BEÄNH THIEÁU TÌNH THÖÔNG

Chung quanh nhöõng naêm thaùng thuoäc thaäp nieân 1960, nhôø coâng trình nghieân cöùu khoa hoïc vaø nhöõng taùc phaåm cuûa Baùc só taâm thaàn Reneù Spitz, quaàn chuùng Aâu Myõ ñaõ ñöôïc ñaùnh thöùc, böøng tænh veà vai troø vaø taàm quan troïng cuûa Tình ngöôøi, Tình thöông, nhö moät sinh toá cô baûn cho vaán ñeà soáng coøn vaø taêng tröôûng cuûa moät ñöùa beù sô sinh.

Ñeå thaám thaáu vaø ñaùnh giaù ñuùng taám thoâng ñieäp coù tính hoaøn toaøn khoa hoïc khaùch quan naày, chuùng ta seõ laàn löôït khaûo saùt maáy  yeáu ñieåm sau ñaây :

Moät: Thôøi ñieåm hoaëc boái caûnh cuûa Thoâng ñieäp
Hai: Ñieåm xuaát phaùt cuûa coâng trình nghieân cöùu khoa hoïc
Ba: Taàm aûnh höôûng lan roäng cuûa Thoâng ñieäp
Boán: Ñònh nghóa baèng taùc ñoäng cuï theå vaø töông ñöông veà vai troø cuûa Tình thöông trong cuoäc soáng laøm ngöôøi.

1. Boái caûnh

Vaøo thôøi kyø sau Ñeä Nhò Theá Chieán, khoa hoïc kyõ thuaät ñaõ thaâu ñaït nhöõng böôùc tieán boä thaàn kyø, haàu nhö trong moïi ñòa haït cuûa cuoäc soáng. Con ngöôøi baét ñaàu ñaët chaân leân maët Traêng. ÔÛ Ñoâng cuõng nhö Taây, nhieàu loø nguyeân töû moïc leân san saùt, nhaèm giaûi quyeát vaán ñeà naêng löôïng vaø coâng nghieäp hoùa noâng thoân. Nhöõng cöôøng quoác nhö Anh, Nga, Phaùp, Myõ tranh giaønh nhau cheá taïo vuõ khí haït nhaân, nhöõng hoûa tieãn coù taàm ñaïn phaùo lieân luïc ñòa. Hoï saûn xuaát nhieàu phi thuyeàn ñeå thaêm doø khoâng gian vaø khaùm phaù nhieàu haønh tinh môùi cuûa vuõ truï. Ñoàng thôøi, hoï toå chöùc nhöõng khu voøng ñai vaø maïng löôùi phoøng veä cho xöù sôû hoaëc laõnh ñòa ñoàng minh cuûa mình. Maëc duø khaû naêng töï veä caøng luùc caøng toái taân, noãi nieàm lo sôï vaø nghi kî khoâng bao giôø suy giaûm trong loøng ngöôøi.

Veà maët kinh teá, möùc ñoä saûn xuaát ñaõ thöïc söï taêng voït. Cuoäc soáng cuûa ngöôøi daân cuõng trôû neân sung tuùc. Nhaø cöûa ñöôïc töø töø trang bò vôùi ñaày ñuû tieän nghi. Vaán ñeà no côm aùo aám ñang thuoäc taàm tay vaø noå löïc cuûa con ngöôøi...

Ñaùng lyù, cöù theo ñaø tieán boä aáy, con ngöôøi coù quyeàn vaø coù phöông tieän ñeå soáng haïnh phuùc vaø an laïc, phaùt huy nhöõng chieàu kích taâm linh vaø tinh thaàn cuûa mình. Giaác mô taïo laäp moät cuoäc soáng thieân ñöôøng ôû ñòa giôùi phaûi chaêng ñaõ laø ñieåm heïn coù khaû naêng qui tuï taát caû nhöõng ai muoán laøm ngöôøi vaø muoán phuïc vuï con ngöôøi, baát keå maøu da, chuûng toäc, chính kieán hoaëc toân giaùo?

Theá nhöng, cuïc dieän cuûa theá giôùi, ôû cuoái theá kyû hai möôi naày, haàu nhö ñang daäp taét moät caùch vónh vieån giaác mô nghìn ñôøi vaø raát chính ñaùng aáy! Naïn thaát nghieäp ñang laø veát thöông lôû loùi vaø lan traøn trong moïi moâi tröôøng vaø xöù sôû. Khuûng hoaûng tieàn teä, thaâm huït ngaân quó... ñang laø nhöõng côn loác gaây neân chaán ñoäng kinh hoaøng vaø khuûng khieáp ôû khaép maët ñòa caàu...

Trong ñòa haït giao teá vaø tieáp xuùc, quan heä vaø trao ñoåi tha nhaân vaãn coøn laø «ñòa nguïc» nhö J. P. Sartre ñaõ coù laàn khaúng quyeát trong caùc taùc phaåm «laøm möa laøm gioù» cuûa mình. Ngöôøi vaãn coøn boùc loät ngöôøi. Ngöôøi vaãn coøn cheùm gieát haønh haï, khuûng boá ngöôøi. Caù lôùn vaãn tieáp tuïc nuoát caù beù, maëc duø theo tieâu chuaån höôûng thuï, hoï ñaõ nguïp laën trong cuûa caûi vaø tieàn taøi. Trong «coõi ngöôøi ta», cuoäc soáng vaãn tieáp tuïc laø moät caùi chi noân oeï, baày nhaày, voâ nghóa, phi lyù... theo kieåu phaùt bieåu cuûa nhöõng trieát gia vaø vaên só thuoäc tröôøng phaùi hieän sinh voâ thaàn, ñang soáng moät cuoäc ñôøi tröôûng giaû trong xaõ hoäi tö baûn.

