøi cuõng keâu goïi, nhöõng ai Ngöôøi ñaõ keâu goïi thì Ngöôøi cuõng laøm cho neân coâng chính, nhöõng ai Ngöôøi ñaõ laøm cho neân coâng chính, thì Ngöôøi cuõng cho höôûng phuùc vinh quang" (Rm 8, 29-30).

Huaán Quyeàn Giaùo Hoäi, trung thaønh vôùi maëc khaûi cuûa Thieân Chuùa, taùi xaùc nhaän raèng Ñöùc Gieâsu Kitoâ laø trung gian vaø laø Ñaáng cöùu chuoäc phoå quaùt: "Ngoâi Lôøi Thieân Chuùa, nhôø Ngöôøi maø muoân vaät ñöôïc taïo thaønh, ñaõ laøm ngöôøi, ñeå vì laø con ngöôøi hoaøn haûo, Ngöôøi coù theå cöùu roãi moïi ngöôøi vaø keát thaân vaïn vaät nôi Ngöôøi. Chuùa… laø Ñaáng Chuùa Cha phuïc sinh töø keû cheát, ñaõ toân vinh vaø cho ngöï beân höõu, ñaët laøm thaåm phaùn keû soáng vaø keû cheát". (34) Söï trung gian cöùu ñoä naøy cuõng bao haøm tính ñoäc nhaát cuûa hy leã cöùu chuoäc cuûa Chuùa Kitoâ, vò Thöôïng Teá ñôøi ñôøi (x. Dt 6, 20; 9, 11; 10, 12-14).

12. Cuõng coù nhöõng ngöôøi neâu leân giaû thuyeát moät nhieäm cuïc cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn, vôùi beà roäng phoå bieán hôn laø beà roäng cuûa Ngoâi Lôøi Nhaäp Theå, chòu ñoùng ñinh vaø soáng laïi. Laäp tröôøng naøy cuõng traùi ngöôïc vôùi ñöùc tin Coâng Giaùo, vì ñöùc tin naøy, ngöôïc laïi, coi söï nhaäp theå cöùu roãi cuûa Ngoâi Lôøi nhö laø moät bieán coá coù chieàu kích Ba Ngoâi. Trong Taân Öôùc, maàu nhieäm Ñöùc Gieâsu, Ngoâi Lôøi Nhaäp Theå, taïo neân moät choã ñöùng cho söï hieän dieän cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn, cuõng nhö nguyeân lyù cuûa söï ñoå traøn Thaàn Khí xuoáng treân nhaân loaïi khoâng nhöõng trong thôøi cöùu ñoä. (x. Cv 2, 32-36; Ga 7, 39; 20-22; 1 Cr 15, 45) maø coøn tröôùc khi Ngöôøi ñeán trong lòch söû (x. 1 Cr 10, 4; 1 Pâr 1, 10-12).

Coâng Ñoàng Vatican II ñaõ nhaéc laïi chaân lyù cô baûn naøy ñeå yù thöùc veà ñöùc tin cuûa Giaùo Hoäi. Khi trình baøy chöông trình cöùu roãi cuûa Chuùa Cha ñoái vôùi toaøn theå nhaân loaïi, Coâng Ñoàng lieân keát chaët cheõ maàu nhieäm Chuùa Kitoâ töø nhöõng böôùc ñaàu cuûa noù vôùi maàu nhieäm cuûa Thaàn Khí. (35) Toaøn boä coâng trình xaây döïng Giaùo Hoäi maø Chuùa Gieâsu Kitoâ, laø Ñaàu, ñaõ thöïc hieän doïc suoát caùc theá kyû, ñöôïc thaáy nhö laø moät haønh ñoäng Ngöôøi thöïc hieän trong söï hieäp thoâng vôùi Thaàn Khí. (36)

Hôn nöõa, coâng trình cöùu roãi cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ, vôùi vaø qua Thaàn Khí cuûa Ngöôøi, traûi daøi vöôït quaù bieân giôùi höõu hình cuûa Giaùo Hoäi, cho tôùi toaøn theå nhaân loaïi. Khi noùi veà maàu nhieäm Vöôït Qua, trong maàu nhieäm naøy, ngay baây giôø Chuùa keát hôïp ngöôøi tín höõu vôùi mình moät caùch soáng ñoäng trong Thaàn Khí vaø ban cho hoï nieàm hy voïng soáng laïi, thì Coâng Ñoàng phaùt bieåu: "Ñieàu noùi treân khoâng phaûi chæ coù giaù trò cho caùc tín höõu, nhöng cho taát caû nhöõng ai coù thieän chí ñöôïc ôn thaùnh hoaït ñoäng moät caùch voâ hình trong taâm hoàn. Thöïc vaäy, vì Chuùa Kitoâ ñaõ cheát cho moïi ngöôøi, vaø vì moïi ngöôøi thöïc söï ñöôïc keâu goïi ñeán cuøng moät soá phaän nhö nhau, soá phaän thaàn linh, neân ta phaûi tin chaéc laø Chuùa Thaùnh Thaàn ban cho moïi ngöôøi khaû naêng tham döï vaøo maàu nhieäm phuïc sinh aáy, caùch naøo ñoù chæ coù Chuùa bieát thoâi". (37)