Oaùi aêm hôn taát caû laø quan nieäm tuøy tieän veà con ngöôøi vaø giaù trò laøm ngöôøi:

Nhöõng ngöôøi tröôùc ñaây trong thôøi «haøn vi» ñaõ töøng hoâ haøo vaø coå ñoäng moät xaõ hoäi bình ñaúng, voâ giai caáp, baây giôø ñang cheåm cheä trong ngai vò thoáng trò. Hoï ñöông nhieân laäp thaønh moät giai caáp thoáng trò kieåu môùi, trong khi mieäng löôõi hoï coøn eo seøo nheã nhaïi «toâi laø noâ boäc cuûa nhaân daân». Theo kieán giaûi moät chieàu, ñoäc loä cuûa hoï, duy moät mình hoï vaø ñoaøn luõ caùc ñoàng chí cuûa hoï coù quyeàn aên treân, ngoài tröôùc, laäp thaønh moät giai caáp «thöïc söï laøm ngöôøi». Ñöông khi haèng trieäu trieäu ñoàng baøo, vì khoâng chaáp nhaän chính kieán vaø laäp tröôøng cuûa hoï, ñeàu phaûi bò xeáp loaïi laø aùc oân, phaûn ñoäng, phaûn boäi nhaân daân. Nhöõng thaønh phaàn baát löông, baát haûo aáy khoâng coù quyeàn laøm ngöôøi. Khoâng theå laøm chuû. Khoâng coù tieáng noùi ñeå ñoùng goùp vaø xaây döïng?

Tinh thaàn vaø naõo traïng ñaày maâu thuaãn aáy cuõng thaám ñaäm vaøo moâi tröôøng chuyeân moân, khoa hoïc, ngheà nghieäp... thaäm chí trong leà loái haønh ñaïo cuûa toân giaùo! Noùi caùch khaùc, coù chaêng moät neàn khoa hoïc ñích thöïc, höõu hieäu, nghóa laø cho con ngöôøi, vì con ngöôøi... neáu khoa hoïc aáy khoâng phuïc vuï con ngöôøi xöông maùu, cuï theå? Khoâng toân vinh con ngöôøi laøm trung taâm vaø troïng taâm, trong moïi phöông höôùng hoaït ñoäng cuûa mình!

Cuõng vaäy, coù chaêng moät toân giaùo ñích thöïc, neáu toân giaùo aáy khoâng kieán döïng moät ñeàn taâm linh trong loøng ngöôøi, tröôùc kia ñua ñoøi xaây caát ñoù ñaây nhöõng ngoâi chuøa, nhöõng nhaø thôø baèng beâ-toâng, coát saét vaø gaïch ñaù? Toân giaùo phaûi chaêng laø nôi xuaát phaùt cuûa caùc vò boà taùt mang teân laø Trì Ñòa, Thöôøng baát Kinh... coù khaû naêng mang laïi nieàm tin? Ñi ñaây, ôû ñaâu, laøm gì, hoï cuõng doác heát toaøn löïc cuûa mình ñeå xaây ñaép nhöõng chieác caàu ñoái thoaïi, ñoàng haønh, chia seû hoøa bình vaø thöù tha trong xaõ hoäi loaøi ngöôøi.

Bao laâu tình ngöôøi khoâng phaûi laø keo sôn gaén boù con ngöôøi laïi vôùi nhau, taát caû coâng trình cuûa chuùng ta chæ laø «thaùp Ba-ben» gaây hoang mang vaø loän xoän trong theá giôùi loaøi ngöôøi! Tình ngöôøi laø döôïc phaåm trò lieäu tröôùc taát caû moïi phöông phaùp trò lieäu khaùc! Tình ngöôøi laø sinh toá cô baûn ñaàu tieân. Khoâng coù noù, moïi cuûa aên khoâng coù khaû naêng boài döôõng.

2. Ñieåm xuaát phaùt cuûa Coâng Trình Nghieân cöùu

Hôn ai heát, vôùi con ñöôøng nghieân cöùu khoa hoïc, Baùc só taâm thaàn R. Spitz ñaõ ruùt ra nhöõng keát luaän nhö vaäy. Ñieåm xuaát phaùt cho coâng trình nghieân cöùu cuûa taùc giaû laø theå thöùc ñieàu trò nhöõng treû em bò beänh thuoäc löùa tuoåi töø 0 ñeán 2 naêm. Vì beänh tình nghieâm troïng, moät soá treû em phaûi naèm ñieàu trò taïi beänh vieän trong thôøi gian quaù hai hoaëc ba thaùng.

Khu ñieàu trò ñöôïc trang bò vôùi ñaày ñuû duïng cuï vaø maùc moùc toái taân. Kho döôïc phaåm khoâng thieáu moät loaïi thuoác naøo. Ña soá caùc baùc só coù kyõ naêng chuyeân moân vaø nhieàu naêm haønh ngheà coù kinh nghieäm.

Tuy nhieân, soá löôïng töû vong cuûa treû em vaãn ngaøy ngaøy leân cao.

Vaø caâu hoûi ñöôïc neâu ra cho ñoäi nguõ ñieàu trò laø: «Treû em ñang thieáu caùi gì?» Trong theå thöùc vaø phöông phaùp ñieàu trò, ñaâu laø keõ hôû phaûi ñöôïc boài ñaép khoâng trì hoaõn? Töøng khaâu cuûa ñôøi soáng ñöôïc duyeät xeùt laïi moät caùch nghieâm tuùc vaø chi ly:

- Löông thöïc vaø döôïc phaåm khoâng coù vaán ñeà.
- Coâng nhaân vieân y taù vaø baùc só ngaøy ñeâm thay phieân nhau tuùc tröïc.
- Caùc nhaø chuyeân moân saün saøng coù maët ñeå khaùm nghieäm moãi khi coù yeâu caàu veà baát cöù laõnh vöïc vaøo!
- Phoøng oác, nhaø cöûa ñöôïc lau chuøi vaø taåy truøng moãi ngaøy hai löôït.
- Ñeå traùnh toái ña tình traïng vi truøng vaø vi khuaån coù theå ñoät nhaäp töø ngoaøi do nhöõng laàn thaêm vieáng cuûa cha meï vaø baø con... beänh vieän toå chöùc theâm nhöõng phoøng caùch ly vaø thaäm chí nhöõng «chieác loàng aáp» voâ nhieãm tuyeät ñoái daønh cho nhöõng treû em sinh sôùm, thieáu thaùng.

Maëc duø, vôùi nhöõng ñieàu kieän trò lieäu toái ña nhö vaäy, söùc khoûa cuûa treû em vaãn sa suïp, taøn luïi, suy ñoài. Nhieàu treû em soáng soùt laïi maéc phaûi hoäi chöùng taâm thaàn traàm caûm naëng, coù taùc phong töï beá; khoâng coøn coù khaû naêng tieáp xuùc vaø trao ñoåi vôùi keû khaùc. Ngoân ngöõ khoâng phaùt trieån. Trí thoâng minh bò trì treä.

Sau nhieàu naêm quan saùt, tìm hieåu, nghieân cöùu, Baùc só Reneù Spitz ñaõ ñaët teân cho hoäi chöùng naày laø beänh thieáu tình thöông. Noùi ñuùng ra, ñoù laø danh hieäu baèng tieáng Vieät ñaõ ñöôïc duøng trong ñòa haït y khoa, taâm lyù vaø xaõ hoäi vaøo nhöõng naêm 1970. Loái goïi naày nhaèm chuyeån yù hai thuaät ngöõ y khoa baèng tieáng Phaùp laø CARENCE AFFECTIVE vaø HOSPITALISME. Töø thöù nhaát aán maïnh tình traïng thieáu quan heä tình caûm nôi moät treû em. Töø thöù hai neâu leân heä quaû traàm troïng cuûa neáp soáng vaên minh ñaày traøn tieän nghi vaät chaát ñuû moïi loaïi, nhöng thieáu vaéng quan heä cô baûn veà maët tình ngöôøi.

Theå thöùc toå chöùc ñôøi soáng thöôøng ngaøy ôû beänh vieän nhi ñoàng cho caùc treû em naèm ñieàu trò phaûi laø nguoàn goác phaùt sinh beänh thieáu tình thöông!

Quaû thöïc, vaøo nhöõng naêm thuoäc hai thaäp nieân 50 vaø 60, sau khi nhaäp vieän, baát keå vì lyù do gì, moãi treû em ñöôïc nuoâi döôõng, ñieàu trò vaø chaêm soùc moät caùch raát chu ñaùo. Caùc baùc só, y taù vaø trôï taù luoân luoân tuùc tröïc, ñeå ñaùp öùng moãi nhu caàu cuûa töøng treû em, nhö taém röûa, thay taõ, ño nhieät ñoä, ñuùt aên vaø xem chöøng lieàu löôïng, giôø giaác cuûa caùc loaïi döôïc phaåm khaùc nhau... Tuy nhieân, trong dôøi soáng beänh vieän khoâng moät nöõ y taù naøo ôû laïi thöôøng xuyeân, lieân tuïc vôùi treû em. Moãi ngöôøi thay aùo ra veà, sau khi heát giôø laøm vieäc theo «ca» tröïc cuûa mình. Hoï seõ trôû laïi chaêm soùc treû em, sau moät hoaëc hai ngaøy nghæ ngôi trong gia ñình. Theâm vaøo ñoù, giöõa hai böõa aên, cuõng nhö ngoaøi nhöõng laàn tieáp xuùc theo thoâng leä hoaëc vì nhu caàu veä sinh... Khoâng coù moät ngöôøi lôùn naøo thöïc söï hieän dieän vôùi treû em. Chôi vôùi chuùng noù.

Troø chuyeän, trao ñoåi, vuoát ve, boàng aüm, naâng niu, cöng phuïng. Raát nhieàu ngöôøi ñi qua, ñi laïi tröôùc maët treû em. Nhöng moãi treû em chæ laø moät con soá tröøu töôïng, gaén lieàn vôùi chieác giöôøng cuûa noù. Tìm ñeán vôùi noù, ngöôøi lôùn chæ löu taâm ñeán hoà sô beänh aùn, ñeán nhöõng sô ñoà nhieät ñoä. Ñeán vaán ñeà !

Noùi caùch khaùc, trong caùch toå chöùc cuûa beänh vieän nhi ñoàng, treû em laø «beänh nhaân». Vaø caøng ñöôïc cö xöû, ñoái ñaõi nhö beänh nhaân, treû em caøng ngaøy caøng hoaù neân beänh nhaân thöïc thuï, vónh vieãn. Chuùng noù chæ bieát ñoàng hoaù vôùi caên cöôùc hoaëc nhaõn hieäu maø beänh vieän ñang gaén chaët vaøo chuùng noù.

Khi nhaân caùch ñaõ döôïc thaønh hình vaø coá ñònh nhö trong tröôøng hôïp cuûa ngöôøi lôùn, sau 20 tuoåi, thay ñoåi moät taäp quaùn, moät loái nhìn ñaõ baùm saùt vaøo nhaân caùch, laø moät vaán ñeà raát cam go, khoå luïy. Traùi laïi, nôi treû em môùi sinh ra, chuùng ta cö xöû, ñoái ñaõi chuùng noù theá naøo, thì chuùng noù seõ töø töø trôû thaønh nhö vaäy. Chính loái nhìn cuûa ngöôøi lôùn soáng chung quanh noù, coù khaû naêng toå chöùc, uoán naén vaø khuoân ñuùc caên cöôùc cuûa chuùng noù.

Vì nhöõng lyù do ñoù, theo caùch ñeà nghò cuûa Reneù Spitz, ñeå ñieàu trò treû em, nhaát laø treû sô sinh töø 0 ñeán 2 tuoåi, ñôøi soáng beänh vieän phaûi cung caáp ñieàu kieän «cho pheùp treû em laøm treû em». Nghóa laø thöøa höôûng nhöõng gì thuoäc nhu caàu quan yeáu cuûa chuùng noù. Ngoaøi löông thöïc, sinh toái, thuoác men... treû em coøn caàn ñöôïc vuoát ve, chôi ñuøa, boàng aüm, tieáp xuùc trao ñoåi qua nuï cöôøi, lieác nhìn vaø tieáng noùi traàm boång cuûa moät ngöôøi lôùn coù maët lieân tuïc vôùi chuùng noù. Treân cô sôû aáy, treû em môùi coù cô naêng phaùt trieån haøi hoaø caû trong hai ñòa haït theå chaát laãn tinh thaàn.

Thoâng thöôøng vaø töï nhieân, ngöôøi lôùn coù maët lieân tuïc vaø tích cöïc phaûi laø baø meï. Neáu vì moät lyù do gì, ngöôøi Meï vaéng maët, phaûi coù moät ngöôøi lôùn khaùc lieân tuïc thay theá ngöôøi Meï, coøn ñöôïc goïi laø baø meï nuoâi. Meï laø baøn tay vuoát ve, boàng aüm. Meï laø lieác nhìn ñoaùi hoaøi, yeâu thöông. Meï laø gioïng noùi traàm boãng taïo nhòp caàu quan heä vôùi theá giôùi chung quanh, beân ngoaøi. Meï laø löông thöïc boài döôõng, laø taám göông soi. Nhôø ñoù, ñöùc con töø töø nhaän ra mình laø ai!