Nhö vaäy, söï lieân keát thöïc roõ raøng giöõa maàu nhieäm cöùu roãi cuûa Ngoâi Lôøi Nhaäp Theå vaø maàu nhieäm cuûa Thaàn Khí, Ñaáng khieán cho thaønh hieän thöïc hieäu quaû cöùu ñoä cuûa ngöôøi Con laøm ngöôøi, trong ñôøi soáng cuûa moïi ngöôøi, ñöôïc Thieân Chuùa keâu goïi tôùi cuøng moät muïc ñích, caû nhöõng keû, theo lòch söû, ñi tröôùc Ngoâi Lôøi laøm ngöôøi, cuõng nhö nhöõng keû soáng sau khi ngöôøi ñeán trong lòch söû: Thaàn Khí Chuùa Cha, ñöôïc ban voâ ngaàn voâ taän bôûi Chuùa Con, ngöôøi coå vuõ moïi ngöôøi (x. Ga 3,34). Nhö theá, Huaán Quyeàn môùi ñaây cuûa Giaùo Hoäi ñaõ nhaéc laïi caùch chaéc chaén vaø saùng suûa chaân lyù cuûa duy moät nhieäm cuïc cuûa Thieân Chuùa: " Söï hieän dieän vaø söï sinh hoaït cuûa Thaàn Khí aûnh höôûng ñeán khoâng nhöõng töøng caù nhaân maø coøn caû xaõ hoäi vaø lòch söû, caùc daân toäc, caùc neàn vaên hoaù vaø caùc toân giaùo… Chuùa Kitoâ phuïc sinh "baây giôø haønh ñoäng trong loøng nhaân loaïi nhôø söùc maïnh cuûa Thaàn Khí Ngöôøi"… Laïi nöõa, chính Thaàn Khí Ñaáng gieo "nhöõng haït gioáng Lôøi" hieän dieän trong caùc taäp quaùn vaø vaên hoaù khaùc nhau, chuaån bò chuùng ñöôïc tröôûng thaønh ñaày ñuû trong Chuùa Kitoâ". (38) Ñang khi nhìn nhaän chöùc naêng cöùu roãi lòch söû cuûa Thaàn Khí trong toaøn theå vuõ truï vaø trong toaøn theå lòch söû nhaân loaïi, (39) Huaán quyeàn khaúng ñònh: "Naøy cuõng moät Thaàn Khí haønh ñoäng trong maàu nhieäm nhaäp theå vaø trong ñôøi soáng, söï cheát, vaø söï soáng laïi cuûa Ñöùc Gieâsu vaø haønh ñoäng trong Giaùo Hoäi. Do ñoù, Ngöôøi khoâng phaûi laø keû thay theá cho Chuùa Kitoâ, Ngöôøi cuõng khoâng laáp ñaày moät thöù loã troáng maø thænh thoaûng ngöôøi ta gôïi yù nhö ñang hieän höõu giöõa Ñöùc Kitoâ vaø Ngoâi Lôøi. Nhöõng gì Thaàn Khí mang ñeán trong taâm hoàn con ngöôøi vaø trong lòch söû caùc daân toäc, nôi caùc neàn vaên hoaù vaø toân giaùo, ñeàu giuùp chuaån bò cho Tin Möøng vaø chæ coù theå hieåu ñöôïc trong söï quy chieáu veà Chuùa Kitoâ, Ngoâi Lôøi mang laáy xaùc phaøm do quyeàn naêng cuûa Thaàn Khí "ngoõ haàu vôùi tö caùch laø con ngöôøi hoaøn haûo, Ngöôøi coù theå cöùu chuoäc moïi ngöôøi vaø quy tuï moïi söï". (40)

Noùi toùm laïi, haønh ñoäng cuûa Thaàn Khí khoâng phaûi ôû beân ngoaøi hay laø song song vôùi haønh ñoäng cuûa Chuùa Kitoâ. Chæ coù moät nhieäm cuïc cöùu roãi cuûa moät Thieân Chuùa Ba Ngoâi, ñöôïc theå hieän trong maàu nhieäm nhaäp theå, töû naïn vaø phuïc sinh cuûa Con Thieân Chuùa, ñöôïc hieän thöïc nhôø söï hôïp taùc cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn, vaø ñöôïc traûi daøi nhôø giaù trò cöùu roãi cuûa noù cho tôùi toaøn theå nhaân loaïi vaø toaøn theå vuõ truï: "Khoâng ai, do ñoù, coù theå vaøo trong söï hieäp thoâng vôùi Thieân Chuùa neáu khoâng qua Chuùa Kitoâ, nhôø haønh ñoäng cuûa Chuùa Thaùnh Thaàn." (41)

III. Tính duy nhaát vaø tính phoå quaùt thuoäc maàu nhieäm cöùu ñoä cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ

13. Thuyeát choái boû tính duy nhaát vaø tính phoå quaùt cöùu ñoä cuûa maàu nhieäm Chuùa Kitoâ cuõng ñöôïc neâu ra. Moät laäp tröôøng nhö theá khoâng coù cô sôû Kinh Thaùnh. Thöïc söï, chaân lyù veà Chuùa Gieâsu Kitoâ, Con Thieân Chuùa, laø Chuùa vaø laø Ñaáng Cöùu Theá duy nhaát, Ñaáng qua bieán coá nhaäp theå, töû naïn vaø phuïc sinh cuûa Ngöôøi, ñaõ ñem lòch söû cöùu ñoä tôùi choã vieân maõn, vaø lòch söû cöùu ñoä ñöôïc vieân maõn trong Ngöôøi vaø laáy Ngöôøi laøm trung taâm, chaân lyù ñoù phaûi ñöôïc tin vöõng vaøng nhö laø moät yeáu toá kieân ñònh cuûa ñöùc tin Giaùo Hoäi.