Nhôø coù Meï hieän dieän lieân tuïc tröôùc maët, ñeå mình nhìn vaø nhìn mình, treû con môùi coù khaû naêng mæm cöôøi luùc leân 3 thaùng, ñeå dieãn taû noãi nieàm haân hoan, khi gaëp moät ngöôøi khaùc.

Nhôø coù Meï laøm chuaån möïc hay laø ñieåm qui chieáu, treû em töø 8 thaùng trôû leân bieát phaân bieät Meï vaø nhöõng ngöôøi khaùc khoâng phaûi laø Meï. Roài töø ñoù, chuùng noù phaân bieát ñöôïc ai laø ngöôøi laï, vaø keû naøo laø ngöôøi quen thaân, thuoäc voøng quan heä gia ñình.

Cuõng nhôø coù Meï bieát chuyeän troø, trao ñoåi, treû em môùi coù theå líu lo, baäp beï tieáng noùi cuûa loaøi ngöôøi. Sau hai tuoåi, chuùng noù baét ñaàu söû duïng töø «KHOÂNG» ñeå hoïc taäp khaúng ñònh khaû naêng laøm ngöôøi cuûa mình.

Ñöôïc Meï toân troïng vaø cho pheùp «laøm ngöôøi», chuùng noù môùi coù khaû naêng baét chöôùc Meï toân troïng quyeàn laøm ngöôøi cuûa nhöõng ngöôøi chung quanh, trong bao nhieâu quan heä xaõ hoäi vaø ngheà nghieäp sau naøy.

Traùi laïi, khi phaûi thieáu Meï tröôùc thôøi gian coù khaû naêng laøm con ngöôøi töï laäp, treû em seõ daàn daàn ñaùnh maát taát caû nhöõng naêng löïc cho pheùp vaø thuùc giuïc chuùng noù laøm ngöôøi.

Thoâng ñieäp cuûa Reneù Spitz ñang ñöôïc laéng nghe trong moïi beänh vieän nhi ñoàng, ôû khaép nôi treân theá giôùi ngaøy nay. Nhieàu beänh vieän Aâu Myõ cho pheùp chính ngöôøi Meï tham gia ñoäi nguõ ñieàu trò, bao laâu ñöùa con coøn naèm taïi beänh vieän. Ngoaøi phoøng beänh, treû em coù phoøng chôi, phoøng hoïc. Ngoaøi baùc só, y taù, töøng nhoùm ñoä treân döôùi 10 treû em, coù theâm moät baø Meï nuoâi, moät coâ giaùo. Vôùi caùch haønh xöû aáy, töø boä maët voâ danh, laïnh luøng... beänh vieän ñaõ cung öùng cho treû em nhöõng chieàu kích tình ngöôøi, tình Meï trong cô caáu toå chöùc, cuõng nhö trong phöông phaùp ñieàu trò.

Nhôø nhöõng ñoåi môùi taän goác taän reã, nghóa laø ñöôïc thöïc thi ôû bình dieän quan heä giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi, beänh vieän nhi ñoàng ñaõ tìm laïi ñöôïc boä maët ñieàu trò tích cöïc cuûa mình.

Ngoaøi chöùc naêng haïn cheá, chaän ñöùng söùc taán coâng cuûa yeáu toá beänh hoaïn nhö vi truøng, vi khuaån, beänh vieän coøn ñaûm nhieäm vai troø xaây döïng söùc khoeû nôi treû em, baèng caùch phaùt huy khaû löïc ñoái khaùng, vöôn leân, yù chí böøng daäy, muoán soáng. Baùc só cho duø taøi gioûi ñeán ñaâu, cuõng chæ laø ngöôøi giuùp soáng, taïo ñieàu kieän thuaän lôïi, «hoä sinh». Chính con ngöôøi cuûa treû em môùi laø chuû theå, chuû ñoäng, laø nhaân toá cuûa söùc khoeû. Khi laøm coâng vieäc ñoåi môùi trong cô caáu toå chöùc vaø ñieàu trò cuûa mình, beänh vieän ñaõ toân troïng theå cheá laøm ngöôøi, laøm chuû cuûa treû em maéc beänh.

3. Taàm aûnh höôûng caøng ngaøy caøng lan roäng

Ngaøy nay, thoâng ñieäp cuûa Reneù Spitz khoâng coøn chæ ñoùng khung, bò khoanh vuøng trong ñòa haït beänh vieän nhi ñoàng maø thoâi. Taàm aûnh höôûng cuûa noù ñaõ lan roäng ra ôû moïi phía. Trong taát caû moïi ñòa haït nhö giaùo duïc, ngheà nghieäp, taâm beänh, chính trò vaø toân giaùo... Bao nhieâu vaán ñeà ôû caáp aùc tính hay laø ñi vaøo giai ñoaïn kinh nieân ñeàu baét nguoàn, moät laø töø loái nhìn veà con ngöôøi. Hai laø töø quan heä tieáp xuùc vaø trao ñoåi giöõa ngöôøi vôùi ngöôøi, khi con ngöôøi soáng vaø laøm vieäc vôùi nhau.

Khoâng giaûi quyeát vaán ñeà ôû hai goác reã naøy, moät caùch nghieâm tuùc, roát raùo vaø trung thöïc, chuùng ta chæ laøm coâng vieäc «bòt tai, bòt mieäng» cuûa mình hay laø cuûa ngöôøi khaùc maø thoâi. Noùi caùch khaùc, chuùng ta chæ eùm nheïm, che giaáu, doàn neùn, öùc cheá, kieåm duyeät, böng bít. Hay laø chuùng ta chæ giaûi quyeát sô saøi, laáy leä ôû voøng ngoaøi. Ñöông khi aáy, veát thöông vaãn ngaøy ngaøy lôû loùi, ñuïc khoeùt, gia troïng ôû chieàu saâu, vaø beân trong.

Toâi coù theå moå xeû töøng vaán ñeà ñang coù maët trong loøng xaõ hoäi, töø naïn cao boài du ñaõng hay hieän töôïng thanh thieáu nieân boû nhaø ñi laäp baêng cöôùc giaät... Toâi cuõng coù theå neâu leân nhöõng ví duï cuï theå veà nguyeân nhaân taïo neân moâi tröôøng taâm beänh hay laø bao nhieâu hieän töôïng tranh chaáp, khuûng hoaûng trong ñòa haït chính trò... Ñuïng ñeán ñaâu, khi baét gaëp moät vaán ñeà ñang xuaát hieän treân maët noåi cuûa yù thöùc, ñuùng nhö lôøi trình baøy chöùng minh cuûa Reneù Spitz, ôû ñoù chuùng taseõ töø töø nhaän thaáy «con ngöôøi chöa thöïc söï laøm ngöôøi ñoái vôùi nhau». Bao nhieâu chöông trình kinh bang, teá theá... bao nhieâu noã löïc teà gia, trò quoác bình thieân haï... bao nhieâu söù ñieäp veà töø bi, hyû xaû, coâng bình baùc aùi... bao nhieâu chuû thuyeát chính trò, xaõ hoäi chæ laø ngoân töø haøo nhoaùng roãng tueách, neáu chuùng ta khoâng laøm ñieàu cô baûn ñaàu tieân vaø cuoái cuøng nhö Ñöùc Kitoâ ñaõ laøm laø «cuùi xuoáng röûa chaân» cho moïi ngöôøi laø anh chò em cuûa chuùng ta. Nghóa laø phuïc vuï, toân troïng con ngöôøi; phaùt huy nhaân phaåm cuûa töøng ngöôøi, khoâng khai tröø hoaëc loaïi thaûi moät ai, baát keå vì lyù do gì, cho duø ñoù laø nhöõng lyù do ñöôïc chuùng ta xaùc tín töø bao nhieâu ñôøi laø chính ñaùng, hôïp lyù, hôïp leä. Quaû thöïc, bao laâu Tình Thöông khoâng phaûi laø caâu traû lôøi cho moïi vaán ñeà ñoù ñaây, taát caû nhöõng noã löïc giaûi quyeát, cho duø ñöôïc soá ñoâng quaàn chuùng taùn thaønh, uûng hoä... ñeàu voâ töôûng, voïng ñoäng phuø phieám! Vì ñoù laø caùch giaûi quyeát voâ nhaân, khoâng coi troïng ñuùng möùc con ngöôøi xöông maùu, cuï theå vôùi bao nhieâu thao thöùc vaø khaéc khoaûi do cuoäc soáng taïo neân.

Ngaønh giaùo duïc ñaëc bieät, ñaønh cho treû em khuyeát taät taâm thaàn laø ñòa haït ñaõ laéng nghe, ñoùn nhaän, vaø phaùt trieån thoâng ñieäp cuûa Reneù Spitz hôn moïi ngaønh ngheà khaùc. Treû em khuyeát taät ñöôïc phaân chia thaønh ba theå loaïi chính yeáu.

Trong loaïi moät, hoäi chöùng khuyeát taät taâm thaàn phaùt xuaát töø nhöõng thöông ñoäng naëng ôû caùc vuøng thuoäc thaàn kinh trung öông coøn goïi laø naõo boä. Treû em baïi naõo thuoäc loaïi thöù nhaát naøy. Khaû naêng vaän ñoäng cuûa chuùng noù raát bò haïn cheá.

Trong loaïi hai, hoäi chöùng khuyeát taät taâm thaàn phaùt xuaát töø nhöõng roái loaïn traàm troïng trong ñòa haït giao tieáp trao ñoåi. Treû em «töï beá», coøn ñöôïc goïi laø treû maéc chöùng OÂ-ti-xôm, thuoäc loaïi thöù hai naày. Chuùng noù coù nhöõng phong thaùi laï thöôøng, kyø dò ñoái vôùi chuùng ta.

Trong loaïi sau cuøng, hoäi chöùng khuyeát taät taâm thaàn phaùt xuaát töø nhöõng roái loaïn baåm sinh ôû caáp teá baøo hay ôû vò trí saéc theå cuûa caùc gieân. Treû em maéc hoäi chöùng «Ñao-n » coøn goïi laø treû «moâng coå» thuoäc loaïi thöù ba naøy, vì saéc theå soá 21 bò thöông ñoäng raát sôùm khi treû em coøn laø baøo thai trong loøng Meï. Luùc sinh ra, treû em naày coù nhöõng daáu tích khaùch quan deã phaùt hieän. So vôùi treû em bình thöôøng, möùc ñoä phaùt trieån cuûa chuùng noù bò trì treä, gaàn nhö trong moïi ñòa haït vaø moïi khaû naêng nhö laät, boø, ngoài, ñöùng, ñi, noùi, chôi ñuøa.

Caùch chuùng ta khoâng bao laâu, chöøng 50 naêm veà tröôùc, nhöõng treû em nhö vaäy bò boû rôi ôû ñaàu ñöôøng xoù chôï. Ôû caùc nöôùc vaên minh, chuùng noù laø «beänh nhaân thöôøng truù» trong caùc beänh vieän taâm thaàn. Raát ít treû em thuoäc caùc dieän treân ñaây coù khaû naêng soáng coøn tôùi tuoåi 2 hoaëc 3 möôi, vaøo thôøi kyø aáy.

Töø ngaøy Hieán Chöông Lieân Hieäp Quoác veà nhaân quyeàn ra ñôøi, nhöõng nöôùc coù tieân nghi vaø möùc soáng vaät chaát khaù ñaày ñuû ñaõ baét ñaàu môû ra nhöõng lôùp hoïc ñaëc bieät daønh cho chuùng noù. Töø moät theå cheá «ñoà vaät bò boû rôi» hay laø «moät loaïi ngöôøi taøn pheá suy lieät» ; treû em khuyeát taät ñaõ ñöôïc xaõ hoäi coâng nhaän coù quyeàn soáng, coù quyeàn laøm con moät ngöôøi Meï, coù quyeàn laøm treû em, coù quyeàn ñi hoïc. Coù quyeàn lôùn leân, laøm ngöôøi vôùi nhöõng khuyeát taät cuûa mình. Hay laø noùi cho ñuùng hôn: « maëc duø nhöõng khuyeát taät cuûa mình». Khuyeát taät khoâng phaûi laø moät «baûn aùn chung thaân», ñoàng hoùa vôùi caên cöôùc hoaëc taùc phong cuûa moät ngöôøi, nhaèm nhaén nhuû hay laø gaây yù thöùc cho toâi: toâi cuõng coù nhöõng khuyeát taät, ôû moät bình dieän naøo ñoù treân baûn thaân vaø trong cuoäc ñôøi. Treû em khuyeát taät aáy caàn tình thöông cuûa toâi ñeå soáng coøn, lôùn leân vaø phaùt trieån. Vaø toâi cuõng vaäy, toâi caàn tình thöông cuûa ngöôøi khaùc, ñeå lôùn leân vaø trôû thaønh moät söù ñieäp cuûa Tình Thöông trong cuoäc ñôøi laøm ngöôøi. Laøm ngöôøi, khoâng ai laø moät coâ ñaûo. Chuùng ta laø nhöõng haït nöôùc laøm neân Ñaïi Döông.