Taân Öôùc minh chöùng söï kieän naøy caùch minh baïch: "Chuùa Cha ñaõ sai Con cuûa Ngöôøi ñeán laøm Ñaáng cöùu ñoä theá gian" (1 Ga 4, 14), "Ñaây laø Chieân Thieân Chuùa, ñaây Ñaáng xoaù toäi traàn gian" (Ga 1, 29). Trong baøi dieãn töø cuûa Ngaøi tröôùc Thöôïng Hoäi ñoàng, Thaùnh Pheâroâ, ñaõ minh chöùng söï chöõa laønh cho moät ngöôøi queø töø luùc môùi sinh nhaân danh Chuùa Gieâsu, coâng boá: "Ngoaøi Ngöôøi ra khoâng ai ñem laïi ôn cöùu ñoä, vì döôùi gaàm trôøi naøy, khoâng coù moät Danh naøo khaùc ñaõ ñöôïc ban cho nhaân loaïi, ñeå chuùng ta nhôø vaøo Danh ñoù maø ñöôïc cöùu ñoä' (Cv 4, 12). Hôn nöõa, Thaùnh Phaoloâ noùi raèng Chuùa Gieâsu Kitoâ "laø Chuùa moïi ngöôøi", "laø quan xeùt keû soáng vaø keû cheát", vaø nhö vaäy "phaøm ai tin vaøo Ngöôøi thì seõ nhôø Danh Ngöôøi ñöôïc ôn tha thöù" (Cv 10, 36.42.43).

Thaùnh Phaoloâ khi ngoû lôøi vôùi coäng ñoaøn Coârintoâ, vieát: "Thaät theá, maëc daàu ngöôøi ta cho laø coù nhöõng vò thaàn ôû treân trôøi hay döôùi ñaát - quaû thaät thaàn cuõng laém, maø chuùa cuõng nhieàu - nhöng ñoái vôùi chuùng ta, chæ coù moät Thieân Chuùa laø Cha, Ñaáng taïo thaønh vaïn vaät vaø laø cuøng ñích cuûa chuùng ta, vaø cuõng chæ coù moät Chuùa laø Ñöùc Gieâsu Kitoâ, nhôø Ngöôøi maø muoân vaät ñöôïc taïo thaønh, nhôø ngöôøi maø chuùng ta ñöôïc hieän höõu" (1 Cr 8, 5-6). Hôn nöõa, Thaùnh Gioan toâng ñoà tuyeân boá: "Thieân Chuùa yeâu theá gian ñeán noãi ñaõ ban Con Moät, ñeå ai tin vaøo Con cuûa Ngöôøi thì khoâng phaûi cheát, nhöng ñöôïc soáng muoân ñôøi. Quaû thaät, Thieân Chuùa sai Con cuûa Ngöôøi ñeán theá gian, khoâng phaûi ñeå leân aùn theá gian, nhöng laø ñeå theá gian nhôø Con cuûa Ngöôøi maø ñöôïc cöùu ñoä." (Ga, 3, 17-17). Trong Taân Öôùc, yù muoán cöùu ñoä phoå bieán cuûa Thieân Chuùa lieân keát chaët cheõ vôùi söï trung gian cuûa moät Chuùa Kitoâ maø thoâi: "(Chuùa) muoán cho moïi ngöôøi ñöôïc ôn cöùu ñoä vaø nhaän bieát chaân lyù. Thaät vaäy, chæ coù moät Thieân Chuùa, chæ coù moät Ñaáng trung gian giöõa Thieân Chuùa vaø con ngöôøi, ñoù laø moät con ngöôøi, Ñöùc Gieâsu Kitoâ Ñaáng töï hieán vaø laøm giaù chuoäc moïi ngöôøi" (1 Tm 2, 4-6).

Chính vì yù thöùc coù moät ôn cöùu ñoä phoå quaùt do Chuùa Cha ban cho qua Ñöùc Gieâsu Kitoâ trong Thaàn Khí (x. Ep 1, 3-14), maø caùc ngöôøi Kitoâ höõu ñaàu tieân ñaõ ñöông ñaàu vôùi daân Do Thaùi, minh chöùng cho söï vieân maõn cuûa ôn cöùu ñoä vöôït quaù leà luaät vaø cuõng do yù thöùc ñoù hoï chaïm traùn vôùi theá giôùi ngoaïi ñaïo ôû thôøi ñaïi cuûa hoï, moät theá giôùi öôùc mong söï cöùu roãi qua nhieàu ñaáng cöùu theá. Môùi ñaây, Huaán Quyeàn Giaùo Hoäi ñaõ nhaéc laïi di saûn ñöùc tin naøy: "Giaùo Hoäi tin raèng Ñöùc Kitoâ, Ñaáng ñaõ cheát vaø soáng laïi cho moïi ngöôøi (x. 2 Cr 5, 15) coù theå nhôø Thaàn Khí cuûa Ngöôøi ban cho con ngöôøi aùnh saùng vaø söùc maïnh, ñeå con ngöôøi coù theå ñaùp laïi thieân chöùc cao caû nhaát cuûa mình, vì döôùi gaàm trôøi naøy, khoâng coù moät Danh naøo khaùc ñaõ ñöôïc ban cho nhaân loaïi, ñeå chuùng ta phaûi nhôø vaøo Danh ñoù maø ñöôïc cöùu ñoä" (x. Cv 4, 12). Cuõng vaäy, Giaùo Hoäi tin raèng ñaàu moái, trung taâm, vaø cuøng ñích cuûa toaøn theà nhaân loaïi gaëp ñöôïc trong Chuùa vaø Thaày cuûa Giaùo Hoäi. (42)

14. Do ñoù, phaûi tin vöõng vaøng nhö moät chaân lyù ñöùc tin Coâng Giaùo, laø yù muoán cöùu ñoä phoå quaùt cuûa Moät Thieân Chuùa Ba Ngoâi ñöôïc ban taëng vaø hoaøn thaønh döùt khoaùt moät laàn trong maàu nhieäm nhaäp theå, töû naïn vaø phuïc sinh cuûa Con Thieân Chuùa.