Trong tinh thaàn vaø laêng kính aáy, «thöông haïi» khoâng phaûi laø ñoäng löïc thuùc ñaåy chuùng ta laïi gaàn con ngöôøi khuyeát taät. Traùi laïi, nhòp caàu trao ñoåi phaùt xuaát töø nguoàn maïch tình thöông, tình ngöôøi ñang laøm neân baûn chaát cuûa taát caû cuoäc ñôøi chuùng ta. Khoâng coù nguoàn maïch naøy ñeå ngaøy ngaøy vun töôùi, chaêm boùn moïi quan heä vôùi tha nhaân, trong moïi hoaøn caûnh, thuoäc moïi moâi tröôøng vaø giai taàng xaõ hoäi, lieäu chuùng ta coøn laø con ngöôøi... Coøn laøm ngöôøi hay khoâng? Vaø ngöôøi khaùc coøn coù khaû naêng laøm ngöôøi vôùi chuùng ta hay khoâng?

4. Ñònh nghóa baèng nhöõng taùc ñoäng cuï theå

Xuyeân qua nhöõng phaân tích chi ly vaø caën keõ treân ñaây, laäp tröôøng hay laø quan ñieåm coøn ñöôïc goïi laø kieán giaûi cuûa Reneù Spitz daàn daàn thaép saùng yù thöùc cuûa chuùng ta veà vai troø vaø taàm quan troïng cuûa Tình Thöông hoaëc Tình ngöôøi trong cuoäc soáng laøm ngöôøi.

Thieáu chaát lieäu «Tình Thöông», moät ñöùa treû sô sinh khoâng theå soáng coøn. Thieáu quan heä «Tình ngöôøi», bao nhieâu coâng trình «xaây döïng, phuïc vuï» seõ bò bieán chaát, suy ñoài, trôû thaønh phöông tieän ñeå ngöôøi chaø ñaïp, boùc loät ngöôøi. Thaäm chí khi toân giaùo ñaùnh maát baûn chaát laøm «nôi nöông töïa nhaèm qui tuï» moïi ngöôøi, baát phaân traéng ñen, giaøu ngheøo, nam nöõ, Hy Laïp hay Do Thaùi, thì toân giaùo aáy ñaõ trôû neân moät duïng cuï cuûa giai caáp thoáng trò vaø boùc loät maø thoâi. Cuõng töông töï nhö vaäy, khi khoa hoïc khoâng coøn phuïc vuï vaø toân vinh nhöõg giaù trò laøm ngöôøi, trong bao nhieâu coâng trình nghieân cöùu vaø thöïc hieän… khoa hoïc aáy chæ taïo neân nhöõng vuõ khí chieán tranh hoaëc nhöõng loøø hôi ngaït ñeå taøn dieät loaøi ngöôøi. 

Tuy nhieân, laø moät nhaø khoa hoïc kyõ thuaät, Reneù Spitz khoâng döøøng laïi ôû quan nieäm, laäp tröôøng, lyù thuyeát hoaëc kieán giaûi maø thoâi.

Ñaønh raèng Tình thöông, Tình ngöôøi laø quan yeáu, nhöng chuùng ta phaûi dieãn taû, boäc loä hoaëc thöïïc thi quan nieäm tröøu töôïng aáy baèng nhöõng haønh ñoäng cuï theå naøo trong cuoäc soáng haèng ngaøy? Bao laâu moät khoa hoïc – trong ñoù, coù thaàn hoïc – khoâng coù khaû naêng luaân hoùa hoaëc chuyeån dòch nhöõng yù nieäm thaønh nhöõng töông ñöông cuï theå, coù theå laøm ñöôïc, ñaùnh giaù ñöôïc moät caùch khaùch quan töø ngoaøi, khoa hoïc aáy ñang coøn luùng tuùng voøng vo, luaån quaån trong ngoân töø vaø nhaõn hieäu. 

Noùi caùch khaùc, chuùng ta döïa vaøo nhöõng tieâu chuaån cuï theå naøo ñeå ñaùnh giaù Tình thöông vaø Tình ngöôøi, trong cuoäc soáng vaø quan heä haèng ngaøy?

Tieâu chuaån thöù nhaát laø chaáp nhaän voâ ñieàu kieän.

Yeâu ai moät caùch thaät söï vaø troïn veïn baát keå vôùi danh hieäu hoaëc hình thöùc naøo laø chaáp nhaän voâ ñieàu kieän ba loaïi quan heä naøy laø ba loái nhìn veà ngöôøi aáy.

Moät, ngöôøi aáy khaùc toâi. Ngöôøi aáy coù quyeàn phaùt huy nhöõng neùt khaùc bieät ñoäc ñaùo cuûa hoï, vì ñoù laø nhöõng quyeàn lôïi thuoäc caên cöôùc hoaëc baûn chaát laøm ngöôøi. Cho neân, thay vì ñaët caâu hoûi «taïi sao» hay laø tìm lyù do giaûi thích söï khaùc bieät aáy, toâi chæ coù moät loái haønh xöû duy nhaát laø chaáp nhaän vaø toân troïng moät caùch toaøn dieän, voâ ñieàu kieän. Ñoàng thôøi toâi cung öùng cho hoï nhöõng gì toâi coù, giuùp hoï coù ñieàu kieän toát haûo ñeå laøm ngöôøi.

Hai, tuy khaùc, nhöng ngöôøi aáy cuõng laøm ngöôøi nhö toâi. Coù moïi quyeàn lôïi vaø giaù trò gioáng nhö toâi. Trong tinh thaàn vaø laêng kính aáy, yeâu moät ngöôøi nhö taùc giaû Harris T.A. ñaõ khaúng ñònh: Baïn laø moät giaù trò quan troïng cho toâi. Cuõng nhö toâi ñang laøm moät giaù trò quan troïng cho baïn.

Ba, nhôø khaùc nhau, chuùng ta boå tuùc, kieäân toaøn cho nhau. Trong baïn coù toâi. Trong toâi coù baïn. Cho neân, thay vì loaïi thaûi hoaëc khai tröø nhau, chuùng ta toâ ñieåm vaø thaêng tieán cuoäc ñôøi, cho nhau, vôùi nhau.

Tieâu chuaån thöù hai cuûa Tình thöông, Tình ngöôøi laø CHO. Cho khoâng coù haäu yù ñeå ñöôïc laïi moät caùi gì. Theo kieåu «thaû teùp caâu toâm». Caùch cho coù haäu yù naøy thöôøng ñöôïc toâi goïi laø nhöõng laù thö coù taùi buùt. Quaû thöïc ngaøy xöa, luùc hoïc ôû noäi truù, toâi thöôøng laøm bieáng vieát thö veà nhaø cho cha meï vaø anh chò em. Khi quaù caàn tieàn, toâi môùi vieát thö. Thay vì thaønh thöïc ñi vaøo ñeà moät caùch tröïc tieáp, toâi cöù loanh quanh, naán naù, xaãn vaãn, vieát heát trang naày qua trang noï. Sau khi chaám heát vaø kyù teân, toâi môùi thöïc söï ñi vaøo troïng taâm cuûa laù thö baèng chieán thuaät «Taùi buùt»: AØ queân, con ñang caàn tieàn. Xin cha meï göûi gaáp cho con vaøi ngaøn ñeå tieâu. Coù nhieàu hôn caøng toát. Chính vì vaäy, baây giôø toâi coù thoùi quen raát xaáu xa bæ oåi laø ñoïc thö ai, toâi baét ñaàu baèng chöõ kyù, ñeå xem thöû coù taùi buùt hay khoâng?

Cho maø coù «taùi buùt» nhö vaäy khoâng phaûi laø bieåu hieän cuûa Tình Thöông. Töï baûn chaát, Tình thöông khoâng bao giôø laø moät chieán thuaät, chieán löôïc «nghinh ñoâng, kích taây». Thöông laø traøn ra ngoaøi. Laø «nguoàn suoái khoâng bao giôø caïn vôi». Theo loái giaûi thích cuûa Taâm lyù hieän ñaïi, thöông laø chia seû, ñoàng haønh. Vaø ñeå coù theå ñoàng haønh moät caùch thöïc söï vaø ñöùng ñaén, chuùng ta phaûi song haønh: khoâng ñi tröôùc, khoâng ñi sau. Khoâng ñöùng ôû treân ñaàu treân coå ngöôøi ta hay laø ñeå cho ngöôøi ta khieâng vaùc mình. Cuõng khoâng laøm beä gaùc chaân cho moät ai.

Theo Phaân Taâm hoïc, cho nhö vaäy laø hieän höõu, chöù khoâng bao giôø laø chieám höõu. Chæ coù khaû naêng cho, nhöõng ai ñang laøm «toâi» nghóa laø laøm moät nhaân caùch vöõng vaøng vaø nhaát quaùn. Moät caùch cuï theå, toâi chæ coù khaû naêng cho khi toâi haïnh phuùc, sung maõn. Trong tinh thaàn vaø taâm thöùc aáy, cho ai laø hieán taëng cho ngöôøi aáy haïnh phuùc ñang traøn ñaày trong coõi loøng cuûa toâi. Laø chia seû bình an noäi taâm, khoâng coù moät gôïn soùng lo sôï vaø nghi kî.

Noùi caùch khaùc, cho nhö vaäy laø daáu hieäu khaùch quan beân ngoaøi cuûa nhöõng con ngöôøi ñang ñoát saùng yù thöùc «mình vaø ngöôøi laø nhöõng höõu theå hay hieän theå cao caû vaø troïng ñaïi, baát töû vaø baát dieät». Yeâu ai phaûi chaêng laø khaúng ñònh vôùi ngöôøi aáy, nhö G. Marcel ñaõ nhaén nhuû, «Em seõ khoâng bao giôø cheát. Chuùng ta baát dieät».

Tieâu chuaån thöù ba cuûa Tình thöông, Tình ngöôøi laø taïo moïi ñieàu kieän thuaän lôïi cho ngöôøi ñöôïc yeâu thaønh töïu yù nghóa cuoäc ñôøi cuûa mình, vôùi taát caû nhöõng voán lieáng ñaõ coù, saün coù. Yeâu nhö vaäy coù nghóa laø xaây döïng, boài ñaép. Gaây yù thöùc cho haït luùa trôû thaønh caây luùa. Vaø giuùp cho caây luùa saûn xuaát nhöõng cheù luùa. Vaø nhöõng cheù luùa cuøng vôùi anh chò em laøm neân muøa gaët môùi ñaày haân hoan vaø hy voïng cho loøng ngöôøi. Yeâu nhö vaäy laø hoa traùi cuûa moät loái nhìn tích cöïc, saùng taïo.

Noùi caùch khaùc, Tình thöông phaùt huy nôi ngöôøi yeâu vaø ngöôøi ñöôïc yeâu ba chieàu kích cô baûn cuûa cuoäc soáng.

Chieàu kích moät: Toâi laø ngöôøi cha meï

Toâi coù traùch nhieäm saùng soi, höôùng daãn vaø naâng ñôõ nhöõng ai ñang soáng vôùi toâi. Nhôø toâi AÙnh saùng vaø Con ñöôøng coù maët treân moïi hang cuøng ngoû heûm...

Chieàu kích thöù hai: Toâi laø ngöôøi anh chò em

Laøm ngöôøi, chuùng ta chia seû moät thaân phaän, moät soá phaän, moät con ñöôøng vôùi moïi ngöôøi ñoàng haønh. Toâi khoâng coù quyeàn pheø phôõn, neáu ngöôøi khaùc khoå ñau. Toâi khoâng theå ñöùng ra ngoaøi toá caùo, bao laâu coøn coù ngöôøi laøm hung thuû ñang baét bôù vaø ñoùng ñinh ngöôøi anh em. Phaûi chaêng nhöõng gì caàn laøm, toâi ñaõ laøm ñeå cho ngöôøi «thuø ñòch» kia môû maét nhìn thaáy Ôn Tha Thöù vaø Hoàng aân cöùu ñoä. Trong taát caû nhöõng ñieàu toâi vieát, toâi noùi, toâi laøm, toâi xuaát baûn... Phaûi chaêng, toâi ñaõ choïn löïa con ñöôøng coù «quaû tim» nhö loái noùi cuûa Carlos Castaneda. Hay haø maàm moáng lo sôï vaø nghi kî ñang laán chieám vaø choaùn choã cuûa Chuùa Thaùnh Linh trong ngoâi ñeàn cuûa Ngaøi? Thieáu maët Ngaøi, taâm hoàm chuùng ta chæ laø hang oå troäm cöôùp ñaày baïo ñoäng, haän thuø vaø chia reõ!