Vì cöu mang trong taâm trí ñeà muïc ñöùc tin naøy, khoa thaàn hoïc ngaøy nay, trong khi suy tö veà söï hieän höõu nhöõng kinh nghieäm toân giaùo khaùc vaø veà yù nghóa cuûa noù trong chöông trình cöùu roãi cuûa Thieân Chuùa, ñöôïc môøi goïi khaùm phaù, neáu coù, vaø trong caùch thöùc naøo, nhöõng göông maët lòch söû vaø caùc yeáu toá tích cöïc cuûa caùc toân giaùo ñoù naèm trong chöông trình cöùu roãi cuûa Chuùa? Trong vieäc ñònh laøm naøy, söï nghieân cöùu thaàn hoïc coù moät laõnh vöïc haønh ñoäng roäng lôùn döôùi söï höôùng daãn cuûa Huaán Quyeàn Giaùo Hoäi. Thöïc söï, Coâng Ñoàng Vatican II ñaõ daïy: "Söï trung gian duy nhaát cuûa Ñaáng Cöùu Theá khoâng nhöõng khoâng loaïi boû maø coøn khuyeán khích caùc thuï sinh coäng taùc trong söï tuyø thuoäc vaøo nguoàn maïch duy nhaát". (43) Noäi dung söï tuyø thuoäc trung gian naøy, coù theå ñöôïc khaùm phaù caùch saâu saéc hôn, nhöng noù luoân phaûi thích hôïp vôùi nguyeân lyù cuûa söï trung gian ñoäc nhaát cuûa Chuùa Kitoâ: "Cho daàu khoâng loaïi tröø nhöõng hình thöùc trung gian tuyø thuoäc nhieàu kieåu vaø nhieàu caáp baäc khaùc nhau, nhöõng hình thöùc tuyø thuoäc ñoù coù ñöôïc yù nghóa vaø giaù trò do chính söï trung gian cuûa Chuùa Kitoâ maø thoâi, vaø cuõng khoâng ñöôïc hieåu laø song song hay laø boå sung cho söï trung gian Chuùa Kitoâ". (44) Vì vaäy, nhöõng giaûi phaùp naøo neâu leân moät haønh ñoäng cöùu roãi cuûa Thieân Chuùa maø vöôït quaù söï trung gian ñoäc nhaát cuûa Chuùa Kitoâ, (nhöõng giaûi phaùp ñoù) seõ nghòch laïi vôùi ñöùc tin Kitoâ giaùo vaø coâng giaùo.

15. Cuõng thöôøng coù ñeà nghò khoa thaàn hoïc phaûi traùnh duøng caùc töø ngöõ "duy nhaát tính", "phoå quaùt tính", tuyeät ñoái tính", vì nhöõng töø ngöõ ñoù gaây ra caûm giaùc nhaán maïnh thaùi quaù veà yù nghóa vaø giaù trò thuoäc bieán coá cöùu roãi cuûa Chuùa Gieâsu Kitoâ, trong töông quan vôùi caùc toân giaùo khaùc. Daàu sao, treân thöïc teá, nhöõng töø ngöõ ñoù chæ trung thaønh vôùi maëc khaûi, bôûi vì noù dieãn taû söï tieán trieån cuûa caùc nguoàn maïch ñöùc tin. Töø ñaàu, coäng ñoàng tín höõu ñaõ nhìn nhaän nôi Chuùa Gieâsu moät giaù trò cöùu roãi, neân chæ moät mình Ngöôøi thoâi, laø Ngöôøi Con Thieân Chuùa laøm ngöôøi, chòu ñoùng ñinh vaø soáng laïi, do söù maïng laõnh nhaän töø Chuùa Cha vaø trong quyeàn löïc Chuùa Thaùnh Thaàn, thoâng ban maëc khaûi (x. Mt 11, 27) vaø söï soáng thaàn linh (x. Ga 1, 12; 5, 25-26; 17, 2) cho toaøn theå nhaân loaïi vaø cho töøng ngöôøi moät.