Chieàu kích thöù ba: Toâi laø con ngöôøi taâm linh

Toâi coù khaû naêng thaáy nhöõng ñieàu voâ hình. Toâi coù khaû naêng laøm, khi moïi ngöôøi ñaõ chaùn naûn, kieät queä, traàm caûm buoâng xuoâi. Maët trôøi vaãn ñoát saùng vaø chieáu soi moïi con ñöôøng cuûa taâm hoàn toâi, khi ôû beân ngoaøi vaø chung quanh toâi chæ coù baõo taùp vaø maây muø bao phuû.

Noùi caùch khaùc, con ngöôøi taâm linh coù khaû naêng saùng taïo yù nghóa vaø söï soáng trong nôi cheát choùc, laàm than, khoå ñau vaø ñòa nguïc.

Trong khi ai ai cuõng ñeàu la où, chöôûi bôùi, maï lò, con ngöôøi taâm linh vaãn thöù tha.
Trong khi moïi ngöôøi coå voõ, hoâ haøo baïo ñoäng, ñoøi hoûi nôï maùu, con ngöôøi taâm linh vaãn ñöùng thaúng, ñoaùi thöông nhìn cuoäc ñôøi, trao ban söùc soáng bình an cho moïi ngöôøi.

Trong khi taát caû nhöõng ngöôøi coù maët ñeàu leân aùn, ñoøi neùm ñaù, con ngöôøi taâm linh chæ dòu daøng, kieân nhaãn ñi töøng böôùc moät treân con ñöôøng tình thöông.

Victor Frankl laø ngöôøi goác Do Thaùi. Döôùi thôøi Ñöùc quoác xaõ, cuøng vôùi bao nhieâu ngöôøi khaùc, oâng bò ñaøy qua Ba Lan, soáng trong caùc traïi taäp trung. Tröôùc maët oâng, nhieàu ngöôøi ñaõ quò ngaõ, tuyeät voïng, suy ñoài, thoaùi hoùa... Hoï ñaõ maát heát sinh löïc ñeå soáng, tröôùc khi bò neùm vaøo loø hôi ngaït hay laø bò thuû tieâu baèng nhieàu phöông tieän khaùc.

Theo lôøi nhaän xeùt cuûa taùc giaû naøy; duy nhöõng ngöôøi coøn baùm víu vaøo moät yù nghóa naøo ñoù cuûa cuoäc ñôøi, môùi coù khaû naêng phaán ñaáu ñeán kyø cuøng vaø soáng soùt laïi cho tôùi ngaøy ñöôïc Ñoàng Minh giaûi phoùng. Cuõng theo caùch giaûi thích cuûa V. Frankl, yù nghóa coù raát nhieàu noäi dung vaø ñöôøng höôùng khaùc nhau, coù khi raát maâu thuaãn vôùi nhau. Nhöng nhôø yù nghóa aáy, cuoäc soáng vöôït ra ngoaøi nhöõng haøng raøo keõm gai cuûa Traïi Taäp Trung: Moät ngöôøi yeâu ñang ñôïi chôø toâi. Toâi phaûi soáng ñeå trôû veà. Moät coâng trình coøn giang dôû, toâi phaûi trôû veà ñeå tieáp tuïc, hoaøn thaønh. Moät cuoán saùch vieát chöa xong, ñang caàn ñoaïn keát luaän cuûa toâi... Noùi toùm laïi, nhôø yù nghóa , toâi trôû neân baát töû vaø baát dieät, cho duø keû khaùc ñang tìm caùch huûy dieät thaân xaùc toâi.

Trong ngoân ngöõ ñaày hình töôïng cuûa vaên haøo Paolo Coehlo, con ngöôøi taâm linh coù khaû naêng «luyeän vaøng», nghóa laø chuyeån bieán «hieän sinh phi lyù, noân oeï» thaønh chaát lieäu xaây döïng keá hoaïch cuûa cuoäc ñôøi.

Khaû naêng luyeän vaøng aáy phaûi chaêng ñang coù maët trong taâm hoàn cuûa moãi ngöôøi? Teân tuoåi cuûa khaû naêng aáy laø Tình Thöông.

Nhôø Tình thöông, chuùng ta töø buøn ñaát bieán thaønh con ngöôøi.
Nhôø Tình thöông, phaøm laø ngöôøi, ai ai cuõng laø ngöôøi anh chò em.
Thieáu Tình thöông aáy, chuùng ta maéc phaûi chöùng beänh «cuûa Reneù Spitz». Vaø theo thoâng ñieäp cuûa taùc giaû naày, suy thoaùi vaø dieät vong laø soá phaän taát yeáu ñang chôø ñôïi nhöõng con ngöôøi vaø nhöõng xaõ hoäi ñang maéc phaûi hoäi chöùng «Thieáu Tình Thöông».

Nguyeãn Vaên Thaønh, Lausanne

Saùch tham khaûo:

1. Spitz R. The first year of life, N.Y.I.U.P. 1965
2. Spitz R. A genetic field theory of Ego Formation, N.Y. Psy. Inst.1959
3. Harris T.T. I'm OK, you' re OK, Pan Books, London. 1973
4. Harris T.A. Staying OK, Avon Books, N.Y. 1985
5. Coelho P. L'Alchimiste, Ed. J'ai Lu 1994, Paris
6. Frankl V. Deùcouvrir un sens aø sa vie, Ed. de L'Homme, Montreùal 1988

Cuøng moät taùc giaû:

Do Ñònh Höôùng Tuøng Thö:

1.  Chuùng ta soáng laïi, 1995
2.  Ñoái thoaïi vôùi caùc toân giaùo, 1998

Do Tuû Saùch Tình Ngöôøi:

3.  Em laø ñaïi döông, 1995
4.  Chia seû, 1996
5.  Ñöôøng vaøo noäi taâm, 1997
6.  Con ngöôøi môùi, 1997
7.  Em laø queâ höông, 1997
8.  Le projet peùdagogique, 1997
9.  Phaùt huy Nhaân Löïc, 1998
10. Ñoàng haønh vôùi Meï Maria, 1998
11. Baét chöôùc Thieân Chuùa, 1998
12. Ñoái thoaïi, 1999