Theo nghóa ñoù, ta coù theå vaø phaûi noùi raèng Chuùa Gieâsu Kitoâ maëc laáy moät yù nghóa vaø moät giaù trò cho nhaân loaïi vaø lòch söû nhaân loaïi, ñoäc nhaát vaø rieâng bieät, xöùng hôïp vôùi moät mình Ngöôøi, ñoäc chieám, phoå bieán vaø tuyeät ñoái. Thaät söï, Ñöùc Gieâsu laø Ngoâi Lôøi Thieân Chuùa ñaõ laøm ngöôøi vì phaàn roãi moïi ngöôøi. Khi dieãn taû yù thöùc naøy veà ñöùc tin, Coâng Ñoàng Vatican II daïy; "Quaû thöïc, Ngoâi Lôøi Thieân Chuùa, nhôø Ngöôøi maø muoân vaät ñöôïc taïo thaønh, ñaõ laøm ngöôøi, laø con ngöôøi hoaøn haûo. Ngöôøi cöùu roãi moïi ngöôøi vaø keát thaân vaïn vaät nôi Ngöôøi. Chuùa laø cuøng ñích cuûa lòch söû nhaân loaïi, laø ñieåm quy tuï moïi öôùc voïng cuûa lòch söû vaø vaên minh, laø trung taâm cuûa nhaân loaïi, laø nieàm vui cuûa taâm hoàn vaø ñaùp öùng moïi nieàm khao khaùt. Chính Ngöôøi laø Ñaáng Chuùa Cha ñaõ phuïc sinh töø keû cheát, ñaõ toân vinh vaø cho ngöï beân höõu, ñaët laøm thaåm phaùn keû soáng vaø keû cheát". (45) "Chính söï ñoäc nhaát naøy cuûa Chuùa Kitoâ mang laïi cho Ngöôøi moät yù nghóa tuyeät ñoái vaø phoå quaùt, qua ñoù, cho duø tuyø thuoäc vaøo lòch söû, Ngöôøi vaãn laø trung taâm vaø laø cuøng ñích lòch söû: "Ta laø Anpha vaø OÂmeâga, laø Ñaàu vaø Cuoái, laø Khôûi Nguyeân vaø Taän Cuøng". (Kh 22, 13) (46)

IV. Tính ñoäc nhaát vaø tính duy nhaát cuûa Giaùo Hoäi

16. Chuùa Gieâsu, Ñaáng Cöùu Theá ñoäc nhaát, khoâng nhöõng thieát laäp Giaùo Hoäi nhö moät coäng ñoàng ñôn giaûn goàm caùc moân ñeä, nhöng ñaõ taïo neân Giaùo Hoäi nhö moät maàu nhieäm cöùu roãi: Chính Ngöôøi ôû trong Giaùo Hoäi vaø Giaùo Hoäi ôû trong Ngöôøi (x. Ga 15, 1tt; Ga 3, 28; Ep 4,15-16; Cv 9, 5). Do ñoù, söï vieân maõn cuûa maàu nhieäm cöùu roãi cuûa Chuùa Kitoâ cuõng thuoäc Giaùo Hoäi, lieân keát khoâng theå phaân ly vôùi Chuùa cuûa mình. Thaät vaäy, Chuùa Gieâsu Kitoâ tieáp tuïc söï hieän dieän vaø coâng trình cöùu roãi trong Giaùo Hoäi vaø baèng caùc phöông theá cuûa Giaùo Hoäi ( x. Cl 1, 24-27), (47) laø thaân theå cuûa Ngöôøi (x.1 Cr 12, 12-13, 27; Cl 1, I8), (48) Vaø nhö theá, nhö ñaàu vaø caùc thaønh phaàn cuûa moät thaân theå soáng ñoäng, tuy khoâng gioáng heät nhau, nhöng khoâng theå chia caét vôùi nhau, thì cuõng vaäy, Chuùa Kitoâ vaø Giaùo Hoäi khoâng theå laãn loän nhau, cuõng khoâng theå phaân ly nhau, vaø taïo thaønh moät "Chuùa Kitoâ toaøn dieän". (49) Cuõng moät söï baát khaû phaân ly naøy ñöôïc dieãn taû trong Taân Öôùc bôûi so saùnh Giaùo Hoäi töông töï nhö hieàn theâ cuûa Chuùa Kitoâ (x. 2 Cr 11, 2; Ep 5, 25-29; 21, 9). (50)

Do ñoù vì keát hôïp vôùi tính ñoäc nhaát vaø tính phoå quaùt cuûa söù maïng cöùu roãi cuûa Chuùa Kitoâ, tính ñoäc nhaát cuûa Giaùo Hoäi do Ngöôøi thieát laäp phaûi ñöôïc tin vöõng vaøng nhö moät chaân lyù cuûa ñöùc tin Coâng Giaùo. Ñuùng nhö chæ coù moät Chuùa Kitoâ, thì cuõng chæ coù moät thaân theå Chuùa Kitoâ, moät hieàn theâ cuûa Chuùa Kitoâ: "moät Giaùo Hoäi Coâng Giaùo vaø toâng truyeàn". (51) Hôn nöõa, nhöõng lôøi höùa cuûa Chuùa Kitoâ seõ khoâng töø boû Giaùo Hoäi Ngöôøi (x. Mt 16, 18; 28, 20) vaø höôùng daãn Giaùo Hoäi nhôø Thaàn Khí cuûa Ngöôøi (x. Ga 16, 13) coù nghóa laø, theo ñöùc tin Coâng Giaùo, tính ñoäc nhaát vaø duy nhaát cuûa Giaùo Hoäi - cuõng nhö taát caû thuoäc veà söï nguyeân veïn cuûa Chuùa Kitoâ - seõ khoâng bao giôø thieáu ñi ñöôïc (52)

Ngöôøi tín höõu Coâng giaùo bò buoäc phaûi tuyeân xöng raèng coù moät söï lieân tuïc lòch söû - beùn reã trong söï lieân tuïc toâng ñoà (53) - giöõa Giaùo Hoäi do Chuùa Kitoâ thieát laäp vaø Giaùo Hoäi Coâng Giaùo : "Ñaây laø Giaùo Hoäi duy nhaát cuûa Chuùa Kitoâ…. Giaùo Hoäi maø Ñaáng Cöùu Chuoäc chuùng ta, sau khi soáng laïi ñaõ phoù thaùc cho Pheâroâ chaêm lo muïc vuï (x. Ga 21, 17), ra leänh cho Pheâroââ vaø caùc Toâng Ñoà khaùc phaûi phoå bieán vaø quaûn trò Giaùo Hoäi (x. Mt 28, 18tt), ñöôïc thieát laäp cho moïi thôøi ñaïi nhö laø "laø coät truï vaø choã töïa cho Chaân Lyù "(1 Tm 3, 15). Giaùo Hoäi naøy ñöôïc caáu taïo vaø toå chöùc nhö moät xaõ hoäi trong theá giôùi ngaøy nay, toàn taïi trong (subsistit in) Giaùo Hoäi Coâng Giaùo, ñöôïc quaûn trò bôûi Thaùnh Pheâroâ vaø caùc Giaùm Muïc hieäp thoâng vôùi ngöôøi". (54) Vôùi kieåu noùi subsistit in, Coâng Ñoàng Vatican II coù yù dung hoaø hai lôøi tuyeân boá coù tính giaùo lyù: moät beân, Giaùo Hoäi Chuùa Kitoâ, maëc daàu coù chia reõ giöõa ngöôøi Kitoâ höõu, vaãn tieáp tuïc hieän höõu ñaày ñuû trong Giaùo Hoäi Coâng Giaùo maø thoâi vaø moät beân, "beân ngoaøi caáu truùc cuûa Giaùo Hoäi Coâng Giaùo, ta thaáy coù nhieàu yeáu toá cuûa söï thaùnh hoaù cuûa chaân lyù" (55), ñoù laø, trong nhöõng Giaùo Hoäi vaø coäng ñoàng Giaùo Hoäi chöa hieäp thoâng ñaày ñuû vôùi Giaùo Hoäi Coâng Giaùo. (56) Nhöng vôùi söï toân troïng nhöõng Giaùo Hoäi naøy, caàn phaûi khaúng ñònh raèng "caùc Giaùo Hoäi ñoù nhaän ñöôïc naêng löïc töø chính söï sung maõn cuûa ôn thaùnh vaø chaân lyù ñöôïc uyû thaùc cho Giaùo Hoäi Coâng Giaùo". (57)

17. Do ñoù coù moät Giaùo Hoäi duy nhaát cuûa Chuùa Kitoâ, Giaùo Hoäi naøy toàn taïi trong Giaùo Hoäi Coâng Giaùo, ñöôïc laõnh ñaïo bôûi ngöôøi keá vò Thaùnh Pheâroâ vaø caùc giaùm muïc hieäp thoâng vôùi ngaøi. (58) Nhöõng Giaùo Hoäi naøo khoâng soáng hieäp thoâng hoaøn toaøn vôùi Giaùo Hoäi Coâng Giaùo nhöng vaãn lieân keát vôùi Giaùo Hoäi Coâng Giaùo baèng nhöõng moái lieân keát chaët cheõ nhaát, nghóa laø baèng söï lieân tuïc toâng truyeàn vaø baèng bí tích Thaùnh Theå thaønh söï, (nhöõng Giaùo Hoäi ñoù) laø nhöõng Giaùo Hoäi ñòa phöông thaät söï. (59) Do ñoù, Giaùo Hoäi Chuùa Kitoâ ñang hieän dieän vaø haønh ñoäng trong caùc Giaùo Hoäi ñoù, cho duø hoï thieáu hieäp thoâng ñaày ñuû vôùi Giaùo Hoäi Coâng Giaùo, chæ vì hoï khoâng chaáp nhaän giaùo lyù Coâng Giaùo veà Quyeàn Toái Thöôïng, moät quyeàn maø do yù muoán Thieân Chuùa, Vò Giaùm Muïc Roâma hieän ñang naém giöõ caùch khaùch quan vaø thi haønh treân toaøn theå Giaùo Hoäi. (80)

Maët khaùc, nhöõng coäng ñoàng Giaùo Hoäi naøo khoâng baûo toaøn ñöôïc chöùc Giaùm Muïc hôïp luaät vaø baûn chaát ñích thöïc vaø toaøn veïn cuûa maàu nhieäm Thaùnh Theå, (61) thì khoâng phaûi laø Giaùo Hoäi theo ñuùng nghóa; tuy nhieân, nhöõng ai ñöôïc röûa toäi trong caùc coäng ñoàng naøy, thì nhôø pheùp Röûa Toäi ñöôïc thaùp nhaäp vaøo Chuùa Kitoâ vaø nhö vaäy ñöôïc ôû trong söï hieäp thoâng naøo ñoù, tuy chöa hoaøn haûo, vôùi Giaùo Hoäi. (62) Thöïc söï pheùp Röûa Toäi, töï baûn tính, nhaèm ñaït tôùi söï soáng sung maõn trong Chuùa Kitoâ, nhôø söï tuyeân xöng troïn veïn ñöùc tin, Thaùnh Theå vaø söï hieäp thoâng ñaày ñuû trong Giaùo Hoäi. (63)

"Ngöôøi tín höõu Kitoâ giaùo, do ñoù, khoâng ñöôïc pheùp nghó raèng Giaùo Hoäi Chuùa Kitoâ khoâng laø gì khaùc hôn laø moät söu taäp - coù phaân reõ nhöng caùch naøo ñoù vaãn laø moät - nhieàu Giaùo Hoäi vaø coäng ñoàng giaùo hoäi, hoï cuõng khoâng ñöôïc töï do chuû tröông raèng ngaøy nay Giaùo Hoäi Chuùa Kitoâ thöïc söï khoâng hieän höõu ôû nôi naøo heát, vaø phaøi ñöôïc xem maø thoâi, nhö moät cuøng ñích maø taát caû caùc giaùo hoäi vaø coäng ñoàng giaùo hoäi phaûi ra söùc ñaït tôùi " (64) Treân thöïc teá, caùc yeáu toá cuûa giaùo hoäi ñöôïc ban saün naøy ñeàu hieän höõu, lieân keát nhau caùch ñaày ñuû trong Giaùo Hoäi Coâng Giaùo vaø khoâng coù söï ñaày ñuû ñoù, trong caùc coäng ñoàng khaùc".

"Do ñoù, daàu chuùng ta tin laø hoï coøn khieám khuyeát, nhöng chính caùc giaùo hoäi vaø coäng ñoàng ly khai aáy vaãn chöa trôû thaønh voâ nghóa vaø voâ giaù trò trong maàu nhieäm cöùu roãi. Thaät vaäy, Thaùnh Thaàn cuûa Chuùa Kitoâ khoâng khöôùc töø söû duïng hoï nhö nhöõng phöông tieän cöùu roãi maø naêng löïc xuaát phaùt töø söï sung maõn cuûa ôn thaùnh vaø chaân lyù ñaõ ñöôïc uyû thaùc cho Giaùo Hoäi Coâng Giaùo". (66)
Söï thieáu hôïp nhaát giöõa caùc Kitoâ höõu chaéc chaén laø moät veát thöông cho Giaùo Hoäi, khoâng phaûi theo nghóa laø Giaùo Hoäi bò cöôùp ñoaït söï hôïp nhaát cuûa mình, nhöng "theo nghóa laø noù ngaên caûn söï vieân maõn troïn veïn cuûa tính phoå quaùt cuûa Giaùo Hoäi trong lòch söû". (67)

V.Giaùo Hoäi: Nöôùc Thieân Chuùa vaø nöôùc cuûa Chuùa Kitoâ

18. Söù maïng cuûa Giaùo Hoäi laø "rao truyeàn vaø thieát laäp Nöôùc Chuùa Kitoâ vaø Nöôùc Thieân Chuùa giöõa moïi daân toäc, Giaùo hoäi laø maàm moùng vaø khai nguyeân nöôùc aáy treân traàn gian" (68). Moät beân, Giaùo Hoäi laø moät "bí tích, töùc laø daáu chæ vaø khí cuï cuûa söï keát hôïp maät thieát vôùi Thieân Chuùa vaø cuûa söï hôïp nhaát toaøn theå nhaân loaïi" (69) Do ñoù, Giaùo Hoäi laø daáu chæ vaø khí cuï cuûa Vöông Quoác, Giaùo Hoäi ñöôïc keâu môøi rao giaûng vaø thieát laäp vöông quoác. Maët khaùc, Giaùo Hoäi laø "daân ñöôïc qui tuï do söï hôïp nhaát cuûa Chuùa Cha, Chuùa Con, vaø Chuùa Thaùnh Thaàn"; (70) neân Giaùo Hoäi laø "Nöôùc Chuùa Kitoâ ñaõ hieän dieän caùch maàu nhieäm" (71) vaø caáu taïo neân haït gioáng vaø söï khôûi ñaàu cuûa mình. Nöôùc Thieân Chuùa, thaät söï, coù moät chieàu kích caùnh chung: noù laø moät thöïc taïi hieän dieän trong thôøi gian, nhöng chæ ñöôïc thöïc hieän ñaày ñuû vaøo luùc lòch söû ñöôïc hoaøn thaønh hay vieân maõn. (72)

Nhöõng kieåu noùi Nöôùc Trôøi, Nöôùc Thieân Chuùa, vaø Nöôùc Chuùa Kitoâ trong Kinh Thaùnh, nôi caùc Giaùo Phuï, cuõng nhö trong nhöõng vaên kieän cuûa Huaán Quyeàn khoâng luoân luoân coù yù nghóa gioáng y nhau, cuõng khoâng nhö nhau nhöõng lieân heä cuûa chuùng ñoái vôùi Giaùo Hoäi, laø moät maàu nhieäm maø khaùi nieäm con ngöôøi khoâng theå haøm chöùa hoaøn toaøn ñöôïc. Do ñoù, coù theå coù nhöõng chuù giaûi thaàn hoïc khaùc nhau veà nhöõng kieåu noùi ñoù. Tuy nhieân, khoâng moät giaûi thích hôïp lyù naøo coù theå phuû nhaän hay huyû boû caùch naøo ñoù moái lieân keát chaët cheõ giöõa Chuùa Kitoâ, Vöông Quoác vaø Giaùo Hoäi. Treân thöïc teá, Nöôùc Thieân Chuùa maø chuùng ta bieát ñöôïc qua maëc khaûi, "khoâng theå bò taùch rôøi khoûi Chuùa Kitoâ vaø Giaùo Hoäi… Neáu vöông quoác bò taùch ra khoûi Chuùa Gieâsu, thì noù khoâng coøn laø Nöôùc Thieân Chuùa maø Ngöôøi maëc khaûi. Haäu quaû laø yù nghóa cuûa Vöông Quoác bò boùp meùo, vöông quoác coù nguy cô bieán thaønh moät cuøng ñích thuaàn nhaân loaïi hay thuoäc yù thöùc heä, vaø caên tính cuûa Ñöùc Kitoâ bò xuyeân taïc, Ngaøi khoâng coøn xuaát hieän nhö Ñöùc Chuùa maø moïi vaät moät ngaøy kia phaûi khuaát phuïc (x. 1 Cr 15, 27). Cuõng vaäy, ta khoâng theå phaân ly Vöông Quoác vôùi Giaùo Hoäi. Quaû thaät, Giaùo Hoäi khoâng phaûi laø cuøng ñích cho chính mình, bôûi vì Giaùo Hoäi ñöôïc xeáp ñaët höôùng veà Nöôùc Thieân Chuùa, vaø Giaùo Hoäi laø haït gioáng, laø daáu chæ vaø khí cuï cuûa nöôùc aáy. Nhöng, duø khaùc vôùi Chuùa Kitoâ vaø Vöông Quoác, Giaùo Hoäi vaãn hôïp nhaát vôùi caû hai caùch beàn chaët. (73)

19. Tuyeân boá moái lieân heä khoâng theå phaân ly giöõa Chuùa Kitoâ vaø Vöông Quoác khoâng phaûi laø khoâng nhaän thaáy Nöôùc Thieân Chuùa - duø xeùt treân phöông dieän lòch söû - khoâng ñoàng hoaù vôùi Giaùo Hoäi trong thöïc taïi höõu hình vaø xaõ hoäi cuûa Giaùo Hoäi. Treân thöïc teá, "haønh ñoäng cuûa Chuùa Kitoâ vaø Thaàn Khí beân ngoaøi giôùi haïn höõu hình cuûa Giaùo Hoäi" khoâng bò loaïi tröø. (74) Do ñoù, ta cuõng phaûi ghi nhôù raèng "Nöôùc Thieân Chuùa laø moái quan taâm cuûa moãi moät ngöôøi: töøng caù nhaân, xaõ hoäi vaø theá giôùi. Laøm vieäc cho Vöông Quoác coù nghóa laø hieåu bieát vaø coå vuõ hoaït ñoäng cuûa Thieân Chuùa, ñang hieän dieän trong lòch söû nhaân loaïi vaø bieán ñoåi lòch söû aáy. Xaây döïng Vöông Quoác coù nghóa laø hoaït ñoäng ñeå giaûi phoùng khoûi söï döõ döôùi moïi hình thöùc cuûa noù. Toùm laïi, Nöôùc Thieân Chuùa laø söï toû baøy vaø thöïc hieän chöông trình cöùu chuoäc cuûa Chuùa vôùi taát caû söï vieân maõn cuûa noù". (75)

Khi xem xeùt moái lieân heä giöõa Nöôùc Thieân Chuùa, Nöôùc Chuùa Kitoâ, vaø Giaùo Hoäi, caàn phaûi traùnh nhöõng kieåu nhaán maïnh moät chieàu, nhö tröôøng hôïp vôùi "nhöõng khaùi nieäm coù yù ñeà cao Vöông Quoác vaø dieãn taû nhöõng khaùi nieäm ñoù nhö laø "Vöông Quoác taäp trung". Hoï nhaán maïnh hình aûnh moät Giaùo Hoäi khoâng quan taâm gì ñeán chính mình, nhöng hoaøn toaøn quan taâm laøm chöùng vaø phuïc vuï Vöông quoác. Ñoù laø "moät Giaùo Hoäi cho ngöôøi khaùc", cuõng nhö Chuùa Kitoâ laø "ngöôøi cho keû khaùc"… Cuøng vôùi nhöõng phöông dieän tích cöïc, caùc khaùi nieäm ñoù cuõng cho thaáy nhöõng phöông dieän tieâu cöïc. Tröôùc heát, hoï laøm thinh veà Chuùa Kitoâ: Nöôùc maø hoï ñang noùi ñaây "laáy Thieân Chuùa laøm trung taâm", bôûi vì theo hoï, Chuùa Kitoâ khoâng theå ñöôïc hieåu bôûi nhöõng ai khoâng coù ñöùc tin Kitoâ giaùo, ñang khi nhieàu daân toäc, nhieàu neàn vaên hoaù vaø nhieàu toân giaùo khaùc nhau coù khaû naêng tìm ñöôïc moät laõnh ñòa chung trong moät thöïc taïi thaàn linh, daàu goïi baèng teân gì ñi nöõa. Cuõng vì moät leõ ñoù, hoï nhaán maïnh ñeán maàu nhieäm saùng taïo, phaûn chieáu trong söï khaùc bieät giöõa caùc neàn vaên hoaù vaø nieàm tin, nhöng hoï laïi laøm thinh veà maàu nhieäm cöùu chuoäc. Hôn nöõa, Vöông Quoác, nhö hoï hieåu, keát thuùc, hoaëc baèng caùch ñeå laïi ít cô hoäi cho Giaùo Hoäi, hoaëc haï giaù Giaùo Hoäi ñeå phaûn öùng vôùi caùi meänh danh laø "thuyeát Qui Giaùo Hoäi (ecclesiocentrism) cuûa ngaøy xöa, vaø bôûi vì hoï xem Giaùo Hoäi nhö laø moät daáu chæ, ñoái vôùi vieäc naøy laø moät daáu chæ khoâng roõ reät". (76) Nhöõng luaän ñieåm naøy traùi ngöôïc vôùi ñöùc tin Coâng giaùo bôûi vì noù choái boû tính ñoäc nhaát moái töông quan maø Chuùa Kitoâ vaø Giaùo Hoäi coù ñöôïc vôùi Nöôùc Thieân Chuùa.

VI.Giaùo hoäi vaø nhöõng toân giaùo khaùc trong töông quan vôùi ôn cöùu ñoä